De Golf en Nederland

Nog maar zeven jaar geleden ging in Nederland een half miljoen mensen de straat op om te protesteren tegen kernraketten, en in de jaren zestig galmden de straten van massale protesten tegen de oorlog in Vietnam, maar nu zich in het Midden-Oosten een scenario ontrolt dat met onverbiddelijke logica naar oorlog schijnt te leiden, moeten Interkerkelijk Vredesberaad en Pax Christi, die toen tallozen konden mobiliseren en over de media leken te kunnen beschikken, advertenties plaatsen om hun geluid te kunnen laten horen.

De vergelijking tussen toen en nu levert een nog paradoxaler beeld op wanneer we bedenken dat toen de wereldvrede nooit in gevaar was het besluit die raketten te plaatsen heeft zelfs, kun je zeggen, het einde van de koude oorlog bespoedigd , terwijl een oorlog in het Midden-Oosten weliswaar niet op een derde wereldoorlog zal uitlopen (de Sovjet-Unie is immers Amerika's bondgenoot geworden), maar zeker ernstige gevolgen zal hebben, die niet tot het oorlogsterrein beperkt zullen blijven.

Hoe is dit verschil in reactie tussen toen en nu te verklaren? Is nu, in tegenstelling tot toen, iedereen ervan overtuigd dat Amerika 'aan de goede kant' staat, doordat het optreedt tegen een ontegenzeglijke schending van recht en veiligheid? Of is ook hier het 'neorealisme' tot de grote massa's doorgedrongen en zijn we ook hier van links flinks geworden? (Altijd binnen zekere perken natuurlijk, want grondtroepen sturen we niet naar het Midden-Oosten.)

Maar wenden we onze blik af van de provincie Nederland en richten we hem op het Midden-Oosten, dan moeten we vaststellen dat de 'oorlogslogica' die president Mitterrand al in augustus signaleerde, met de dag onweerlegbaarder wordt. Straks heeft Amerika 430.000 man in het Golfgebied meer dan het in vredestijd ooit in Europa heeft gehad , en die kan president Bush niet voor onbepaalde tijd werkeloos daar laten noch onverrichterzake naar huis sturen, zonder eigen politieke ondergang te bewerkstelligen.

Zijn tegenstander, Saddam Hussein, zit in een zelfde dwangpositie. Capitulatie, of alleen maar terugtrekking uit Koeweit, zou vroeg of laat, zijn val veroorzaken. Het voorbeeld van Nasser is niet aanlokkelijk: die kwam, na de nederlaag tegen Israel in 1967, terug van zijn besluit af te treden, maar was sindsdien een afgeleefde man, die dan ook drie jaar later overleed.

Tenzij Amerika's Arabische bondgenoten op het laatste ogenblik zich bedenken, is het nu alleen maar de vraag: wanneer zal de oorlog uitbreken? Nadat de 150.000 a 200.000 man extra die nu naar Saoedi-Arabie gestuurd worden, gevechtsklaar zullen zijn en de logistiek, die te wensen overlaten schijnt, goed loopt dus niet voor februari , maar voordat het weer, dat nu voor gevechtshandelingen ideaal is, weer warmer wordt? Of voor begin december, wanneer Jemen, vriend van Irak, voorzitter van de Veiligheidsraad wordt? Het moreel van de Amerikaanse soldaten in de woestijn is ook een factor: kan dat een lange periode van onzekerheid aan?

Wanneer de oorlog eenmaal uitgebroken is, kunnen we alleen maar hopen dat hij kort zal zijn. Hoe langer hij duurt, des te groter is de kans dat Israel erbij betrokken raakt; onder des te groter spanningen komt de losse coalitie van Amerikaanse en Arabische legers te staan; des te groter wordt, net als tijdens de oorlog in Vietnam, de tegenzin in de Verenigde Staten zelf; en in de eerste plaats des te meer slachtoffers.

Het is gemakkelijk een gruwelscenario te schetsen met chemische, biologische en zelfs, als Israel erbij betrokken zou worden, nucleaire wapens; met een Arabisch renversement des alliances ingeval Israel een (tegen)aanval op Irak zou lanceren; met een interventie van Iran, dat nu nog aan de zijlijn staat. Om niet te spreken van verhevigd Arabisch terrorisme en van een dramatische verhoging van het broeikaseffect als gevolg van geweldige oliebranden, waarvoor koning Hussein van Jordanie onlangs in Geneve waarschuwde.

Ook wanneer Irak, na een korte of lange oorlog, verslagen zou worden, zouden de moeilijkheden de wereld niet uit zijn. Dan moet rekening worden gehouden met een machtsverschuiving ten gunste van Syrie en Iran. Zouden Amerikaanse troepen dan in het Midden-Oosten moeten blijven, als tegenwicht en als politieagent? Zou de openbare mening in de Verenigde Staten dat dulden?

Europa zou waarschijnlijk buiten schot blijven (hoewel de Amerikaanse columnist William Safire spreekt van Iraakse raketten die, in Mauretanie geplaatst, Londen en Parijs zouden kunnen bestrijken). De niet-militaire gevolgen van zo'n oorlog zou het in elk geval te voelen krijgen. In de eerste plaats in de olieprijs. In de tweede plaats in de verhouding tot de Verenigde Staten, die vinden dat Europa (afgezien van Engeland) niet een offerbereidheid toont die in overeenstemming is met zijn belang bij een zekere orde in het Midden-Oosten.

Dat er wel Europese, maar nauwelijks Amerikaanse gijzelaars worden vrijgelaten, en dat de Europese mogendheden in de gijzelaarskwestie uberhaupt een minder standvastige houding innemen dan de Verenigde Staten, zet natuurlijk ook kwaad bloed. De kloof tussen Europa en Amerika zal zeker nog groter worden als in een oorlog het aantal Amerikaanse slachtoffers militaire en civiele aanzienlijk groter wordt dan het aantal Europese.

Met een vermindering van Amerika's actieve belangstelling voor Europa zullen we, als gevolg hiervan, rekening moeten houden. Die vermindering zou de machtsverschuiving op ons vasteland ten gunste van Duitsland, die al aan de gang is, slechts verhaasten. Het is mogelijk dat wij, in Nederland, ons al bij die machtsverschuiving hebben neergelegd en het daarom niet nodig vinden de prijs voor een Amerikaans tegenwicht mee te betalen, anders dan door het sturen van een fregat.

Zo ja, dan zou zo'n ontwikkeling in de machtsrelaties op ons vasteland en in de reactie daarop bij het Nederlandse publiek minister Van den Broek niet welkom zijn, die immers in zijn laatste Memorie van Toelichting zegt 'uit een oogpunt van zowel politieke als militaire stabiliteit' de Verenigde Staten 'onmisbaar als Europese mogendheid' te achten.