Congres VS overleeft onvrede van de kiezers

WASHINGTON, 7 nov. De woede en de ontevredenheid van de kiezers heeft zich bij de tussentijdse verkiezingen in de Verenigde Staten van gisteren beperkt tot de gekozen functionarissen van deelstaten. Het federale Congres ging bij gebrek aan alternatieve kandidaten met voldoende financiele steun vrijuit.

Uit opiniepeilingen bij de uitgangen van stemlokalen bleek dat de meeste kiezers graag een ander Congres zagen, maar dat ze niet wisten hoe ze dat moesten aanpakken. Senatoren wier herverkiezing eerst in gevaar was gekomen wonnen gisteren ruim. De gouverneurs bleken een dankbaarder doelwit van algemene bitterheid.

Een aantal gouverneurs, onder wie Dukakis van Massachusetts en 'O Neill van Connecticut, was al bij voorbaat afgetreden omdat hun herverkiezing door de plaatselijke economische neergang onmogelijk was geworden.

Het is moeilijk om algemene conclusies te trekken uit de verkiezingsresultaten omdat plaatselijke omstandigheden en verkiezingsvraagstukken onderling sterk verschillen. Wel speelden bij veel deelstaten de economie een grote rol. In de toonaangevende deelstaat Californie stemden de kiezers in een referendum tegen een ingrijpend milieuplan, Big Green. De kosten van het plan waren kennelijk voor veel kiezers te hoog. Andere referendumvoorstellen om de belastingen te beperken werden wel aangenomen.

In Texas ging het er hard aan toe in de strijd om de door het aftreden van een Republikein opengevallen gouverneurszetel. Hoewel de Democratische kandidate, Ann Richards, aanvankelijk achterop was geraakt in de opiniepeilingen, wist ze gisteren toch het gouverneurschap van de grote deelstaat Texas in de wacht te slepen. Richards en haar Republikeinse tegenstander, Clayton Williams, hadden keiharde negatieve campagnes tegen elkaar gevoerd met tendentieuze televisiespots.

Richards heeft al enige bestuurservaring, Williams is een rijke, cowboy-achtige ondernemer die voor het eerst aan verkiezingen meedeed. Volgens Ed Rollins, voorzitter van de Republikeinse campagnecommissie, heeft die onervarenheid Williams uiteindelijk geveld. Williams, die al schokkende opmerkingen had gemaakt over verkrachting ('je kunt je het beste ontspannen, als het je overkomt'), weigerde Richards nog de hand te schudden en noemde haar in haar gezicht een leugenares. Ook kwam daags voor de verkiezingen uit dat Williams zijn belastingen niet had betaald. Rollins: 'Williams verloor door een aantal ernstige misstappen.' Maar er waren ook andere redenen voor het verlies van Williams. Uit opiniepeilingen bleek dat degenen die op Richards stemden bezorgd waren om de kwaliteit van het onderwijs.

Een opmerkelijke overwinning werd gisteren bereikt door de aartsconservatieve Republikeinse senator Jesse Helms, nationaal doelwit van kunstenaarsgroepen, homoseksuele organisaties en pro-abortusgroepen. Lange tijd was Helms in opiniepeilingen in zijn staat North Carolina gelijk opgegaan met een zwarte tegenkandidaat, Harvey Gantt. Gantt kreeg veel geld voor zijn campagne van actiegroepen van buiten de staat die Helms wilden zien vertrekken. Gantt had zijn aanvankelijke succes ook te danken aan het groeiende aantal inwoners dievan buiten de staat komen. Helms krijgt zijn stemmen doorgaans vooral van tabaksboeren en arme blanken.

De laatste weken introduceerde Helms keiharde televisiespots tegen Gantt, waarin hij zinspeelde op de angst van arme blanken om door positieve discriminatie hun baan te verliezen aan minderheidsgroepen. Ook kregen inwoners in zwarte wijken daags voor de verkiezingen kaarten toegestuurd waarin duidelijk de straffen voor verkiezingsfraude stonden vermeld. Volgens assistenten van Gantt was dit een poging om zwarte kiezers te intimideren. Democratische partijfunctionarissen denken erover om de verkiezingsresultaten aan de rechter voor te leggen.

In de deelstaat New Jersey verloor de Democratische senator Bill Bradley bijna van een totaal onbekende Republikeinse tegenstander. Republikeinse campagnespecialisten knarsetanden nu, omdat ze haar niet met meer geld en goede raad hebben ondersteund. In de opiniepeilingen had ze ver achter gelegen. Bradley leed onder de woede van de kiezers van New Jersey over de belastingverhogingen van de Democratische gouverneur Florio. Omdat Florio pas verkozen is, namen de kiezers wraak op Bradley, een nationaal specialist in belastingen. Bradley geniet grote achting in Washington en wordt vaak genoemd als presidentskandidaat. De inwoners van New Jersey denken daar anders over en klagen dat hij teveel in Washington zit en zich niet genoeg om hen bekommert.

In Washington DC verloor burgemeester Marion Barry zijn strijd om een zetel in de gemeenteraad. Nadat Barry was gearresteerd op verdenking van cocainegebruik besloot hij zich niet meer herkiesbaar te stellen als burgemeester. In plaats daarvan dong hij als onafhankelijke kandidaat naar een zetel in de gemeenteraad. Nadat een rechter hem had veroordeeld tot een half jaar gevangenisstraf, hielden de kiezers hun aanvankelijk populaire burgemeester voor gezien.

Voor de deelstaat Vermont komt een socialist in het Huis van Afgevaardigden. De voormalige burgemeester van de stad Burlington, Bernard Sanders, won met een ruime meerderheid van zijn Republikeinse tegenstander Peter Smith voor wie president Bush nog op campagnebezoek was gekomen. Smith had zich toen van het economische beleid van Bush gedistantieerd. Sanders zal de eerste socialist in het Huis zijn in zestig jaar. Er zijn ook voor het eerst niet partijgebonden gouverneurs gekozen, onder wie de voormalige Republikeinse senator van Connecticut, Lowell Weicker.

In Massachusetts verloor de Democratische kandidaat voor het gouverneurschap en tevens voorzitter van de Boston universiteit, John Silber. Silber boekte in het begin veel succes met een zeer directeen populistische campagne. Maar veel kiezers die van huis uit Democratisch zouden stemmen, gaven uiteindelijk de voorkeur aan het Republikeinse alternatief, wie dat ook zou zijn.

    • Maarten Huygen