Traagheid

Een paardenliefhebber stond in gezelschap van de Chinese geleerde prof. Ping op de renbaan te kijken naar de races. Op kop lag een fraaie zwarte hengst, aanmerkelijk groter en sterker dan de overige renpaarden. 'Die gaat nog eens hard!', sprak de paardenliefhebber goedkeurend. 'Indeldaad', antwoordde prof. Ping, 'die glote snelheid is opmelkelijk voor een paald met zulk een glote tlaagheid!'

Vandaag gaan we het verschijnsel van de traagheid demonstreren aan de hand van een eenvoudig proefje met wat touw en een gewicht. We hebben nodig: een dik boek, een ophangpunt op een paar meter hoogte en een stuk dun sisaltouw.

Hang het boek op aan ongeveer dertig centimeter touw en bevestig aan de onderkant een tweede stuk van dezelfde lengte. Bedenk op welke manier je aan het onderste stuk zou kunnen trekken om ofwel het bovenste, ofwel het onderste stuk te laten breken.

De oplossing is eenvoudig: als je geleidelijk trekt, breek je het bovenste stuk. Maar als je een snelle en harde ruk geeft, het onderste. Dit komt door het verschijnsel van de traagheid. Als je met een ruk aan het onderste draadje trekt, komt het boek niet zo maar een, twee, drie in beweging. Als je geleidelijk trekt, werkt op het bovenste touw niet alleen de trekkracht van het onderste touw, maar ook nog eens het gewicht van het boek. Daardoor zal het bovenste touw eerder breken. Geef je daarentegen een ruk, dan verhindert de traagheid van het boek dat de kracht van de ruk zich in het bovenste touw voortplant en breekt het onderste stuk.

Traagheid is de onwil van voorwerpen om van snelheid te veranderen. Hoe meer massa een stilstaand voorwerp heeft, des te meer kracht is nodig om het in beweging te brengen. Zo heeft een wegrijdende trein heel veel kracht nodig om op gang te komen. En andersom: hoe meer massa een bewegend voorwerp heeft, hoe meer kracht het kost om het tot stoppen te brengen. Als je aan de noodrem trekt, staat de trein niet meteen stil maar blijft hij nog een hele tijd doorrijden.

Op aarde geldt: hoe zwaarder het voorwerp, hoe groter zijn traagheid. Maar eigenlijk is traagheid geen kwestie van gewicht, maar van massa. Gewicht is afhankelijk van de zwaartekracht: op de maan weegt een reep chocola zes keer lichter dan op aarde. Toch is de massa gelijk, en daarmee ook de traagheid.