Republikeinen vrezen nederlaag bij verkiezingen VS

WASHINGTON, 6 nov. Twee maanden geleden verheugden de Republikeinen in de Verenigde Staten zich op de tussentijdse verkiezingen, maar nu de kiezers vandaag naar de stembus gaan, houden ze hun hart vast. 'Het is onvoorspelbaar', zei de directeur van de Republikeinse campagnecommissie, Ed Rollins, zondag voor de televisie. De stemming van de kiezers is zo wisselend en onzeker dat opiniepeilers niet meer op hun resultaten vertrouwen.

Bij de tussentijdse verkiezingen worden het hele Huis van Afgevaardigden en een derde van de Senaat herkozen. Bovendien staan op de stembiljetten, afhankelijk van het plaatselijke herkiezingsritme, de namen van onder anderen gouverneurs, rechters, gemeenteraadsleden, burgemeesters of officieren van justitie. Ook zijn er in veel plaatsen en staten nog referenda. In Californie zijn het er in totaal 28, aangeduid per nummer, dus zeer verwarrend.

In de regel verliest de partij van de zittende president bij tussentijdse verkiezingen zetels in het Congres. De president heeft dan al de eerste bedragen van zijn populariteitsbankrekening opgenomen door controversiele beslissingen. Zo verging het ook de populaire president Reagan in 1982.

Even leek het erop dat president Bush een uitzondering op de regel zou worden. Zijn lijst van controversiele beslissingen bleef lange tijd maagdelijk schoon en zijn populariteit zweefde tussen de 70 en 80 procent. Maar sinds hij in juni moest terugkomen van zijn belofte dat hij geen nieuwe belastingen zou heffen, is zijn populariteit bergafwaarts gegaan met een kleine wederopleving door zijn optreden bij de Golfcrisis. Nu geniet hij bij minder dan 50 procent van de kiezers bijval.

Bush heeft het erger gemaakt door op belangrijke momenten te twijfelen over een verhoging van de toptarieven voor de allerrijksten, terwijl het begrotingsoverleg in het Congres tot een maand na het begin van het begrotingsjaar voortduurde en de overheidsgebouwen drie dagen dicht gingen.

De Democraten maakten hier handig gebruik van en zo kreeg de president het imago van een windvaan en beschouwden steeds meer Amerikanen de Republikeinse partij als een partij voor de rijken. Door de belastingverhogingen heeft de Republikeinse partij haar ideologische profilering tegenover de Democraten verloren. De Republikeinse Congresleden distantieerden zich dan ook massaal van de president.

Toch kan de schade voor de Republikeinen beperkt blijven. In het Congres hebben ze al een minderheid en die kan nog kleiner worden, maar dat betekent nog niet dat er sprake is van een machtsverschuiving.

Na de eindeloze begrotingsperikelen zijn de kiezers onder aanvuring van negatieve advertentiecampagnes over politieke tegenstanders van kandidaten cynisch geworden over politici. In drie deelstaten, Californie, Colorado en Oklahoma, wordt vandaag gestemd over de beperking van termijnen voor afgevaardigden in de staatsparlementen.

Kiezers uiten ook op andere wijze hun teleurstelling door niet te stemmen en dat is in het voordeel van de Republikeinen. Terwijl verkiezingscampagnes steeds nieuwe duurterecords boeken door spervuren van advertenties, blijft de kiezer steeds vaker thuis. Aan de laatste tussentijdse verkiezingen deed twee derde van de kiesgerechtigden niet mee.

Er is gebrek aan alternatieven op de stembiljetten. De miljoenen dollars die nodig zijn voor een verkiezingscampagne van advertenties op de televisie, hebben het moeilijk gemaakt om zittende Congresleden uit te dagen. Ondanks de massale ontevredenheid en ongerustheid onder de kiezers over de toekomst ondervinden de meeste Congresleden geen oppositie van betekenis. Door hun doelgroepen in hun kiesdistricten goed te bedienen slagen ze erin om de kiezers ervan te overtuigen dat zij een uitzondering vormen op de slechtheid van politici in Washington.

