EG verzoekt VN om bemiddeling bij vertrek gijzelaars

ROME, 6 nov. De EG-landen zullen de secretaris-generaal van de Verenigde Naties met nadruk vragen een nieuwe bemiddelingspoging te wagen om alle gijzelaars in Irak vrij te krijgen.

Op een spoedvergadering in Rome onderstreepten de EG-ministers van buitenlandse zaken dat zij een lijn blijven trekken tegenover Irak en bekrachtigden zij de afspraken die acht dagen geleden op de Europese top zijn gemaakt over de gijzelaars: geen regeringsmissies naar Bagdad, ontmoediging van andere missies, en streven naar de vrijlating van alle gijzelaars door bemiddeling van de Verenigde Naties.

De spoedvergadering met een informeel karakter was bijeengeroepen op verzoek van Nederland en Belgie uit bezorgdheid over de reis van ex-kanselier Willy Brandt naar Irak. Over deze reis hebben de bewindslieden overigens geen uitspraak gedaan.

[De Iraakse regering zal ongeveer zeventig Japanners die gegijzeld werden of onder huisarrest stonden, toestaan het land te verlaten, zo meldde het Japanse persbureau Kyodo vanmorgen. Ze zullen meevliegen met ex-premier Nakasone, die op dit moment een bezoek brengt aan de Iraakse hoofdstad Bagdad.

Brandt is vanmorgen in Bagdad aangekomen. Zijn bezoek zal drie dagen duren, aldus maakte een officiele Iraakse bron vanmorgen bekend. Brandt kwam met een groot vliegtuig, een Airbus A300/600, zonder passagiers maar gevuld met medicijnen, in Irak aan. De vroegere kanselier zei zondag als bemiddelaar naar Bagdad te reizen. Maar hij hoopte 'een groot aantal gijzelaars' vrij te krijgen, waarvoor wellicht 'een tweede vliegtuig' zou moeten worden gestuurd.]

Pag.4: Vervolg

Pag.3: Brits verzoek om grondtroepen

'We hebben met elkaar onderkend dat de individuele missies het risico vergroten van verdeeldheid tussen de betrokken landen en Saddam Hoessein in de kaart kunnen spelen.' Dat heeft minister Van den Broek gisteravond gezegd na afloop van spoedoverleg van EG over de Golfcrisis.

Volgens Van den Broek kan de Iraakse leider misbruik maken van particuliere missies omdat ze worden geleid door prominente persoonlijkheden.

De EG-bewindslieden, van wie er zes werden vertegenwoordigd door een staatssecretaris of een topambtenaar, onderstreepten dat de Verenigde Naties de meest geeigende instantie zijn om te onderhandelen over de vrijlating van alle gijzelaars. Irak heeft tot nu toe een VN-missie tegengehouden. Op voorstel van Nederland zal worden onderzocht of het zin heeft Arabische landen als Jordanie, Algerije of Tunesie, die een goede relatie hebben met Irak, om bemiddeling te vragen voor het toelaten van een VN-missie.

Op een persconferentie na afloop zei de Italiaanse minister van buitenlandse zaken De Michelis, de huidige voorzitter van de Europese ministerraad, dat het overleg duidelijk had gemaakt dat de EG een front blijft vormen tegen Irak. 'Wanneer het water wild wordt moet je af en toe laten zien dat je het roer vast in handen hebt, ' zei hij. 'De eensgezindheid is het hoogste goed.'

Al is die eensgezindheid nu bevestigd, het is volgens waarnemers een teken aan de wand dat dit al zo snel moest gebeuren, acht dagen nadat de regeringsleiders op de Europese top hun eensgezindheid hadden uitsproken.

'In feite kunnen de andere EG-landen tegen zo'n reis als van Brandt niet zo veel te doen, ' zei een diplomaat in het gevolg van een van de ministers. 'Dit overleg heeft ook iets van dapper boe roepen in het donkere bos.'

Er bleken al direct interpretatieverschillen te bestaan over de uitkomst van het overleg. Genscher had in zijn interventie gezegd dat de Duitse regering 'niet positief en niet negatief' staat tegenover de reis van Brandt, en na afloop vertelde hij dat zijn EG-collega's Brandts initiatief niet openlijk gekritiseerd hadden. De Michelis had zelfs uitdrukkelijk zijn waardering voor de persoon Brandt uitgesproken, aldus Genscher.

Maar terwijl de Duitse bewindsman dit aan Duitse journalisten vertelde, zei De Michelis in een andere zaal: 'Gedeeltelijke oplossingen van het probleem van de gijzelaars maken een politiek-diplomatieke oplossing van de Golfcrisis eerder moeilijker dan dat zij deze dichterbij brengen.' Een directe reactie op de uitspraken van Genscher wilde hij niet geven. De bewindslieden hadden al eerder duidelijk gemaakt dat het niet de bedoeling was Duitsland publiekelijk in het beklaagdenbankje te zetten. 'Het zou weinig zinvol zijn geweest missie voor missie na te lopen en van een oordeel te voorzien, ' zei Van den Broek.

Gevraagd naar een reactie op de 'neutrale' houding van Bonn zei Van den Broek dat de EG-afspraken 'onverbiddelijk en duidelijk' zijn. 'Waar dat missies betreft die door Saddam Hoessein misbruikt kunnen worden voor politieke doeleinden (...) zullen we die ontmoedigen. Dus niet gedogen, en niet neutraal er tegenover staan, maar ontmoedigen.'

Diplomaten van verschillende landen wezen er in de marge van het informele overleg op dat de druk van de publieke opinie om te proberen de gijzelaars vrij te krijgen groot is. 'Veel gegijzelden en nog meer familie en verwanten vragen zich af, iedere keer dat een particuliere missie erin slaagt om met een aantal gijzelaars naar huis te komen, waarom zij wel en wij niet en waarom onze regering niet?' zei Van den Broek.

Dergelijke vragen geven volgens hem juist aan hoe 'riskant' de particuliere missies zijn. 'De frustraties van groepen die telkens achterblijven zal steeds groter worden en kan gemakkelijk leiden tot besluiten van sommige landen om dan maar in te grijpen om aan die situatie een einde te maken.'

Uit ongerustheid over dergelijke negatieve effecten van de reis van Brandt had Van den Broek donderdagavond contact opgenomen met de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Perez de Cuellar. Toen hieruit bleek dat Brandt niet onder VN-vlag naar Bagdad ging, besloot Van den Broek vrijdag, na samenspraak met zijn Belgische collega Eyskens, bij de Italiaanse EG-voorzitter spoedoverleg aan te vragen. Aan het Nederlandse initiatief was geen ruchtbaarheid gegeven, maar toen D66-leider Van Mierlo zaterdagmiddag opmerkte dat de reis van Brandt niet zomaar kon passeren, werd besloten het verzoek van Van den Broek in de openbaarheid te brengen.