Mooi maar te traag en achterhaald beeld van Chili

De voormalige lijfwacht toont een van de laatste foto's van president Salvador Allende, met een helm op zijn hoofd, wachtend in het paleis La Moneda op de militairen die al zijn begonnen aan hun coup van 11 september 1973. Zijn snor zou de lijfwacht pas afscheren als zijn ballingschap voorbij is en hij het paleis weer mag betreden. Ruim zestien jaar later is het zover. Zonder snor betreedt hij de binnenplaats. Hij kijkt toe hoe militairen marcheren. Het is allemaal erg veranderd, tranen in zijn ogen, de oud-lijfwacht dwaalt rond, gemakkelijk vindt hij het raam van waaruit hij ooit vergeefs de rebellerende militairen beschoot.

Het zijn mooie beelden van de documentaire Chili: de overgang, een Nederlands-Canadese co-produktie die de Humanistische Omroepstichting vanavond uitzendt. De film heeft meer mooie scenes: een jongen wiens moeder door de militairen is vermoord klemt zich vast aan de stellage achter het podium waarop Patricio Aylwin zijn verkiezingsonverwinning viert. 'Wat een blijdschap, wat een blijdschap', mompelt hij. Of de beelden van de militair die kiezers aanmaant tot doorlopen, onder het motto: 'We zijn net zo beschaafd als de Europeanen'. Ook mooi, en even triest, is de jonge marineofficier die de net beedigde president Aylwin moest groeten, en zegt: 'Ik toon respect voor het ambt, niet voor de persoon'.

Een mooie truc is de briefwisseling van twee neefjes die de tweedeling van Chili tekent. Pablo vlucht met zijn ouders naar Canada en zijn neef Juan-Carlos blijft in Chili. De communicatie verloopt moeizaam, ze groeien uit elkaar, zeker als Juan-Carlos bij de Chileense marine een opleiding gaat volgen, bij dezelfde marine die Allende mede ten val bracht.

Wat jammer dan dat al die mooie beelden geen mooie documentaire opleveren, om de eenvoudige reden dat zeventig minuten te lang is. De documentaire is bijna even traag als sommige momenten mooi zijn.

Een gemiste kans is bovendien dat de film niet aansluit op de actualiteit, op de verhouding in het democratische Chili tussen de burgers, de slachtoffers, en de militairen, de daders. Sinds de ambtsaanvaarding van Aylwin is immers al weer zoveel gebeurd waarover Chili: de overgang niets meldt. Het programma overstijgt niet het probleem 'het is erg, maar we wisten het al'.