De verkiezingsstrijd concentreert zich op de enkele tientallen opengevallen zetels van het Huis en de Senaat. Het hardst vechten de Republikeinen om het behoud van de gouverneurszetels in de grootste staat Californie en de op twee na grootste staat Texas. De kandidaten gaan daar praktisch gelijk op. De gouverneurs van deze staten hebben grote invloed op de presidentsverkiezingen en op de herindeling van de kiesdistricten na de volkstelling van dit jaar. Bij de verkiezingen van 1992 komen er ten gevolge van de herindeling en pensionering in het hele land tachtig zetels vrij in het Huis van Afgevaardigden.

De volgende verkiezingsstrijdpunten zijn van belang voor de beslissingen van de kiezers vandaag: Belastingen Veel kiezersmokken na over de de door president Bush gesteunde belastingverhogingen. Ze vinden dat de federale regering te veel geld verspilt. Aan de andere kant zijn er duidelijke tekortkomingen ten aanzien van infrastructuur, scholing, drugsbestrijding en is er een zeer grote staatsschuld. De Democraten hebben het dilemma menen op te lossen met de slagzin: 'Pluk de rijken'. Spaarbankschandaal De onzorgvuldige manierwaarop de overheid in de jaren tachtig de crisis met de spaarbanken heeft aangepakt, heeft tot grootscheeps, crimineel misbruik geleid.

De overheid, die spaarrekeningen tot 100.000 dollar garandeerde, moet voor de honderden failliete spaarbanken de komende jaren, afhankelijk van de economische ontwikkelingen, tussen de 300 en 600 miljard dollar betalen. Vooral Congresleden die bij de besluitvorming waren betrokken, moeten oppassen. Sommigen moesten al opstappen wegens onethisch gedrag. Zelfs wie met bonafide spaarbankdirecteuren heeft gesproken, kreeg dit ingewreven met negatieve advertentiecampagnes.

De Golf

De Amerikaanse aanwezigheid in de Golf speelt nog geen grote rol in de verkiezingen, al heeft Bush de laatste tijd uit alle macht geprobeerd om hierop de aandacht te concentreren. Wel draagt de crisis met de dreigende recessie bij tot een sombere stemming. Enkele afgevaardigden en senatoren, vooral afkomstig uit het progressieve en soms naar isolationisme neigende Midden-Westen, hebben zich tegen de Amerikaanse rol in de Golf verklaard. Zo voerde bij voorbeeld de Democratische senator Tom Harkin uit de traditioneel gematigde deelstaat Iowa campagne tegen de Amerikaanse rol in de Golf. Rassenverhoudingen Een maand geleden haalde David Duke, een voormalig nazipartijlid en de voormalige 'imperial wizard' (tovenaar) van de Ku Klux Klan, een onverwacht hoge stemmenwinst van 42 procent bij voorverkiezingen in Louisiana. Hij voerde campagne tegen misbruik van sociale voorzieningen en tegen positieve discriminatie en al zijn kiezers begrepen dat het om zwarten ging. De meest conservatieve senator in Washington, Jesse Helms, brengt in North Carolina verdekt racistische campagneboodschappen. Zijn Democratische opponent, Harvey Gantt, is zwart en heeft een goede kans om te winnen.

Positieve discriminatie van bepaalde bevolkingsgroepen is vooral omstreden in economisch zwakke gebieden, waar arme blanken en arme zwarten met elkaar moeten wedijveren om schaarse banen. Andere blanke kiezers hebben het vooroordeel dat hun belastinggeld wordt opgemaakt door zwarte profiteurs van de bijstand. Abortus Deze kwestie heeft langzaam zijn aantrekkelijkheid als strijdpunt in de verkiezingen verloren en speelt alleen nog een rol in sommige conservatieve kiesdistricten. Republikeinen hebben tot hun schade gemerkt dat de meeste Amerikanen vinden dat abortus mogelijk moet zijn. Ook andere politieke strijdpunten van religieuze fundamentalisten verliezen terrein.