'Lauwerszeegebied niet alleen maar een militaire schietbaan'; 'Lauwersmeer moet nationaal park worden'

LEEUWARDEN, 12 nov. Op 25 mei 1969 werden de twee laatste caissons in de dertien kilometer lange afsluitdijk van de Lauwerszee gevaren. De nieuwe dijk, die de Noordfriese en Groningse kust met elkaar verbond, sloot voorgoed een voormalig stuk Waddenzee van 9000 hectare af. De Lauwerszee werd Lauwersmeer, dat zich in twintig jaar ontwikkelde tot een uniek natuurgebied.

Na een eerdere afwijzing willen de provincies Friesland en Groningen en de vier gemeentes Ulrum, Dongeradeel, Kollumerland en Zuidhorn het Lauwersmeer aanmelden als Nationaal Park. Dit ondanks de aanwezigheid van een militair oefenterrein en de aanleg van een tweede schietbaan in de Kollumerwaard.

Na de afsluiting, die tot doel had het achterland tegen stormvloeden te beschermen, viel 7000 hectare van het voormalige wad permanent droog. Tweeduizend hectare water bleef over, het eigenlijke Lauwersmeer. Voor die tijd was het 'nieuwe land' al grotendeels in kaart gebracht: de gronden langs de rand van de vroegere kust kregen een agrarische bestemming, in de Marnewaard en de Kollumerwaard werd 2500 hectare bestemd voor militair oefenterrein. De oude kustplaatsjes Zuidhorn, Oostmahorn, Dokkumer Nieuwe Zijlen en het 'werkeiland' Lauwersoog werden met hun jachthavens een aantrekkelijk watersportgebied. Op een van de zandplaten, de Ballastplaat, werd een 700 hectare groot bos aangelegd, waar zich inmiddels talloze vakantiewoningen en fiets- en wandelroutes bevinden. Op het centrale platengebied kon de natuur zich vrij ongestoord ontwikkelen.

'In het begin vond iedereen het maar een nikszeggend stuk terrein, een grote zandbak', vertelt W. de Vries, waarnemend hoofd van de directie Flevoland afdeling Lauwerszee, die vanaf het begin betrokken was bij de inrichting en het beheer van het gebied. 'Op de kale zandgronden ontwikkelde zich langzamerhand vegetatie. In het begin zag je nog zoutwaterflora zoals zeeaster en zeekraal, later werden die verdrongen door grassen en struweel. Uit het oude land kwamen weidevogels, maar ook lepelaars, aalscholvers en ganzen. Er staan nu prachtige velden orchideeen en parnussus die je nergens anders in Nederland aantreft. In het platengebied broeden ruim 100 vogels, waaronder de zeer zeldzame krooneend, dwergmeeuw, blauwborst en grauwe kiekendief.' Op de platen (1000 ha) in het hart van het gebied rusten en fourageren duizenden weidevogels, waaronder de zeldzame kemphaan. Grote delen van het Lauwersmeer zijn als stiltegebied niet voor de mens toegankelijk.

De Friese gedeputeerde D. van der Til wil het Lauwersmeergebied zo snel mogelijk op de lijst van Nationale Parken in spe hebben. 'Friesland wil haar toeristisch-recreatieve mogelijkheden beter benutten en daarin zou een tweede Nationaal Park na Schiermonnikoog heel goed passen. Van der Til beseft dat een gebied met de tot de verbeelding sprekende status van Nationaal Park een streepje voor heeft. 'Kijk maar naar de Hoge Veluwe, dat is een begrip. Zo'n status biedt voordelen. Neem alleen al het startkapitaal van een miljoen gulden dat het rijk geeft, plus een jaarlijkse bijdrage van anderhalve ton voor voorlichtingsactiviteiten.'

Binnen het vorige week opgerichte Bestuurlijk Overleg Lauwersmeergebied, waarin de beide provincies samen met de vier gemeentes en de waterschappen het beleid coordineren inzake de inrichting en het beheer van het gebied, zal nu worden onderzocht wat de mogelijkheden en consequenties zijn om het Lauwersmeer op de lijst van Nationale Parken in oprichting te krijgen. Vrijwel zeker is dat het militair oefenterrein en de landbouwgronden er buiten zullen vallen. In 1983 was de toen geplande schietbaan in de Marnewaard, die nu pal achter de zeedijk ligt, reden voor de toenmalige staatssecretaris Ploeg om een aanvraag om een deel van het Lauwersmeer als Nationaal Park te bestempelen af te wijzen. De gevolgen van het schieten voor de omgeving waren nog te onduidelijk, zo vond hij.

Nu ligt dat anders, stelt Van der Til. 'Zonder een militair terrein zou het leuker zijn, maar aan de andere kant wordt er maar een beperkt aantal dagen per jaar geschoten.' Ook de ontspanning tussen Oost en West kan bij defensie mogelijk aanleiding zijn om het tweede oefenterrein in de Kollumerwaard, dat over twee jaar klaar is, niet al te intensief te gebruiken, zo hoopt men op het Provinciehuis in Leeuwarden. Burgemeester P. F. Visser van Kollumerland, die eveneens positief staat tegenover een Nationaal Park Lauwersmeer, verklaart dat het schietterrein daarvoor geen beletsel hoeft te zijn. 'Wij hebben weinig last van de knallen. Ik ervaar het niet als hinderlijk.'

Voor de Landelijke Vereniging tot Behoud van de Waddenzee, die deel uit maakt van de Werkgroep Lauwersmeer, is het een oude wens het Lauwersmeer Nationaal Park te krijgen. 'Het Lauwersmeergebied is een fantastisch natuurgebied met grote recreatieve waarden', zegt bioloog A. Woudstra van de Waddenvereniging. 'Het voordeel ervan is dat een Nationaal Park goed in te delen is in zones waar kan worden gerecreeerd en waar de natuur haar gang kan gaan. Ook voor de werkgelegenheid kan het een impuls zijn.' Had de Waddenclub de nodige scepsis over het Nationaal Park Schiermonnikoog, omdat werd gevreesd dat horden toeristen het eiland zouden overspoelen, bij het Lauwersmeer is die angst ongegrond, stelt Woudstra. 'Het Lauwersmeer is veel grootschaliger. Het imago van het gebied kan worden opgevijzeld als het Nationaal Park wordt. Veel mensen weten niet hoe prachtig het er is. Die denken: Het Lauwersmeer? Daar ligt toch alleen die militaire schietbaan?'