Sieraden huren op abonnementsbasis

Het lofwaardige fenomeen van de kunstuitleen brengt nu al 35 jaar kunst binnen ieders bereik. Pas sinds kort wordt ook het sieraad op deze wijze gedemocratiseerd. Museum Het Kruithuis in Den Bosch, een van de belangrijkste Nederlandse musea op het gebied van de toegepaste kunst, begint er het komend weekend mee tijdens de vierde Art Fair, waar vierhonderd kunstwerken (sieraden, schilderijen, grafiek, glas en keramiek) met korting te koop zijn. Kunstuitleen De Graanschuur in Zoetermeer biedt sinds twee jaar sieraden op abonnementsbasis te 'huur'.

Op een symposium vorige week liet minister d'Ancona weten dat de artoteken, gezien de kwaliteit van het gebodene, best wat meer geld zouden mogen vragen. De Graanschuur hanteert voor de sieraden dezelfde idealistische abonnementsprijzen als voor de schilderijen: zes gulden per maand. Het verschil is dat de sieraden voor maximaal drie maanden worden uitgeleend en de kunstwerken voor een jaar. 'We zijn voorzichtig begonnen', zegt medewerker Dini de Wilde, 'door voor een paar duizend gulden sieraden aan te kopen van de kunstenaars en galeries. Inmiddels hebben we een vaste klantenkring van tussen de tien en de vijftien mensen en is het aanbod tot ongeveer vijftig objecten uitgegroeid. In die tijd zijn er van die sieraden ook tien verkocht.'

In Het Kruithuis liggen de abonnementsgelden aanzienlijk hoger. 'Er zijn drie mogelijkheden, ' legt coordinator Francine Jansen uit. 'Je kunt incidenteel lenen voor vijftig gulden per maand; er zijn ook jaarabonnementen van 25 of 35 gulden. Met een jaarabonnement kun je zo vaak lenen als je wilt, maar wel voor maximaal drie maanden. Met een abonnement van fl.25, - kun je sieraden lenen tot aan een waarde van duizend gulden, met dat van fl.35, - is de waarde onbeperkt.' Zoals gebruikelijk bij een kunstuitleen wordt een deel van het abonnementsgeld apart gelegd als zogenaamd 'kooptegoed'.

Het Kruithuis is begonnen met de investering van 20.000 gulden in een aparte uitleencollectie van ongeveer vijftig sieraden. Zo vlak voor de presentatie zaterdag is museumdirecteur Yvonne Joris bang dat het veel te weinig zal blijken te zijn: stel dat het goed gaat, dat alle vijftig sieraden in een mum van tijd zijn uitgeleend, wat dan? 'Het aantal goede ontwerpers is al beperkt, bovendien hebben ze lang niet altijd werk beschikbaar.' Toch heeft Joris bewust een strenge selectie toegepast. 'Als je het niveau laat zakken is het natuurlijk heel simpel om meteen een grote hoeveelheid te kunnen aanbieden. Wil je daarentegen de kwaliteit waarborgen, dan zal de collectie nooit heel groot worden. De kunstuitleen moet van net zo'n hoog niveau zijn als de museale collectie. Dat wordt van dit museum verwacht.'

Het is dan ook logisch dat van de ruim twintig ontwerpers van wie werk is aangekocht voor de uitleencollectie, velen ook zijn vertegenwoordigd in de museale verzameling, soms zelfs met dezelfde objecten. Een armband van Gijs Bakker, bijvoorbeeld, of Van der Nieuwenborgs glimmende zilveren halsbuis, beide klassieken in de Nederlandse sieradengeschiedenis. 'Deze ontwerpen vind ik nog altijd actueel genoeg om in de uitleen aan te bieden. De collectie moet naar mijn idee ook actueel zijn wil die interessant blijven. Ik verwacht dan ook dat de sieraden binnen vier of vijf jaar zijn afgeschreven.'

De collecties in Zoetermeer en Den Bosch bevatten beide zowel ingetogen als extravagante ontwerpen. De eerste kan worden gezien als een eerste kennismaking met het hedendaagse sieraad, terwijl de tweede vooral de state of the art wil tonen. Van sommige ontwerpers zoals Peggy Bannenberg, Jan Matthesius, Mecky van den Brink, Herman Hermsen, Willem Honing, Rian de Jong, Geoff Roberts, hebben beide instellingen werk aangekocht. Van Maria Blaisse hebben ze zelfs hetzelfde halssieraad de een in het wit, de ander in het zwart. Het Kruithuis heeft bovendien voor de uitleen werk aangekocht van enkele Amerikaanse ontwerpers die er hebben geexposeerd, zoals Vaughn Stubbs en Rhonda Zwillinger.

Het duurste object in De Graanschuur is volgens De Wilde een gouden halssieraad van tweeduizend gulden. 'Anders durven de klanten het sieraad niet mee te nemen, want ze zijn zelf aansprakelijk voor schade en verlies. Gelukkig is dat nog niet voorgekomen.' Het Kruithuis heeft jarenlang keramiek uitgeleend, maar is er juist vanwege de vele schade sinds kort mee opgehouden. Hoe moet het dan met zo'n teer ogend halssieraad van bijvoorbeeld Ted Noten? Yvonne Joris haalt haar schouders op en zegt: 'Dat is all in the game. De criteria om iets wel of niet aan te kopen en uit te lenen liggen op een ander vlak.' Niettemin komen te kwetsbare sieraden, volgens uitleen-medewerkster Annemarie Aarts, niet direct voor uitleen in aanmerking.