Franse scholieren gereed voor 'mars van de woede'

PARIJS, 10 nov. Tussen de twee gezichten is nauwelijks groter verschil denkbaar. Dat van Philippe Schwartz, 19 jaar oud, leerling van de eindexamenklas van het Lyceum Jean Renoir in de Parijs voorstad Bondy, is vrolijk en energiek onder een rode haardos. Het doorploegde gelaat en het haar van de directrice, mademoiselle M. Morel, zijn grijs, het onbestemde grijs van de vermoeidheid van een lange carriere in het middelbaar onderwijs.

Philippe Schwartz, rap van tong, is op het 'Jean Renoir' een van de leiders van de protestbeweging van de lyceisten, die in oktober in de Parijse voorsteden begon en inmiddels in alle grote Franse steden wortel heeft geschoten. 'We willen een eigen leven ontwikkelen op school, maar daar krijgen we de kans niet toe', zegt Philippe over de onrust onder de leerlingen. Voorzichtig formulerend erkent de directrice: 'De leerlingen zijn inderdaad zeer toegewijd.'

Mars van de woede

Met twee- of driehonderd van de in totaal 1.900 leerlingen aan het lyceum Jean Renoir zal Philippe Schwartz maandagmiddag deelnemen aan de 'nationale mars voor het onderwijs' in Parijs, met tienduizenden andere lyceisten uit geheel Frankrijk en vele honderden of duizenden leraren, die niet zoals mademoiselle Morel willen vergrijzen. De 'mars van de woede' in het middelbaar onderwijs gaat van de Bastille naar de Champs Elysees met als fundamentele eis meer geld voor betere scholen.

Meer geld is ook de simpele eis in het lyceum in Bondy, een schoolgebouw aan een driesprong in wat eens een stadje was, maar allang een vormloos conglomeraat is van flats, autowegen en industrieterreinen in de eindeloze buitenwijken van noordoostelijk Parijs. Op een 'open dag' voor de ouders, waarop evenveel journalisten als ouders verschenen, legde Philippe Schwartz uit waarom.

'Er zijn tien leraren te weinig (op een totaal van 190 leerkrachten). Voor mijn examen (bacalaureaat) heb ik onder andere biologie gekozen, maar er is geen biologieleraar. Leraren die ziek zijn, worden niet vervangen. We hebben een goed zelfbedieningsrestaurant, maar je moet vaak een half uur wachten voor je aan de beurt bent. Er is te weinig toezicht en te weinig schoonmaakpersoneel. De lokalen zijn vies, een deel van de toiletten is altijd gesloten. En er is geen recreatiezaal, waar we onze eigen activiteiten, ons eigen leven, zouden kunnen ontwikkelen.'

Philippe beschrijft de aspecten van een probleem dat de directrice in een wijder kader plaatst. 'De lycea hebben de laatste jaren een enorme toeloop van leerlingen te verwerken gekregen', zegt mademoiselle Morel. 'De kwantiteit heeft ten nadele van de kwaliteit gewerkt. Het bacalaureaat, vroeger alleen haalbaar voor de besten, is door diversificatie binnen bereik gekomen van een nieuw publiek. We zijn in zekere zin het slachtoffer van een succesvol beleid. De ontwikkeling is te snel gegaan.'

Bondy en de noordoostelijke voorsteden van Parijs beslaan het grootste deel van het departement Seine-Saint Denis, dat 44 lycea telt met in totaal bijna 20.000 leerlingen. De meeste schoolgebouwen, daterend uit de jaren zestig en zeventig, zijn niet berekend op de grote toeloop van leerlingen die zich de afgelopen tien jaar heeft voorgedaan. De onderwijsuitgaven stijgen weliswaar van jaar tot jaar in de nationale onderwijsbegroting voor 1991 is 9 procent meer uitgetrokken dan voor dit jaar maar dat lijkt niet genoeg om de problemen van de lycea te kunnen ondervangen.

Het lyceum Jean Renoir had zes jaar geleden nog maar 1300 leerlingen. De vier schoolgebouwen, rond een plein waarop enkele bomen hun best doen om te overleven, zijn nu overvol klassen met veertig leerlingen zijn geen uitzondering. Vorig jaar werd een gebouw voorzien van een extra etage, die luxueus afsteekt bij de vale kleuren van de rest van het complex. 'Maar dat betekende wel duizend vierkante meter extra voor schoonmaakpersoneel dat we toch al onvoldoende hadden', zegt administratief medewerker Monriod.

Gulheid

Sinds de rebellie van de adolescenten vorige maand uitbarstte, kreeg het Jean Renoir drie extra medewerkers toegewezen: een bewaker, een onderhoudsmedewerker en een verpleegster de laatste in plaats van een hulpkracht, zegt Monriod, 'die niet meer kon en mocht dan een verband aanleggen'. De onverwachte gulheid van de hogere autoriteiten staat waarschijnlijk in verband met de belangstelling van de Franse media voor het lyceum in Bondy sinds zich daar vorige maand een incident voordeed dat het nationale leerlingenprotest mede deed ontbranden.

Een gymnastiekleraar, die met zijn klas op het armetierige sportveld bij de school wilde oefenen, werd aangevallen door een oud-leerling. Directrice Morel: 'Dat was de lont in het kruitvat, temeer omdat zich kort daarvoor, buiten de school, ook al een incident had voorgedaan. Een meisje werd op straat aangevallen door een jongeman. Dat leidde tot een flinke vechtpartij, waaraan ook leerlingen van de school deelnamen.'

De scholen worden geconfronteerd met de sociale problemen die zich in de samenleving voordoen, en in een gebied als Seine-Saint Denis zijn die groot. Wat betreft de veiligheid valt het volgens Philippe Schwartz in Bondy wel mee, maar in andere plaatsen zijn diefstallen en bedreigingen door rackets en zoulous (benden van zwarte immigranten uit Franse ex-kolonien of overzeese gebiedsdelen) aan de orde van de dag. Meer veiligheid, meer bewaking, meer toezicht zijn dan ook de belangrijkste, of althans de meest gehoorde eisen van de demonstrerende lyceisten.

Immigranten

Administrateur Monriod wijst op nog een ander aspect: 'In Bondy en al die andere plaatsen van de banlieu ten noorden en oosten van Parijs wonen veel jonge Franse gezinnen en immigranten. Nieuwe bevolkingen met cultureel andere tradities. Voor veel lyceisten is er thuis geen cultureel klankbord. Op school willen ze wel graag werken, maar dan in schoollokalen en niet met veertig kinderen in een klas.' En hij voegt hier aan toe: 'Ze voelen zich gediscrimineerd. In hun woonomgeving, cultureel en op school, ze weten dat ze anders worden behandeld dan hun leeftijdgenoten op de 'Grands Lycees' in Parijs.'

Philippe Schwartz drukt het anders uit, maar het komt op hetzelfde neer. Hij verlangt 'een eigen zinvol leven' op school met als bekroning het diploma dat 'de zekerheid van werk geeft'.

De meeste leraren van het Jean Renoir-lyceum protesteren maandag zij aan zij met hun leerlingen. Ze staken een middag, wat hun gemiddeld 300 francs kost (circa 100 gulden). Een aderlating, want de salarissen varieren, afhankelijk van diploma's, ervaring en ancienniteit van 2.000 tot 4.500 gulden netto per maand en dat is weinig in het peperdure Parijs. Maar ze hebben het er graag voor over want, zo zegt een hunner: 'De problemen van de leerlingen zijn ook die van ons.'