Hoe meer nieuw flinkse no nonsense hoe beter; De 'verdrezing'van de PvdA

De verzoeken om spreekbeurten zijn niet meer bij te houden. Als hij de tijd had, zou PvdA-fractievoorzitter Woltgens de komende maanden elke avond een partij-afdeling kunnen toespreken. Met het verhaal. Niet dat over de koppeling, gelijkwaardige inkomensverdeling of het scheppen van banen, want dat kent men zo langzamerhand wel. Het masochisme binnen de PvdA heeft de laatste weken ongekende vormen aangenomen. Dus vraagt men of Woltgens nog eens wat wil komen zeggen over het misbruik van de uitkeringen dat moet worden tegengaan, de verloedering en verslonzing van de samenleving die moet worden aangepakt en de burgerzin die weer moet terugkomen. Stuk voor stuk worden de aanvragen beleefd afgewezen, althans als dat de inhoud moet zijn. De partijtop heeft vastgesteld dat het nu wel weer eventjes genoeg is geweest. Het zou anders op een fatsoenscampagne kunnen gaan lijken. Maar de partij-achterban is nog lang niet verzadigd: hoe meer nieuw flinkse no nonsense, hoe beter.

Opeens mag het binnen de PvdA allemaal hardop en in rond Nederlands worden gezegd. Echt nieuw is het natuurlijk niet, het gaat veel meer om de toon en de frequentie waarmee de PvdA pleit voor herstel van waarden en normen. Het hoeft niet meer geclausuleerd te gebeuren. De PvdA heeft nooit gezegd dat misbruik van uitkeringen is toegestaan. Maar als iemand misbruik aan de kaak wilde stellen (Ruding bijvoorbeeld in zijn befaamde 'Tante Truus-interview') moest hij wel eerst zorgen voor voldoende banen.

Donderpreek

Na Kok (ten overstaan van een zaal vol ondernemers zei hij 'Net als in de bus, misbruik wordt gestraft'), was het Woltgens die, in de De Krant op Zondag, een 'donderpreek' hield: 'Als er kansen zijn op werk zoals bij die groenteboer, dan moet een werkloze die kansen ook grijpen. Zo niet, dan heeft dat consequenties'. Korting op de bijstand, vroeg de interviewer. Woltgens: 'Ja er is niets dat dat in de weg staat'. Met hoeveel? 'Eventueel met honderd procent.' U wilt desnoods de bijstandsuitkering volledig intrekken?

'Als er sprake is van verkeerd gebruik, ja.' U bent voor een scholingsplicht? 'Ja.' Voor een arbeidsplicht? 'Ik krijg wat rillingen bij het woord, maar niet bij het fenomeen. Iedereen die in staat is om te werken en de kans heeft te werken, heeft de morele plicht dat te doen.'

Het kost een enkel PvdA-Kamerlid een ruit, maar voor het overige zijn de reacties op de 'Wende' positief. Heeft het kader hier en daar misschien nog wat moeite met zoveel non-conformise, het electoraat heeft de boodschap wel degelijk begrepen. En daar gaat het om. Kok en Woltgens willen definitief af van de uit de jaren zeventig stammende sentimenten die van de PvdA een in zich zelf gekeerde partij hebben gemaakt.

De Rotterdamse burgemeester Peper heeft daarvan in het oktobernummer van Socialisme en Democratie een haarscherpe analyse gegeven: 'Het onderhoud en het bevestigen van de betrekkingen met onze (potentiele) achterban zijn verwaarloosd, alsook het geduldig luisteren naar die achterban. Daar je maar een keer je tijd kunt gebruiken, moet worden vastgesteld dat het merendeel van de tijd is ingezet voor partij-interne debatten en besluitvorming. De PvdA heeft zich niet georganiseerd in de maatschappij, maar naast de maatschappij'.

Met dat 'in de maatschappij organiseren' zijn Kok en Woltgens nu druk bezig. De aanhang wordt toegesproken en de partij volgt wel. Andersom was beter geweest, maar daarvoor ontbrak de tijd. De kabinetscrisis is voor grote delen van de PvdA in feite een jaar te vroeg gekomen, want de partij was nog niet voorbereid op regeren. Bijna twaalf jaar oppositievoeren (het kabinet Van Agt/Den Uyl durft haast geen PvdA-er regeringsdeelname te noemen) heeft de partij behoorlijk verlamt. Louter nee zeggen is een stuk gemakkelijker dan de balans van het aantal zegeningen opmaken. Gefrustreerde Kamerleden die na de eerste moeizame maanden van het kabinet Lubbers/Kok bij fractievoorzitter Woltgens kwamen klagen, kregen van hem telkens hetzelfde beeld voorgehouden: het is als met dat glas water. Je kan het half vol of half leeg noemen. Het is typisch de optimistische natuur van de zuiderling Woltgens die de fractie in tijden van depressie nodig heeft. Wie anders dan hij kan de eerste begroting van het kabinet een 'verademing' noemen?

Doeners

Het proces in de PvdA gaat nu snel. De doeners uit Rotterdam hebben het voor het zeggen. 'D'r mot gewerrekt worre!', staat er veelbetekenend op de omslag van een van de begrotingsstukken. Voor 'het waarom en hoe verder' kan de Amsterdamse intelligentsia een paar maal per jaar terecht in een zaal in de Beurs van Berlage. Daar kan dan worden gepraat over onderwerpen die te maken hebben met 'de toekomst van het socialisme'. De eerste bijeenkomst in mei van dit jaar met als inleider de classicus Gerard Koolschijn was een openbaring. Ook hij al! Een nieuwe ideologie is nodig, zei Koolschijn, om vervolgens de hoop uit te spreken dat links die zou zoeken bij het vuil. 'Het vuil is voor mij het rondwaaiende papier, en de gesloopte telefooncellen op straat, de pitbull waarvoor ik met mijn dochtertje een straatje omloop , de krassen op het (onopdringerige) beeldje dat net een dag in het plantsoen staat, de winkelmuziek waarmee de openbare weg als binnenruimte wordt geannexeerd, de terreinwagens van de kroegbazen, de reclametorens bij de toegangswegen naar de steden.' Niet zijn woorden waren opvallend, maar het instemmemde geknik van de toehoorders. Het was voor de partijtop opnieuw een signaal dat het thema 'publieke moraal' verder kon worden uitgewerkt.

Waar het heen moet met de Pvda heeft vice-fractievoorzitter Leijnse vorige maand in 'Socialisme en Democratie' geschreven: 'Zoals de sociaal-democratische beweging in de vooroorlogse periode niet schroomde sterk normatieve opvattingen te ontwikkelen over de verhouding individu-collectiviteit, over samenlevingsvormen, over verantwoordelijkheid in het werk, maar ook over vrije tijdsgedrag en omgaan met natuur en milieu, kortom over bijna alle terreinen van het maatschappelijk leven, zo zal de PvdA zich de vraag moeten stellen of zij nog een opvatting wil uitdragen over hoe individuen zich dienen te gedragen om een solidaire en samenhangende samenleving te realiseren'.

Die vraag is door de partijleiders Kok en Woltgens al beantwoord. Zij hebben de 'verdrezing' van de PvdA in een hogere versnelling gezet. Het tweede kabinet Den Uyl is er nooit gekomen. Maar onder leiding van Kok en Woltgens is de PvdA hard op weg naar het vierde kabinet Drees.