Michael Heseltine: doet hij het wel of doet hij het niet?

LONDEN, 12 nov. Michael Heseltine, de rijzige Kelt met ambities voor de hoogste politieke post in Groot-Brittannie, worstelt met zijn eigen hoop en vrees en houdt in die worsteling politiek Engeland als in een hypnotische trance gevangen. Komt hij voor donderdag tevoorschijn als de eerste serieuze kandidaat in zestien jaar die dingt naar de positie van Margaret Thatcher? Of houdt hij zich aan zijn herhaalde uitspraak dat hij geen gooi naar het premierschap zal doen zolang zij de partij aanvoert?

Naar buiten toe hielden de Tories tot het afgelopen weekeinde de gebruikelijke schijn van niets-aan-de-hand op. Zondagmorgen kwam het breekpunt. De koortsachtige activiteiten van het Heseltine-kamp, de telefonades achter de schermen, de slinkse tegenacties van de Thatcher-loyalisten konden niet langer verborgen blijven. Op radio en televisie verschenen dus gisteren opeens reeksen voornamelijk onbelangrijke Conservatieve politici met een mening. Voor Heseltine betuigden zich vooral die Conservatieven die onder Margaret Thatcher nooit de gelegenheid hebben gekregen van de backbench op te schuiven naar de eerste linie van regeringszetels. Anderen herinnerden aan de manier waarop Margaret Thatcher in 1975 bij verrassing het leiderschap van Heath had overgenomen.

Michael Heseltine las de zondagskranten, waarin zijn mogelijke gooi naar het leiderschap haast belangrijker nieuws was dan de dreigende oorlog in de Golf en ging gisteravond op bezoek bij zijn kiezers in Henley-on-Thames, die hem vorige week terecht wezen voor zijn kritiek op mevrouw Thatcher. Na afloop van de ontmoeting was alles weer koek en ei. Heseltine glimlachte, worstelde zich door een menigte verslaggevers heen en zweeg.

Aller ogen zijn nu gericht op drie komende gebeurtenissen: een toespraak van premier Thatcher vanavond aan het traditionele diner voor de nieuwe Lord Mayor, waarin ze, naar wordt verwacht, opnieuw haar visie op de Europese eenwording naast haar stijl van leiding geven de splijtzwam in de partij uiteen zal zetten. een rede van Michael Heseltine, morgen in Hamburg, vermoedelijk over hetzelfde onderwerp. de toespraak van Sir Geoffrey Howe, de man die twee weken geleden ontslag nam als vice-premier, dinsdag of woensdag in het Lagerhuis. De speculatie is dat Heseltine die verklaring wil afwachten alvorens een beslissing te nemen over een gooi naar het leiderschap.

Het magische uur is donderdagmiddag 12 uur Britse tijd. Margaret Thatcher is tot nu toe als enige kandidaat voor het hernieuwd leiderschap van de partij voorgedragen. Verwacht wordt dat Heseltine tot het laatst mogelijke moment zal wachten met een eventuele poging, om te voorkomen dat het Thatcherkamp hem door de gebruikelijke lek- en fluistercampagnes al te veel kan beschadigen.

Met die tactiek is al een begin gemaakt. Thatchers perssecretaris, Bernard Ingham, vertelde journalisten in een van zijn gebruikelijke achtergrondgesprekjes (niet citeerbaar dus), dat Thatcher als het zover mocht komen in dit stadium liever minister van buitenlandse zaken Douglas Hurd als opvolger ziet.

Terwijl op Geoffrey Howe nog steeds druk wordt uitgeoefend om zich ook in de strijd te werpen, tellen Heseltine's adjudanten in het Lagerhuis de stemmen. Dat is een hachelijke bezigheid: niet alleen is een stem tegen Thatcher niet hetzelfde als een stem voor Heseltine, maar de stemming is ook geheim.

Heseltine's grootste angst moet zijn dat hij veel minder stemmen haalt dan de 159 die nodig zijn om Margaret Thatcher bij een eerste ronde van haar troon te stoten. Dat zou hem voor lange tijd belachelijk maken en mogelijk zijn kansen op reguliere opvolging na Thatchers vrijwillig vertrek vernietigen. Indien zijn adjudanten in het parlement hem kunnen verzekeren dat er voldoende aanhang is om hem een geloofwaardige uitdager te maken (minimaal meer dan 100 stemmen), dan doemt een tweede dilemma op. Is die aanhang voldoende om Thatcher haar vereiste meerderheid van 187 van de 371 stemmen (de helft van de stemmen, plus 15 procent meer dan de uitdager) te onthouden? Zo niet, dan kan het aantal tegenstemmers en onthoudingen zo groot blijken te zijn, dat Heseltine weliswaar formeel niet heeft gewonnen, maar toch zo'n motie van wantrouwen voor Thatcher heeft geforceerd dat ze zich vrijwillig terugtrekt. Dat laat het veld open voor een strijd tussen Heseltine en andere potentiele kandidaten.

Haalt het Heseltine-kamp de 159 stemmen, dan is een tweede stemming noodzakelijk, waarin een simpele meerderheid voldoende is om te winnen. Dat is ongetwijfeld Heseltine's grootste nachtmerrie, omdat dan andere kandidaten kunnen besluiten ook een gooi naar het leiderschap te doen, zodat de stemmen tegen Thatcher niet langer automatisch in de schoot van Heseltine zelf vallen. Dan zit de Tarzan van de Britse politiek op zijn 57ste mogelijk aan de zijlijn toe te kijken hoe een derde gaat strijken met de prijs voor een wedstrijd die hij, Michael Heseltine, na lang wachten en met eindeloos geduld zelf heeft uitgezet.

    • Hieke Jippes