Jurken met slaolie (1)

Weinig sensaties zijn zo aan te bevelen als achterop een vuilniswagen snel door de Bijlmer rijden. Maandag bijvoorbeeld. De regen is voorbij gewaaid, de lucht is helder. Egeldonk sluimert nog onder een dauwdekentje. Het voertuig schiet messcherp langs de hoge, honingraatvormige gebouwen, heuveltjes op en af, langs bielzen en ander incidenteel straatmeubilair. Akim, de chauffeur, kan het even hard voor- als achteruit een vereiste om tussen de foutgeparkeerde auto's het doel van ieder tochtje te bereiken: de becobo's.

Betonnen Container Boxen zijn granietachtige bunkertjes met vierkante deksels van boven, bestemd voor het verzamelen van huisvuil. Zij bevatten overigens geen containers en geen huisvuil. Het systeem werkt niet. De boxen en hun kleppen komen uit Duitsland, waar de zakken kleiner zijn. Daar komt bij dat veel bewoners van Egeldonk, Gein en andere flatcomplexen in wat nu liefst 'Amsterdam Zuidoost' heet hun zakken naar beneden laten brengen door de kinderen, die meestal niet bij de klep kunnen. Minder fitte volwassenen trouwens ook niet.

Oorspronkelijk was er een systeem dat nog beter was bedacht. De Bijlmergebouwen waren uitgerust met stortkokers. Beneden zouden de zakken terecht komen in containers met wieltjes, die buiten mechanisch in de vuilniswagens geleegd konden worden. Maar bankstellen bleven al snel in de stortkokers steken. Daar kwam de kip met van de bovenburenbovenop, totdat het geurpalet in de buis aanleiding gaf tot actie. Een vrijwilliger moest dan de koker in om, onder toeziend oog van allerlei hongerige organismen, het meubilair te bevrijden.

Ondanks deze systeemfoutjes is het niet moeilijk vast te stellen waar het huisvuil nu is. De zoetzulte lucht van pampers met fritesaus wijst de weg. Een enkele zak ligt geexplodeerd op het wegdek, bezweken onder de aanhoudende werking van de zwaartekracht. 'Niet met je handen oprapen', waarschuwen Akim en zijn vaste compagnon Marcel, 'er kunnen naalden tussen zitten'.

Zij weten uit ervaring waar zij de containerwagentjes na leging het bestkunnen terugzetten. Niet in de huisjes. Onder aan de trappen werkt beter. Langs de stoep, evenwijdig aan de galerijen bevordert de opvang ook. Drie keer per week ophalen is niet genoeg om te voorkomen dat straat en stoep in de omgeving van de verzamelplaatsen worden geegaliseerd met een menu van jurken-met-slaolie, halfvolle pakken drinkyoghurt, sateh, batterijen, rijst met lange korrel en restjes crossfiets.

De stalen prakker achterin de vuilniswagen krijgt veel tafels en stoelen, matrassen, kamerstruiken en vooral meters vloerbedekking te verwerken, genoeg om een ruime modelwoning mee in te richten. De glasbak staat in het winkelcentrum, kennelijk te ver: flessen, ramen en spiegels knisperen onder in de maag van het ophaalmonster.

Als hij vol is rijden we over de nieuwe ringweg naar de vuilverbranding in Amsterdam-Noord. Hier volgen de meeuwen nauwgezet hoe twee hulpstukken van een buitenmodel keukenmachine lekkernijen bovenspitten in de aanzwellende bergen afval. Na het storten wordt de auto opnieuw gewogen: de opbrengst van anderhalf uur ophalen is 6220 kilo.

Akim (54) is een oudgediende bij de reinigingsdienst. Hij kwam 23 jaar geleden naar Nederland als kok. Na zeven jaar metaalfabriek ging hij vegen bij de Gemeentereiniging, waar hij opklom tot chauffeur. Tussen de middag schilt hij een enorme peer en leest aandachtig de oproep voor een vergadering om half drie. De interim-manager van de reiniging in Zuidoost wil nieuw materieel, maar ook nieuwe werkpraktijken invoeren. De 'klaar naar huis'-regeling (meestal om twee uur, half drie) wordt vervangen door een proef met 'naar huis na einde werktijd'. De tijdelijk directeur, Ernst Oord, wil iets doen aan het ziekteverzuim (dat 35 procent was) en de werkpraktijk die er toeleidt dat eigenlijk niemand gezond zijn pensioen haalt. Ook de reiniging reorganiseert, terwijl directeur Boersma in het centrum is achtergebleven.

Een collega van de putzuig-afdeling aan tafel: 'Akim, ken je die van die Turk die aan de weg werkte? Weet je hoe ze die noemden? Een asfalteringturk'. Akim lacht goeiig: 'Dat had je ook met een Hollander kunnen zeggen'.

Als de kantine minder vol wordt, vertelt hij dat er sinds hij bij de reiniging werkt geen dag voorbij is gegaan zonder Turkenmop. 'Hogere enmiddelbare Nederlanders doen het niet, lagere wel.' Boos worden helpt niet, hij heeft alleen maar te verliezen: 'Ik lap ze aan mijn laarzen'. Maar: 'Ik vraag wel eens het woord op vergaderingen. Ik heb principes. Als ik wat zeg, gaan ze vaak lachen, dat doen ze bij de anderen niet. Dan zeg ik: ik maak geen grap, ik ben serieus.'

Terug in de wijk, nu bij Gravestein en Gelderse Hoofd, nieuwe namen en nieuwe verfjes voor de vroegere Gliphoeve. Een late vuilniszak vliegt langs ons hoofd. Meer bewoners zijn wakker. Men volgt graag hoe de vuilniswagen met duivelse stuurkunst langs het troetelblik wordt gemanoeuvreerd. Marcel in zuiver Amsterdams: 'Soms voel je de verleiding wat minder zuinig met dat spul om te gaan. Het zijn altijd de zelfde die op de brug of in de bocht staan. Er zal maar een brandweerauto langs moeten.'

Het beeld is bekend. De politie bekeurt weinig, het openbaar ministerie kan de bonnen toch niet aan. En de gemeente? Die is in Amsterdam, zoals bekend, dichter bij de burger gebracht. In het smetteloos witte kantoor van de Deelraad Zuidoost zetelt drs. Peter Maij (VVD), officieel 'Lid van het Dagelijks Bestuur voor Stadsdeelwerken'. 'Voor een gewoon mens ben ik wijkwethouder beheer openbare ruimte.' Gisteren heeft het dB op zijn voorstel besloten dat er wat moet gebeuren tegen dit wildparkeren op het 'maaiveld'.

Een buurtenquete heeft geleerd dat 85 procent van de Bijlmerse autorijders de auto voor deur parkeert omdat het makkelijk is, niet omdat zij vrezen voor lijf en blik als zij in de overvloedig beschikbare garages parkeren. Gesterkt door die uitkomst begint Zuidoost binnenkort met selectief wegslepen. Wie openbare diensten in de weg staat wordt naar een wel legale plek in de buurt getakeld. Dat wordt beloond met een gewone bekeuring wegens fout parkeren (35 gulden). De bestuurlijke zandbak zit zo vol met regels, procedures en competenties dat een volwassen wegsleepboete (200 gulden of zo) voor Sint Juttemis niet te regelen was. Maar toch, er gebeurt iets. We houden u op de hoogte.