Met public relations van de BVD is het hollen ofstilstaan

DEN HAAG, 6 nov. Spionnen van de Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) dragen waarachtig lange, beige regenjassen. Die wetenschap danken we aan een televisie-uitzending van de KRO waarin afgelopen zondagavond een kijkje in de centrale van de BVD werd geboden.

Het programma vormde het voorlopig hoogtepunt in een serie van journalistieke produkties waaraan de BVD de afgelopen weken royaal heeft meegewerkt. Het is de BVD-komt-naar-je-toe-show die de inlichtingendienst sinds september opvoert.

Het is hollen of stilstaan met de BVD. Jarenlang weigerde de inlichtingendienst op zelfs maar de eenvoudigste vragen te antwoorden en nu verschijnt het BVD-hoofd A. Docters van Leeuwen bijkans dagelijks in kranten of op de buis.

'De laatste jaren werd in toenemende mate duidelijk dat de BVD vanuit zijn noodzakelijkerwijs gesloten karakter als veiligheidsdienst te veel in een isolement is gekomen', concludeerde de BVD in het in september verschenen rapport waarin de reorganisatie wordt beschreven die de dienst de komende jaren te wachten staat.

In het stuk, met de treffende titel Een nieuwe BVD, staat verder dat 'de medewerkers maar al te graag uit het isolement van de Dienst willen en een grotere openheid naar de maatschappij toejuichen'. Als kanttekening wordt wel vermeld dat de 'grotere externe gerichtheid' nooit mag ontaarden in een 'U vraagt, wij draaien aanpak'. Wat dat in de praktijk betekent, is nu duidelijk geworden.

'Als uitgangspunt bij voorlichting over concrete individuele strafbare feiten dient terughoudendheid te worden betracht bij het verstrekken van informatie aan de media met betrekking tot de opsporing en vervolging hiervan'. Dit valt te lezen in de onder verantwoordelijkheid van minister van justitie Hirsch Ballin opgestelde Richtlijnen inzake informatieverstrekking en voorlichting door het openbaar minsterie en de politie over strafzaken. De voorschriften, die enige weken voor de presentatie van het reorganisatieplan van de BVD verschenen, beogen het verstrekken van inlichtingen over strafzaken aan de pers nadrukkelijk te clausuleren.

Nadere criteria in de richtlijn vermelden de noodzaak van 'objectiviteit' en het belang van 'een zakelijke toonzetting'. Het vermelden van kwalificaties als de nationaliteit en het verstrekken van personalia van verdachten dient tot hoge uitzonderingsgevallen te worden beperkt, zo is het OM en de politie te verstaan gegeven.

Voor de onder minister Dales (binnenlandse zaken) ressorterende BVD gelden klaarblijkelijk andere criteria. In de tv-uitzending werden namen, pasfoto's en videobeelden van Russische spionnen getoond. Opvallend was verder dat aan de hand van het getoonde bewijsmateriaal alleen viel te constateren dat twee mannen in een Leids Chinees restaurant een envelop uitwisselden. In het begeleidende commentaar van directeur contra-spionage van de BVD O. Koerten werd verzekerd dat zich hier illegale handelingen afspeelden.

De BVD verklaarde in de tv-uitzending dat zo'n 25 a 30 officieel in Nederland geplaatste Russen zich met spionage bezighouden. De Russische ambassade ontkent. Het is een oud verhaal dat telkens met het van de bomen vallen van de bladeren opduikt, luidt zo'n beetje hunlaconieke reactie. Opvallend kalm, want door de niet nader gespecificeerde en vage beschuldiging van de BVD worden eigenlijk alle in Nederland werkzame Russen vogelvrij verklaard.

De oppositie heeft minder laconiek gereageerd. Het Tweede-Kamerlid Dijkstal (VVD) vindt het verwerpelijk dat persoonlijke dossiers ter beschikking van de pers worden gesteld. 'Bovendien is het idioot om via de televisie van te voren aan te kondigen dat je sommige personen wilt uitwijzen.'

Binnenlandse Zaken zegt dat het huidige public-relationsbeleid van de BVD zal worden gehandhaafd. Als het om 'afgesloten, niet operationele zaken' gaat mogen journalisten de stukken inzien, aldus de woordvoerder.

Morgenavond heeft de KRO opnieuw zendtijd voor de BVD ingeruimd. Dan worden de BVD-opnames getoond van extreem-rechtse groepen in Nederland. Dijkstal zou Dales vanmiddag vragen of ze dit programma 'in het staatsbelang' acht. Zo mogelijk moet Dales alsnog uitzending van het programma voorkomen, aldus Dijkstal.

Rest de vraag naar de beweegredenen van de BVD bij dit beleid van nieuwe openheid. De suggestie wordt gewekt alsof de veiligheidsdienst langs de reguliere kanalen geen gehoor vindt voor zijn waarschuwingen. Binnenlandse Zaken laat echter weten dat in alle gevallen waarin de BVD kan aantonen dat iemand heeft gespioneerd, na overleg met het ministerie van buitenlandse zaken tot uitwijzing (bij diplomaten) of, na overleg met het ministerie van jusititie tot strafvervolging zal worden overgegaan.

Aannemelijker lijkt dat de tot inkrimping gedwongen BVD, waar 60 van de 637 personeelsplaatsen moeten verdwijnen, bezig is om met Docters van Leeuwen te spreken het verdwijnen van het eigen tafelzilver zoveel mogelijk te beperken.

    • Marcel Haenen