Twee schoten afgevuurd bij herdenking Sovjet-revolutie

MOSKOU, 7 nov. Een niet nader geidentificeerde man heeft vanochtend tijdens de plechtige herdenking van de Oktober-Revolutie op het Rode Plein in Moskou twee schoten gelost terwijl Sovjet-leider Michail Gorbatsjov op het mausoleum stond. Niemand werd geraakt.

De militaire parade, waarmee vanochtend traditiegetrouw de viering van de Oktober-Revolutie begon, was voorbij toen plotseling op het Rode Plein twee schoten klonken. De dader werd onmiddellijk ingerekend. Later vandaag werd meegedeeld dat de schutter door een tiental KGB-agenten was overmeesterd en weggedragen. Het ging volgens het persbureau TASS om een 38-jarige man uit Leningrad die zich met een jachtgeweer met afgezaagde loop had gemengd tussen het publiek voor het warenhuis GOeM, op tweehonderd meter van het mausoleum waar president Gorbatsjov samen met de bijna voltallige leiding van de staat net de parades stond af te nemen. Hij viel op toen hij eerst trachtte zich bij de optocht langs het mausoleum aan te sluiten en vervolgens iets onder zijn jas vandaan probeerde te halen.

De afwikkeling ontging de aanwezigen op het mausoleum overigens. Die hadden op dat moment meer aandacht voor een paar honderd stalinisten, die zich hadden uitgerust met portretten van de 'Leider der volkeren' en met antisemitische spandoeken en daarmee langs de leiders voorbijtrokken.

De twee incidenten op het Rode Plein waren de enige wanklanken in de voor het overige vooral treurig ogende viering van de 73ste verjaardag van de Oktober-Revolutie. Na het debacle van de laatste 1-mei-parade, waarbij de mensenmenigte voor het mausoleum om Gorbatsjovs aftreden schreeuwde, verliep de regie van de manifestatie deze keer op de twee incidenten na redelijk gesmeerd. Voor het eerst sprak de partijleider de massa toe, voor het eerst werd er elders in de stad tegen de communisten betoogd. Iedereen het zijne, maar het was allemaal wel nogal mat, zowel aan officiele zijde als aan de kant der anti's. Terwijl Gorbatsjov bovenop de graftombe van Lenin de ongeveer honderdvijftigduizend trouwe aanhang opriep niet in 'paniek' te vervallen en de 'lessen van de geschiedenis' ter harte te nemen omdat alleen via zo'n 'tweede revolutie de idealen van Lenin vooreen bloeiend en rechtvaardig land een kans zullen hebben', werd er elders in de stad inderdaad volgens plan voor de definitieve ontmanteling van de bolsjewistische macht gedemonstreerd.

Pag.5: Vervolg

Maar ook die betogingen, vanmorgen bij het gebouw van het Centraal Comite op het Oude Plein en later op de dag tussen het Witrussische station en het Rode Plein, waren geen toonbeeld van elan. Er deden maar een paar duizend mensen aan mee.

In zijn toespraak zei Gorbatsjov dat 'de doeleinden die Vladimir Iljitsj Lenin in 1917 opstelde, in hoge mate identiek zijn aan de doeleinden van de nieuwe grote revolutie van de perestrojka'. Die doeleinden omschreef Gorbatsjov als 'vrijheid, gelijkheid, rechtvaardigheid, het land aan de boeren, de fabrieken aan de arbeiders en de vrede aan alle volkeren', idealen, aldus Gorbatsjov, 'die onsterfelijk zijn en zich hebben verankerd in het diepste bewustzijn van alle volkeren'. In het licht van de gespannen politieke en economische situatie riep hij de Sovjet-burgers op tot 'burgervrede en gemeenschappelijkheid'. De invloed van de Oktober Revolutie en de sporen die zij heeft achtergelaten in de wereldgeschiedenis 'onvergelijkelijk' geweest, zo stelde de president en partijleider. Verwijzend naar het stalinisme zei hij dat 'het niet de schuld van de generaties van het verleden is geweest' dat de doeleinden niet zijn bereikt. Er moeten fouten worden gecorrigeerd. 'We hebben met de leugen en de onrechtvaardigheid gebroken. Dat zijn niet slechts mooie woorden'.

