Boekenschat Kruyskamp wordt geveild

LEIDEN, 7 nov. Zevenhonderd meter boekenplank, dat was de bibliotheek van C. H. A. Kruyskamp, voormalig hoofdredacteur van het woordenboek de Grote Van Dale. Deze maand komen zijn 35.000 banden in Leiden onder de veilinghamer.

Kruyskamp, begin dit jaar op 90-jarige leeftijd overleden, was van 1936 tot 1976 redacteur van het Woordenboek der Nederlandsche Taal (WNT), het grote wetenschappelijke woordenboek waaraan nog steeds wordt gewerkt. Vanaf 1942 bewerkte hij vier drukken van de Grote Van Dale en maakte het van een slecht verkopend, verouderd woordenboek tot een succes. Kruyskamp wordt dan ook geroemd als 'een van de grootste lexicografen die Nederland heeft bezeten'.

Kruyskamp begon omstreeks zijn veertiende met het verzamelen van boeken. 'Van postzegels stapte ik over naar het boek', schreef hij in de verzamelbundel 'Over de omgang met woorden'. 'Sindsdien heeft de liefde voor het boek mij nooit meer verlaten en ben ik geworden tot wat in het Engels zo treffend een 'bookman' wordt genoemd.'

De bibliotheek van Kruyskamp is te groot om in zijn geheel te veilen. Het Leidse huis Burgersdijk en Niermans veilt de collectie daarom in twee delen: op 27 en 28 november en in mei volgend jaar. De eerste veiling omvat ruim 10.000 boeken, verdeeld over zo'n 700 kavels. Veilinghouder A. Steenkamp schat de opbrengst op 'zeker enkele tonnen'.

Kruyskamps boeken vormen verreweg de grootste particuliere bibliotheek die in ten minste tien jaar is geveild. Het 'oude record' stond op naam van het Eerste-Kamerlid H. van Riel, met ongeveer 10.000 boeken, voornamelijk op juridisch-historisch gebied. Zijn bibliotheek werd in juni 1981 geveild bij het Haagse veilinghuis Van Stockum en bracht zo'n anderhalve ton op.

Behalve een enorm aantal naslagwerken encyclopedieen, woordenboeken, biografieen omvat 'The Kruyskamp Collection' ook een collectie erotica. Die beslaat in totaal 110 veilingkavels. Zo behoort het werkje 'Histoire charmante de l'adolescente sucre d'amour' uit 1927 van J. C. Mardrus met een richtprijs van vierduizend tot vijfduizend gulden tot een van de duurste boeken op de veiling.

Pag.6: Vervolg

De kern van de bibliotheek van Cornelis Kruyskamp wordt niet gevormd zeldzame of oude boeken. 'Als redacteur van het Woordenboek der Nederlandsche Taal werkte hij het liefst thuis', zegt Hans Heestermans, de huidige hoofdredacteur van Van Dale en redacteur van het WNT. 'Hij woonde vlakbij het instituut in Leiden, maar in de loop der jaren bouwde hij een 'schaduwbibliotheek' van het WNT op. Dat bespaarde hem tijd. Hij was dus geen eerste drukken-verzamelaar zijn bibliotheek had een functioneel karakter, maar kwantitatief en kwalitatief is het heel bijzondere collectie', aldus Heestermans, die de veilingcatalogus van een voorwoord heeft voorzien.

Het functionele karakter van The Kruyskamp Collection, zoals de bibliotheek in de catalogus wordt genoemd, blijkt onder andere uit het enorme aantal naslagwerken. Volgens veilinghouder Steenkamp had Kruyskamp 'oog' voor wat in een oudere fase van de geschiedenis van belang was. 'Encyclopedieen zijn toch een beetje bevroren werelden ze geven de stand van zaken van dat moment weer', aldus Steenkamp. 'Kruyskamp had bovendien grote belangstelling voor de mens achter de kunstenaar. Hij had bijvoorbeeld vele edities van de Brockhaus-encyclopedie, maar ook een biografie van de uitgever en een geschiedenis van de uitgeverij. Hij wilde zo compleet mogelijk zijn.'

Sucre d'amour

Afgezien van de naslagwerken bezat de geleerde eveneens een omvangrijke collectie erotica, die in totaal 110 veilingkavels beslaat. Een erotisch werk uit 1927 Histoire charmante de l'adolescente sucre d'amour van J. C. Mardrus behoort met een richtprijs van vier tot vijfduizend gulden tot een van de duurste boekenop de veiling.

Bij de rubrieksindeling van de veiling is rekening gehouden met de wensen zoals Kruyskamp die op 13 februari 1986 formuleerde in zijn 'Aanwijzingen voor de verkoop van mijn bibliotheek': 'Er moet vooral op gelet worden', schreef hij, 'dat de afdelingen die bij elkaar horen niet gescheiden worden. Er zijn twee kernen in mijn bibliotheek: de afdeling naslagwerken in de ruimste zin, en de afdeling letterkunde en geschiedenis.'

Verderop schrijft hij over een collectie 'wetenschappen en kunsten': 'Het verdient overweging dit rekje met de inhoud als een nummer te veilen. Het kan voor iedere beginnende verzamelaar een onschatbare kern van een bibliotheek vormen.'

Overigens ging de bibliotheek van Kruyskamp in 1988 bijna verloren. Tot driemaal toe brak er dat jaar brand uit: tweemaal in de kapperszaak naast het huis van Kruyskamp en eenmaal in zijn eigen huis, maar slechts een zeer klein deel van zijn bibliotheek liep water- en schroeischade op.

Tot het eind van zijn leven bleef Kruyskamp actief boeken verzamelen. 'Hij ontving ze bijna dagelijks over de post', vertelt zijn weduwe, mevrouw Kruyskamp-Salome. 'Als er een dag geen boek kwam was hij teleurgesteld. Hij leefde voor de boeken en de taal voor de woorden. Boeken mochten nooit worden uitgeleend. Het was een gunst als ik ze mocht bekijken. Boeken waren eigenlijk zijn trait d'union met deze wereld. Hij was niet iemand die makkelijk contact maakte. Hij schiep zijn eigen wereld in zijn studeerkamer.'

Volgens Heestermans bestaan er bij het Instituut voor Nederlandse Lexicologie 'vergevorderde plannen' het werk van de beroemde lexicograaf te eren met het instellen van een 'Kruyskamp-prijs', die tweejaarlijks aan samenstellers van woordenboeken zou moeten worden toegekend. De prijs zou in 1992 voor het eerst moeten worden uitgereikt.