Amerikanen tonen bij verkiezingen verlangen naar voorzichtigheid

WASHINGTON, 8 nov. - Zowel Democratische als Republikeinse campagnebonzen konden zichzelf gisteren feliciteren met de behaalde succesjes, omdat er bij de tussentijdse verkiezingen dinsdag zo weinig in de machtsverhoudingen is verschoven. De Democraten wezen op hun winstjes, de Republikeinen zeiden dat de verliesjes meevielen.

'Dit was duidelijk een referendum over president Bush', zei de voorzitter van de Democratische campagnecommissie, Ron Brown, tijdens een debat in de National Press Club met Charles Black van de Republikeinse campagnestaf. In werkelijkheid werden de verkiezingen niet beheerst door nationale kwesties als de populariteit van Bush of de Amerikaanse rol in de Golf maar door lokale vragen, zoals de economie in de staat, het onderwijs en het milieu.

Black bracht gisteren naar voren dat de Democratische winst van een zetel in de Senaat en acht zetels in het Huis van Afgevaardigden te weinig was om over te juichen. Gemiddeld verliest de partij van de president bij tussentijdse verkiezingen veel meer.

Onder president Reagan verloren de Republikeinen bij de tussentijdse verkiezingen in 1982 veel meer in het Congres dan onder Bush in 1990. Toch had Reagan in 1982 een aanzienlijk sterkere basis dan Bush. In de Senaat beschikte hij in tegenstelling tot Bush nu over een meerderheid en die behield hij. Het aantal Republikeinse Congresleden is inmiddels flink uitgedund. Reagan had bovendien in 1982 met een recessie te kampen en had al veel meer omstreden beslissingen genomen dan Bush nu.

Ondanks de zwakten van de Republikeinse partij heeft de Democratische, populistische boodschap van pluk-de-rijken afgelopen dinsdag niet gewerkt. De meeste Congresleden bleven zitten.

Uit de wisselingen in de gouverneurszetels blijkt dat de woede van de kiezers zich zowel tegen Republikeinen als Democraten richt. Zittende gouverneurs kwamen in moeilijkheden, welke partij ze ook vertegenwoordigden. In Colorado, Californie en Kansas werden per referendum voorstellen aangenomen om de zittingsduur van staatsfunctionarissen en staatsparlementariers te beperken. Leden van het Californische staatsparlement werd zelfs door de kiezers een staatspensioen ontnomen.

Veertien gouverneurszetels gingen over in de handen van een andere partij. De Republikeinen wonnen Ohio, Michigan en Minnesota in het Midden-Westen en Massachusetts aan de Oostkust. De Democraten scoorden in de grote staten Florida en Texas maar misten de belangrijkste prijs: Californie.

Bijna alle gouverneurs die onvrijwillig moeten vertrekken, hadden de belastingen verhoogd. Reagans economische programma van federale belastingverlagingen blijkt een gifpil te zijn geweest voor plaatselijke bestuurders. Reagan verminderde de federale hulp aan lokale overheden, waardoor de gouverneurs en burgemeesters de klappen moesten opvangen met belastingverhogingen. Veel burgers vonden dat er nu genoeg verhogingen waren geweest.

Kosten waren ook het motief voor de kiezers van Californie om een pakket vergaande milieumaatregelen, 'Big Green' genoemd, te verwerpen. Big Green, dat 39 pagina's wetteksten besloeg, was voor de kiezers moeilijk te bevatten. Ook milieu-initiatieven in andere staten werden verworpen.

De zuinigheid van de kiezers tegenover de overheid kende dinsdag haar grenzen. Voostellen over forse belastingverminderingen werden niet aangenomen in Massachusetts, Nebraska, Colorado en Utah. Maar in Oregon haalde een plan tot beperking van de belasting op onroerend goed het net.

De kiezers zijn afgelopen dinsdag dus voorzichtig geweest. Er is niet een bepaalde richting die hen overtuigt. Zolang politici geen duidelijke leidraad voor het binnenlandse beleid geven, houden de kiezers de schade voor zichzelf zo beperkt mogelijk.

Deze verkiezingen zullen weinig veranderen aan de verhoudingen tussen de partijen. Democraten waren al niet meer zo bang als een paar maanden geleden om het in 1992 op te nemen tegen Bush. Maar vaak genoemde presidentskandidaten zoals de New Yorkse gouverneur Mario Cuomo en senator Bill Bradley uit New Jersey zullen wat beter over een kandidatuur nadenken omdat ze dinsdag wonnen met een veel geringere marge dan verwacht.