De militaire parade waarmee het feest begon, verliep zoals altijd vlekkeloos. Ze had een wat soberder karakter dan vorige jaren, alleen de presentatie van zes intercontinentale SS-25 raketten tot slot van de parade deed aan vroeger denken. Daarna brak de politieke leiding met de traditie door de demonstratie van het volk niet alleen aan zich voorbij te laten trekken. Ze daalde van het mausoleum af, werd daar opgewacht door de Moskouse partijchef Prokofjev en de hele groep stelde zich vervolgens aan het hoofd van de kolonne demonstranten op. Gorbatsjov, premier Ryzjkov, diens politieke tegenstanders Jeltsin, burgemeester Popov en de Russische premier Silajev, minister van defensie maarschalk Jazov, een aantal leden van het politburo en van de presidentiele raad legden daarna, samen met 'vertegenwoordigers van de bevolking', bloemen bij de ingang van het mausoleum, waarna zij hun plaats bovenop Lenins graf weer innamen om eenuur lang de door de Moskouse partijorganisatie gearrangeerde demonstratie in ogenschouw te nemen.

Het was de partij toch gelukt behoorlijk wat mensen op de been te brengen. Maar de stoet zag er erg plichtmatig en verveeld uit, een enkele kritische slogan als 'Gorbatsjov, door punten te scoren in het buitenland, verlies je in je eigen land', 'Nee tegen een verlaging van het levensniveau' en 'Wij willen leven, niet vegeteren' daargelaten. Aan het eind van de stoet had zich een flinke groep stalinisten genesteld, maar ook zij trokken zwijgend voorbij, met leuzenals 'Geen ambassade voor de racisten uit Tel Aviv', 'Democratisch Rusland is de troefkaart van het zionisme', 'Zionisme is joods nazisme' en 'Voor vrienden van Israel is geen plaats in ons land'. Ex-politburolid Aleksandr Jakovlev, door de antisemitische organisatie Pamjat doorgaans voorgesteld als de 'joodse lobby' in de politieke leiding, werd bedacht met het spandoek 'Jakovlev tegenhouden betekent het zionisme tegenhouden'. De 'verrader' Gorbatsjov werd aangemaand uit de partij te treden. En Jeltsin, die sinds zondag weer terug is op het politieke toneel, werd voor CIA-agent uitgemaakt.

Zoals ook langzamerhand traditie is was aan de feestdag een niet aflatende stroom van geruchten en bezorgde commentaren voorafgegaan over militaire coups, ordeverstoringen en relletjes. Het centrum van de stad was daarom opnieuw hermetisch afgesloten en vergeven van militairen, politie, KGBers in burger en 'droezjinniki', leden van de vrijwillige burgerwacht. Om ongeregeldheden op het Rode Plein te voorkomen moesten de demonstranten tussen dichte hagen van soldaten en burgers doortrekken, die zeker de helft van de op het plein aanwezige personen uitmaakten. Maar het hielp maar ten dele.

Niet alleen de Leningradse man wist kennelijk door de mazen heen te glippen. Ook elders werd het decorum doorbroken. Bijvoorbeeld toen die mariniers, vanaf het Rode Plein terug moesten naar hun vrachtwagens. Gedisciplineerd marcherend en ritmisch scanderend denderden ze door de Koejbysjev-straat richting Oudeplein, het plein waar aan de ene kant het Centraal Comite is gevestigd en aan de andere kant de KGB zijn hoofdkantoor heeft. Gehaast trokken politie-agenten de dranghekken weg die de straat moesten afsluiten, zodat de mannen zonder onderbreking konden door-marcheren. Maar op het plein, waar net een paarduizend mensen verzameld staan om te luisteren naar toespraken van anti-communisten en ex-communisten die het aftreden van de regering eisen, ging het mis. Tot hun eigen verbazing bleken ze verzeild te zijn geraakt in een tegen-betoging. De benen gingen ineens niet meer negentig graden omhoog en maat-houden was er ook niet meer bij. Als een zielig troepje vervolgden de trotse 'maten' hun weg.

Het was een surrealistisch detail tijdens een onwerkelijke dag.