Houding

Een paar jaar geleden hoorde ik een Duitse schilder zich erover beklagen dat de schrijvers zo weinig nota namen van hun werk. Hij zal niet de enige zijn. Zelf was de schilder van mening dat de beeldende kunst, met bijvoorbeeld Joseph Beuys in de opstelling, veel 'verder' was dan de literatuur en dat schrijvers er goed aan zouden doen met de schilders meer contact te hebben. Maar zou het misschien kunnen zijn, vroeg ik, dat de literatuur haar Beuys al eerder gezien had, laten we zeggen onder de naam James Joyce? Grote ongelovigheid bij de schilder. En toen ik hem ook nog vroeg wat zij, de schilders, er aan gedaan hadden om met schrijvers contacten te leggen, haalde hij de schouders op. Hoe moet je nu contact hebben, mompelde hij, met Gunter Grass als die zulke slechte tekeningen maakt.

Misschien denken schilders dat hun kunstvorm geavanceerder is dan de literatuur omdat in de beeldende kunst, al meer dan honderd jaar lang, de vernieuwing zich in een helder zichtbare, formele ontwikkeling uitdrukt. Donald Judd is absoluut nieuw omdat zulke rechthoekige beelden voor hem door niemand gemaakt werden. Iedere jonge verzamelaar kan dat zien of anders lezen in een kunsttijdschrift waarin kunst in overwegende mate op dat soort nieuwheid wordt beoordeeld. Romanschrijvers en dichters moeten daarentegen woekeren met vormen die al heel oud zijn. V. S. Naipaul is een moderne schrijver maar de romanvorm die hij hanteert is in wezen die van Flaubert. Het formele verschil tussen de gedichten van Seamus Heaney en die van Yeats is miniem in vergelijking met het verschil tussen Rodin en Donald Judd. Een enkele literaire scepticus komt er dan makkelijk toe de beeldende kunst van trucage te beschuldigen zeker als de moderne kunstwerken ook nog worden omgeven door de glamour van vernissage en veilinghuis.

Kunstwerken worden langzaam gemaakt. Maar terwijl iedereen weet dat het lezen van een boek een langzaam proces is, letterlijk het wegen van woorden, heeft de manier waarmee wij met kunstwerken omgaan, in de media maar ook in tentoonstellingen, de mensen doen geloven dat kunst een kwestie van een oogopslag is. Het is waar dat de formele variant die het schilderij voordraagt snel herkenbaar is maar daar kan nooit de kwaliteit liggen. De kwaliteit van een kunstwerk, schilderij of gedicht, zit in die compromisloze houding tegenover zichzelf en de werkelijkheid waartoe iedere kunstenaar verplicht is.