JAPAN

'Liefde' en 'leerzaam' overheersen in de top vijf van de meest verkochte boeken in Japan in oktober:

1. Yurie Nitani: Aisareru riyu, redenen om bemind te worden;

2. Teizo Kato: Amerika Indian no oshie, leer van de Amerikaanse Indianen;

3. Junichi Watanabe: Utakata, Utakata;

4. Yasutaka Tsutsui: Bungakubu Tadano kyoju, Professor in de literatuur Tadano

5. Fumi Saimon: Ren-ai-ron (can't help loving him), liefdesvraagstukken.

Het leukste boek op dit lijstje is Professor in de literatuur Tadano. 'De ultieme parodie of meta-fictie?', vraagt de uitgever zich af. De inhoudsopgave meldt hoofdstukken over Russisch formalisme, interpretatieleer, perceptietheorie, structuralisme en post-structuralisme. Voetnoten geven toelichting over schrijvers en historici die ter sprake komen. Maar ook de functies van een vakgroepsraad of de declarable kosten voor een leraar op buitenlandse studiereis staan in voetnoten uitgelegd. Die uitleg heeft de lezer nodig, want hij kijkt mee over de schouder van de uiterst koele, onverstoorbare, erudiete professor Tadano, die weliswaar niet zoveel beleeft in zijn academische wereldje, maar wel heel veel te zeggen heeft over zijn collega's (de een heeft Aids, de ander heeft zijn toelage voor een jaar studie in Frankrijk in twee maanden verbrast en zit nu ondergedoken bij zijn moeder), over zijn studenten, vooral de meisjes, zijn onderknuppels en zijn vakgebied. Hij is scherp, kritisch, cynisch, neemt geen blad voor de mond, kortom, het soort Japanner dat je in werkelijkheid zelden tegenkomt. Echt een leraar om mee te dwepen, als hij bestond.

De professor is inmiddels een eigen leven gaan leiden: het tijdschrift Literatuur heeft een interview met professor Tadano gepubliceerd. In een ander tijdschrift geeft professor Tadano antwoord op vragen van lezers. Deze losse artikelen zijn inmiddels gebundeld en uitgegeven als 'De syllabus bij het boek Professor in de literatuur Tadano'.

Deze syllabus is er een slecht voorbeeld van, maar het komt in Japan nog heel veel voor dat romans eerst als vervolgverhaal verschijnen in een krant of tijdschrift. Ook Redenen om bemind te worden is op deze manier gepubliceerd. Het verwijst impliciet naar een vervolgverhaal dat eerder verscheen: Redenen om niet te scheiden. Ook dat is later als roman uitgegeven en inmiddels tot televisie-serie bewerkt.

De leer van de Amerikaanse Indianen vindt juist zijn oorsprong weer in een televisie-programma. In de ontbijtshow Goedemorgen met de glimlach van Hiroshi Tamaki werden de gedichtjes, als je ze zo noemen kunt, van Dorothy Law Nolte te berde gebracht. Het betreft elf pedagogische observaties, beginnend bij 'een kind dat opgroeit met kritiek, leert te veroordelen' en eindigend met 'als een kind opgroeit met acceptatie en vriendschap, leert het liefde te vinden in de wereld'. Dit heeft zo'n immense stroom reacties teweeg gebracht, dat niet alleen de uitzending twee keer is herhaald, maar ook is professor in de psychologie Teizo Kato gevraagd er een boek over te schrijven. De collectie pedagogische observaties van de koude grond die dat heeft opgeleverd is enigszins te vergelijken met Als leven pijn doet van Rene Diekstra. Bij ons wordt het tot de non-fictie gerekend, hier scoort het tussen de romans.

Liefdesvraagstukken is een soort Viva in boekvorm, en bestaat uit eerder in damesbladen verschenen stukken. Het bevat tientallen piepkleine essays over de Liefde, ren-ai, in tegenstelling tot het gearrangeerde huwelijk, de o-miai. Bij een o-miai wordt een huwelijk van de praktische kant bekeken. Sociale achtergrond, inkomen, toekomstverwachtingen, alles is door de koppelaarster gecoordineerd en gecheckt. Omdat de meeste o-miai stellen zonder hooggespannen verwachtingen het huwelijksbootje instappen gaat het wonderbaarlijk vaak gewoon goed. Een ren-ai huwelijk daarentegen is natuurlijk wel erg romantisch, maar aan alle kanten dreigen gevaren. Saimon schetst in haar boek de haken en ogen die aan een ren-ai relatie kunnen kleven.

Deze schetsen worden afgewisseld met blokjes vragen van lezeressen. Ook bij moderne vrouwen die zich hebben voorgenomen een liefdeshuwelijk te sluiten spelen praktische overwegingen nog steeds een grote rol, zo blijkt uit deze uit de kluiten gegroeide Help!-rubriek. Bijvoorbeeld: Opruimen ligt niet in mijn aard. Ben ik dan wel geschikt voor het huwelijk? Of: Het jaarinkomen van mijn vriend is nu 15 duizend gulden en veel vooruitzichten voor groei zijn er niet. Hou ik dat vol? of: De ouders van mijn vriend zijn gescheiden. Doe ik er goed aan met hem te trouwen? 'Probeer het', antwoordt Saimon, 'maar hou er rekening mee dat je een kwart van jullie inkomen opzij zult moeten zetten om voor zijn moeder en zussen te kunnen zorgen in geval een van hen ziek wordt.' Want in Japan is een huwelijk niet een aangelegenheid tussen twee individuen, het is een nieuwe link in het grote sociale netwerk. Dan begrijp je meteen wat beter dat een kwart van de Japanse vrouwen nog steeds kiest voor de rationale benadering van het huwelijk, via de o-miai.

Wie getrouwd of niet behoefte heeft aan romantisch escapisme, kan uren zoet brengen met het in twee delen uitgegeven Utakata, 500 bladzijden die de 'nieuwe passie' bezingen. Twee mensen die elkaar beminnen alsof er geen familie, kinderen, ethiek of moraal bestaat en de gevaren die dat met zich meebrengt.