Dansen is geen kwestie van intellect; De Amerikaanse choreografe Elisa Monte voert premiere op in Amsterdam

De Amerikaanse choreografe Elisa Monte brengt vanavond in het Amsterdamse Muziektheater de wereldpremiere van haar dansstuk The World Upside Down. Hiervoor is haar gezelschap uitgebreid met zes Nederlandse dansers, die in de afgelopen weken intensief hebben gerepeteerd om zich Monte's bewegingsidioom eigen te maken.

AMSTERDAM, 14 nov. Een lange, steile trap voert naar de balletstudio waar de Elisa Monte Dance Company werkt aan de vervolmaking van The World Upside Down. Dit ballet, het omvangrijkste dat Elisa Monte ooit heeft gemaakt, duurt achtenveertig minuten en wordt gebracht door zestien dansers. Voor het eerst gebruikt Monte een decor ontworpen door de architecten Tod Williams en Billie Tsien dat in het bewegingspatroon wordt betrokken. Ook de componist, Glenn Branca, is goed voor een primeur, doordat hij bij het ballet een partituur schreef voor volledige orkestbezetting. In het Amsterdamse muziektheater wordt deze uitgevoerd door het Noordhollands Philharmonisch Orkest onder leiding van Glen Cortise.

'Heel methodisch werk ik aan mijn carriere als danseres en choreografe', zegt de in Brooklyn geboren Elisa Monte. 'Ik wil geen fouten maken. Pas als ik de tijd rijp acht, beklim ik de volgende trede.' Monte was eerder soliste bij het Pilobolus Dance Theater, bij de dansgroep van Lar Lubovitch en van 1974 tot 1982 bij Martha Graham. Daar ontmoette zij haar man David Brown. Samen richtten zij in 1981 een tweemansgezelschap op, met slechts een duet op het repertoire. Inmiddels is er een vaste kern van tien dansers die de beschikking heeft over zeventien choreografieen.

Monte: 'Dansen is voor mij geen kwestie van intellect, het is een reactie op muziek. Dans is voor mij een visuele kunst van ritme en beweging, die in het lichaam ontstaat. Na tien jaar kan ik eindelijk zeggen, dat zich een persoonlijke dansstijl ontwikkelt. Deze wordt gekenmerkt door een extreem ritmisch, maar gecontroleerde manier van bewegen. Hiervoor heb je sterke benen en een goede springtechniek nodig. Die kracht mag echter niet het vloeiende van het bewegingsidioom belemmeren.

'Een dansstijl is nauw verbonden met een trainingsmethode. Ik erfde niet alleen mijn Italiaanse afkomst, maar ook de hele Amerikaanse dansgeschiedenis. Sinds Isadora Duncan is er gezocht naar nieuwe bewegingsvormen. Vroeger kon een moderne danser zelfs geen klassieke balletles doen, want dat was verraad aan de eigen kunstvorm. De twee stromingen zijn echter nu niet meer te scheiden. Daarom geven David of ik eerst les in de door ons ontwikkelde grondoefeningen, gevolgd door een klassieke ballettraining.'.

Die grondoefeningen zijn gebaseerd op de methode van Joe Pilates. Deze Duitse ex-bokser, vertrok in 1925 naar New York, waar hij in 1967 overleed. In zijn sportschool kwamen naast veel belangrijke dansers, zoals Alexandra Danilova, Tanaquil LeClercq of Graham ook acteurs, zangers, musici en 'gewone burgers' om te trainen of blessures weg te werken. Daartoe ontwierp hij een serie fitness-toestellen en een systeem van lichaamsoefeningen die hij 'Muscle-Contrology' noemde. Hierbij leerde men de spieren ontspannen en efficient te gebruiken.

Van de Pilades-methode past Monte voornamelijk de buikspieroefeningen toe. Zo krijgt de ruggegraat steun en wordt uitzonderlijk sterk en soepel. De danser John Visser beaamt dit volmondig. 'Na een week trainen', zegt hij, 'voel je vanuit de navel een ongekende kracht en tegelijk krijg je meer vrijheid in de rug.' Visser is een van de zes geengageerde Nederlanders. Daarvan studeren drie meisjes zelfs nog aan de Rotterdamse Dansacademie. Zij worden echter intensief begeleid door de op Jamaica geboren Brown. Als leraar modelleert deze niet alleen de jonge dansers, maar werkt met hen ook de basisgegevens uit van The World Upside Down.

'Met een gezelschap achter je', zegt Elisa Monte, 'is er altijd die druk om verder te gaan, want in Amerika kent men geen garanties. Zelfs Martha Graham met haar staat van dienst leeft in dezelfde onzekerheid als een beginnend choreograaf. Het is weliswaar het land van mogelijkheden en vrij ondernemersschap, maar dat heeft ook zijn schaduwzijden. Mensen zijn er inwisselbaar. Toch ga ik door.'