Leger Rwanda wint oorlog van rebellen

NAIROBI, 9 nov. Het regeringsleger van Rwanda heeft de frontoorlog tegen het Rwandese Patriottische Front (RPF) gewonnen. Het leger heeft vandaag bekendgemaakt dat het de laatste troef van de rebellen heeft heroverd: de hoofdweg van de hoofdstad Kigali naar de Keniase havenstad Mombasa. Nadat zij privebezittingen hadden geplunderd, trokken de rebellen zich in het weekeinde al terug uit het grensstadje Gatuna, de laatste stad die ze in handen hadden.

De rebellen verbergen zich nu in het laatste stukje oerwoud van Rwanda, het Nationale Park Akagera. In een guerrilla-oorlog hopen de opstandelingen alsnog het regime van president Juvenal Habyarimana te verdrijven. Het Rwandese terrein het land is zeer dichtbevolkt leent zich echter slecht vooreen dergelijke militaire tactiek.

De opstelling van buurland Oeganda is van doorslaggevende betekenis voor de verdere ontwikkeling van de strijd. Het RPF begon op 1 oktober zijn 'Blitzkrieg' met steun van de Oegandese president Yoweri Museveni. Museveni behoort tot de Hima, een sub-groep van de Rwandese Tutsi's waaruit het RPF het grootste deel van zijn strijders recruteerde. Museveni's Nationale Verzetsleger (NRA) kwam in 1986 na een vijfjarige guerrillastrijd in Oeganda aan de macht. In het NRA vochten talrijke Rwandese Tutsi-vluchtelingen. Museveni had dus een ereschuld af te lossen aan de Tutsi's.

De inmiddels omgekomen RPF-leider Fred Rwigyema die niet om het leven kwam doordat hij op een mijn stapte, zoals de rebellen eerder meldden, maar door een conflict binnen het RPF begon samen met Museveni en 26 andere strijders in 1981 de opstand in Oeganda. Rwigyema bekleedde tot een half jaar geleden een hoge post in het NRA.

Twee dagen voor de RPF-invasie vanuit Oeganda had Rwigyema een onderhoud met Museveni. Enkele maanden voor de inval meldden de Oegandese autoriteiten een stroom vluchtelingen vanuit Rwanda van zeker tweeduizend mensen per dag. Onafhankelijke waarnemers konden deze berichten niet bevestigen. Tegelijker tijd deden geruchten de ronde als zou een Rwandese verzetsbeweging zijn opgericht in Oeganda. Mogelijk waren de vermeende vluchtelingen recruten voor het RPF.

Het RPF begon zijn invasie naar eigen zeggen met 500 man. Nauwelijks een week later zou de invasiemacht zijn uitgegroeid tot 10.000 a 20.000 man. Betrouwbare bronnen menen dat ten minste 800 RPF-strijders gedeserteerde NRA-soldaten zijn. Museveni zei na de invasie: 'We wisten werkelijk niets van hun desertie, noch gaven we hun steun. Zij die dit niet willen geloven, dat is hun zaak.'

Maar hoe kunnen 800 NRA-soldaten deserteren zonder medeweten van Museveni? De Oegandese president liegt, of hij heeft geen controle over zijn leger. De eerste mogelijkheid is het meest geloofwaardig. Bovendien blijft de vraag onbeantwoord of de recrutering sinds 1986 van Rwandese vluchtelingen in het NRA in overeenstemming is met de Oegandese grondwet.

Recente berichten als zou Museveni's halfbroer Salim Saleh de laatste dagen regelmatig aan RPF-zijde in Rwanda zijn gesignaleerd, versterken de indruk dat Museveni zijn steun heeft gegeven aan de poging om het regime van Habyarimana omver te werpen.

De Keniase overheidskrant The Kenya Times, die geen gelegenheid onbenut laat om Museveni als dictator en manipulator af te schilderen, ging gisteren nog een stapje verder. Het dagblad citeert een niet genoemde bron in de Oegandese regering dat Museveni na een RPF-overwinning een confederatie wil vormen tussen Oeganda en Rwanda.

Het Rwandese leger telde ten tijde van de invasie 7.000 man. In twee weken tijd slaagde president Habyarimana erin zijn regeringsleger uit te breiden met enkele duizenden soldaten. Nieuwe Belgische wapens versterkten zijn positie verder. Het regeringsoffensief dreef de rebellen terug. Daarna had Habyarimana het na Belgische inmenging tot stand gekomen staakt-het-vuren niet meer nodig.

Ondanks eerdere beloften heeft Museveni de grens niet voor het RPF gesloten. Wanneer RPF/NRA-soldaten in Oeganda terugkeren, dan zou Museveni, wanneer hij zich aan zijn woord houdt, dezen moeten berechten voor desertie. Daar staat de doodstraf op. Het lijkt zeer onwaarschijnlijk dat Museveni zijn oude kameraden dat kan aandoen.