Moskou in spanning aan vooravond 7 november

MOSKOU, 6 nov. Vanavond begint in de Sovjet-Unie de traditionele feestweek. De elite heeft dan haar banketten en parades, de gewone burger zijn herfstvakantie. De eer die aldus aan de 'Grote Oktoberrevolutie' van 1917 wordt gebracht is dit jaar echter geen gemeenplaats die er nu eenmaal bijhoort. En dat komt niet omdat ook het establishment nu getroffen wordt door schaarste in de partijwinkels waar dezer dagen zelfs geen kaviaar en zalm meer te koop schijnt te zijn. Dat de festiviteiten ongeveer anderhalf miljoen roebel kosten, speelt evenmin een grote rol. Nee, de zevende november is dit jaar onderwerp van een politieke strijd omdat nagenoeg alles wat aan politieke stromingen voorhanden is morgen mee oploopt.

Het programma ziet er morgen als volgt uit. Allereerst is er de traditionele militaire parade. Die is dit keer door president Michail Gorbatsjov per decreet afgekondigd, zal volgens de hoofdstedelijke legercommandant een minder offensief karakter hebben dan anders er doen 8.643 soldaten aan mee, 657 minder dan vorig jaar maar niettemin toch ook een intercontinentale SS-25-raket meevoeren aangezien de krijgsmacht hoe dan ook wil laten zien 'dat de Sovjet-Unie op deze planeet nog bestaat'.

Onmiddellijk daarna komen de communisten. Zij hebben van het feest een existentiele kwestie gemaakt omdat ze graag nog iets van hun geschiedenis overeind willen houden. Onder leiding van de Moskouse partijleider Joeri Prokofjev gaan ze 's ochtends de straat op, tegen het verzoek van de burgemeesters Popov van Moskou en Sobtsjak van Leningrad in, die twee maanden geleden hadden verzocht om dit jaar te volstaan met de militaire parade. In de kolommen van de kranten die nog loyaal zijn aan de CPSU wordt nu al dagenlang door de redacties en vooral in lezersbrieven opgeroepen de 'socialistische keuze' niet te grabbel te gooien.

Vervolgens is het de beurt aan de tegendemonstraties waarin 73 jaar bolsjewistische macht juist symbolisch moet worden ontluisterd. Allereerst zal het 'kiezerscomite', dat anderhalf jaar geleden is ontstaan om de democratische kandidaten in hun verkiezingscampagne voor het Congres van Volksafgevaardigden te ondersteunen, acte de presence geven, gevolgd door een groep van volksvertegenwoordigers in de parlementen van de Unie en de Russische federatie.

Pag.5: Vervolg

Uit behoefte aan een restantje rituele consensus heeft ook het staatsapparaat zich nadrukkelijk in het debat gemengd. Met 'oekazes' en 'resoluties' probeert de leiding van het land de feestdag nu in goede banen te leiden. Een herhaling moet worden voorkomen van de laatste Dag van de Arbeid, toen het volk, tot ergernis van president Michail Gorbatsjov, massaal met eigen en dus kritische spandoeken langs het mausoleum trok. Het presidium van de Opperste Sovjet, onder Gorbatsjovs studievriend en procedurele regelneef Anatoli Loekjanov, ging er vorige week zelfs toe over de twee tegenbetogingen dringend af te raden. De zevende november moest volgens Loekjanov gevierd worden in een 'atmosfeer van kalmte, consolidatie (naast 'crisis' en 'gecompliceerd' tegenwoordig een modewoord in de Sovjet-Unie) en samenwerking van alle politieke krachten in het land'. Of, zoals de parlementarier Konstantin Loebentsjenko het dit weekeinde uitdrukte: in 'alle beschaafde landen' bestaan nationale feestdagen, in Oostenrijk viert iedereen de eerste mei, ongeacht zijn of haar politieke kleur.

Het stadsbestuur dat in meerderheid bestaat uit niet-communisten en ex-partijleden, wenste op zijn beurt echter geen gehoor te geven aan Loekjanovs oproep. Wie gelijk heeft, is onduidelijk. Eerder dit jaar heeft de regering eenzijdig vastgesteld dat alle manifestaties binnen de zogenaamde 'tuinring', de zesbaansweg die door het centrum van Moskou cirkelt, voortaan onder haar jurisdictie valt. Maar het Hooggerechtshof heeft die claim anderhalve maand geleden verworpen.

Daarom is nu het woord aan de politie die bij monde van hoofdcommissaris generaal Pjotr Bogdanov heeft laten weten dat ze zich 'energiek' voorbereidt op handhaving van de orde.

De viering van de Oktoberrevolutie is niet alleen in Moskou aan de orde. Overal in het land is het een attractief punt geworden om politieke symboliek op bot te vieren. In Leningrad, de tweede stad van het land, zal zich een vergelijkbaar programma als in Moskou voltrekken. In Perm, in de Oeral, gaan Afghanistan-veteranen voor het gebouw van de partij betogen tegen de manier waarop ze aan hun lot worden overgelaten. In Nizjni Novgorod heeft de gemeenteraad alle subsidies voor het feest ingetrokken. In de Oekraiense hoofdstad Kiev hebben studenten aangekondigd de militaire parade te zullen verstoren, nadat het door communisten gedomineerde parlement had besloten dat alles gewoon moest doorgaan. In Lvov, het centrum van het westelijker gelegen Galicie, heeft het nationalistische stadsbestuur de vrije dagen afgeschaft. Er moet gewoon worden gewerkt. In ruil daarvoor heeft het de eerste november als vakantiedag ingevoerd, een dag die moet herinneren aan de onafhankelijkheid die de West-Oekraine in 1918 wist te veroveren. In Lvov wordt de militaire parade nu in een buitenwijk gehouden en het leger moet deze bovendien zelf betalen. In Riga, de hoofdstad van Letland, heeft het gemeentebestuur de parade verbannen naar een kade langs de Daugava. In het Azerbajdzjaanse Bakoe mag het leger zich helemaal niet laten zien. In Vilnius, de hoofdstad van Litouwen, is het probleem opgelost door het centrum tot voetgangerszone te verklaren.

Het heeft de stemming er niet minder nerveus op gemaakt, zoals dit weekeinde bleek uit een opiniepeiling. Bijna een kwart van de Moskovieten toonde zich volgens die enquete op voorhand bang voor rellen. Maar dat zegt nog niet alles, althans, dat is tot nu toe steeds gebleken als men zich in de Sovjet-Unie opmaakte voor een confrontatie en uiteindelijk alles toch met een sisser afliep.