Elegant en opwindend schaakgevecht

AMSTERDAM, 6 nov. Ook de elfde partij tusen Kasparov en Karpov is remise geworden en de stand is nu 51/2-51/2. Het was weer een korte partij 24 zetten, duur 2 uur 49 minuten maar anders dan vrijdag kon het publiek bij de schaaktweekamp om de wereldtitel in New York nu genieten van een elegant en opwindend gevecht. De toeschouwers bleken dankbaar. Na afloop klonk een luid applaus, dat vooral bestemd was voor Kasparov, die in de opening een gewaagd kwaliteitsoffer had gebracht en tenslotte met nog een offer van loper en toren remise door eeuwig schaak forceerde.

Weer imponeerde Kasparov door zijn verbluffende openingsvoorbereiding. Voor de vierde keer in de match kwam dezelfde variant van het koningsindisch op het bord. Nu leek Kasparov af te stevenen op een rustige stelling waarin wit een klein voordeel heeft. Echt een kolfje naar Karpovs hand zou dat zijn, maar als Karpov droomde van winstkansen zonder risico, dan werden die dromen ruw verstoord door Kasparovs dertiende zet. Een offer van een toren voor een loper. Niemand had er ooit aan gedacht. Er waren ook geen speciale tactische pointes, het enige wat Kasparov met zijn offer bereikte was een actief stukkenspel.

Konijntjes

Was dat genoeg? De onbekommerdheid waarmee Kasparov materiaal weggeeft dwingt de schaakwereld om het spel met andere ogen te bekijken. Telkens weer laat hij zien dat er dingen mogelijk zijn die door anderen als een frivole grap beschouwd zouden worden, of waar men zelfs niet aan zou durven denken. Hij kan niet voortdurend konijntjes uit zijn hoed blijven toveren, zei grootmeester Robert Byrne. Misschien had die gelijk en is het experiment van Kasparov niet voor herhaling vatbaar. Maar gisteren moest Karpov zijn weg vinden in een moeilijke stelling die geheel onbekend voor hem was, terwijl hij wist dat Kasparov alles thuis bekeken had. Op het laatst moest Karpov nog nauwkeurig spelen om de remise veilig te stellen. Na afloop analyseerden ze samen een paar minuten. Een bescheiden vorm van communicatie is hersteld.

Morgen staat de twaalfde partij op het programma, de laatste die in New York wordt gespeeld. Op 24 november gaan ze verder in Lyon. Kasparovs vriend Alburt was ervan overtuigd dat de wereldkampioen alles zou proberen om de laatste partij in New York met wit te winnen. Met een voorsprong is het prettig rusten en Kasparov wil een goede indruk achterlaten in Amerika, het land dat hij eigenhandig tot schaakland wil maken. Als ze naar Lyon verhuizen verliest het Amerikaanse publiek de match uit het oog. Hoe het ook afloopt, veel Amerikanen zullen vooral de stand onthouden waarmee de spelers uit New York zijn vertrokken.

Wit: Karpov. Zwart: Kasparov.

Elfde partij: 1. d2-d4 Pg8-f6 2. c2-c4 g7-g6 3. Pb1-c3 Lf8-g7 4. e2-e4 d7-d6 5. Pg1-f3 0-0 6. Lf1-e2 e7-e5 7. Lc1-e3 Voor de vierde keer deze stelling. 7... e5xd4 8. Pf3xd4 Tf8-e8 9. f2-f3 c7-c6 10. Dd1-d2 d6-d5 11. e4xd5 c6xd5 12. 0-0 Pb8-c6 13. c4-c5 Tientallen jaren is deze stelling al bekend en iedereen dacht altijd dat wit iets beter stond, zonder enig risico te lopen. Een voorbeeld is Olafsson-Gheorghiu, Havana 1966: 13... De7 14. Lf2 a6 15. Pxc6 bxc6 16. Ld3 Le6 17. Pe2 a5 18. Pd4. Kasparov heeft echter een schokkende verrassing voorbereid. 13... .Te8xe3 Een positioneel kwaliteitsoffer. 14. Dd2xe3 Dd8-f8 14... Pg4 ging natuurlijk niet wegens 15. Pxc6, maar nu dreigt het wel. 15. Pd4xc6 Als Pd4 wijkt volgt 15... d4 16. Pxd4 Pg4 en na 15. Pcb5 Dxc5 16. Tac1 Db6 heeft zwart het materiele evenwicht al bijna hersteld. 15... b7xc6 Wat heeft zwart eigenlijk voor zijn kwaliteit? Niets concreets, maar vele kansen. 16. Kg1-h1 Ta8-b8 17. Pc3-a4 Niet 17. b3 wegens 17... d4 18. Dxd4 Pd5 17... Tb8-b4 18. b2-b3 Lc8-e6 19. Pa4-b2 Hierna kan zwart geforceerd remise bereiken. In aanmerking kwam 19. Tad1, maar zwart heeft altijd gevaarlijk tegenspel. 19... Pf6-h5 20. Pb2-d3 Na 20. Tab1 is 20... Th4 ook goed. Na 21. f4 komt dan 21... Ld4 20... Tb4-h4 Dreigt 21... Ld4 22. Dd2 Pg3 mat 21. De3-f2 Wit moet oppassen. Na 21. f4 volgt 21... Ld4 22. Df3 (of 22. Dxd4 Pg3+ met damewinst) Lg4, of nog sterker 22... Dh6 en zwart wint. 21... Df8-e7 22. g2-g4 Na 22. f4 komt weer 22... Ld4 22... Lg7-d4

23. Df2xd4 Wit kan niet op winst spelen. Na 23. Dg2 Lxa1 24. Txa1 zou 24... Lxg4 25. fxg4 Dxe2 26. Dxe2 Pg3+ niet goed zijn, omdat de zwarte toren ingesloten blijft, maar sterker is 24... Df6 25. Td1 Pf4 23... Th4xh2+ 24. Kh1xh2 De7-h4+ Remise. Zwart houdt eeuwig schaak.