Brinkman neemt toon PvdA over

RAALTE, 6 nov. De PvdA-top zette vorige week de toon. Vice-premier enpartijleider Kok sprak in het Scheveningse Kurhaus onheilspellende enwaarschuwende woorden en fractievoorzitter Woltgens deed het afgelopen zaterdag in Ede tegenover het partijkader nog eens dunnetjes over. Dus kon het CDA natuurlijk niet achterblijven. Fractievoorzitter Brinkman ging er gisteravond voor naar Raalte: om zijn achterban duidelijk te maken dat er weer jaren van bezuinigen voor de deur staan, maar ook om de coalitiepartner te vertellen in welke richting de oplossing wel en vooral niet moet worden gezocht.

Van garanties voor de koopkracht van de burger zal waarschijnlijk geen sprake meer kunnen zijn, aldus de CDA-fractievoorzitter. Dat is een jaar geleden nog wel afgesproken in het regeerakkoord. Brinkman zei gisteravond echter: 'Aan de burgers gaat het een en ander gevraagd worden.' Overheidssubsidies op wonen, werken, reizen, onderwijs, gezondheidszorg en rechtshulp zullen de komende jaren verminderen. Dat geld is nodig voor overheidsinvesteringen in onder meer wegen, spoorbanen en rioolzuiveringsinstallaties.

Hij hekelde de manier waarop sinds de jaren zeventig de baten van de economische groei door de overheid zijn besteed aan 'consumptie, aan inkomensoverdracht en niet aan investeringen. Ik geef toe dat gold ook voor het CDA'. Die subsidies moeten nu verminderd worden, meent hij, onder meer omdat ze 'verslavend' op de burger zouden werken.

Brinkman wil daarnaast namelijk ook dat de overheid de komende jaren de uitgaven sterk verlaagt om het financieringstekort te verminderen. De suggesties van minister Kok vorige week in Scheveningen om de subsidies te verlagen, de bureaucratie te verkleinen en misbruik van uitkeringsgerechtigden te verminderen, prees hij uitbundig. Dat Kok in zijn speech ook de mogelijkheid open liet om de inkomsten te verhogen door de burger zwaarder te belasten, verwierp hij echter fel. In vergelijking met het buitenland zijn de tarieven in Nederland al vrij hoog, zei hij. Er was juist alle reden voor om de in het regeerakkoord aangekondigde BTW-verlaging van 18,5 naar 17 procent wel degelijk door te laten gaan en niet in de ijskast te stoppen zoals premier Lubbers vorige week heeft gesuggereerd. Die verlaging zou wel eens hard nodig kunnen zijn om de koopkracht te beschermen, aldus Brinkman.

Waar de PvdA roept lastenverhoging, roept het CDA koppeling. Dus zei Brinkman gisteren dat bij de komende bezuinigingsdiscussie de koppeling tussen lonen en uitkeringen niet buiten schot kan blijven. Voor de PvdA is de koppeling zoals bekend een belangrijke politieke toetssteen voor een rechtvaardig inkomensbeleid. Ook Brinkman noemde de koppeling een 'element van rechtvaardigheid en solidariteit'. Maar de CDA-leider zei gisteravond dat het terugdringen van subsidies de burger even goed in zijn huishoudportemonnee zal treffen. Brinkman: 'Ik vind in ieder geval dat we voorzichtig moeten zijn met beloftes doen over handhaving van die koopkracht als we eigenlijk heel eerlijk tegen onszelf moeten zeggen - het kan natuurlijk niet allemaal en-en'. Daarmee doelde de CDA-leider op gelijktijdig behoud van de subsidies en van de koppeling tussen lonen en uitkeringen. 'Zet de koppeling niet buiten haken. Als het echt niet anders kan dan moeten we daar serieus naar durven kijken', vond hij. Voor hem was de koppeling een gewone uitgavencategorie. Brinkman vond het niet reeel om bij grote financiele krapte de koppeling taboe te verklaren.

Brinkman suggereerde de 40 miljard die tot 1995 zijn geraamd voor nieuw beleid te verminderen. Hij stelde daarnaast een voorlopige stop op het aannemen van extra ambtenaren voor. De automatische prijscompensatie die tot 1995 de uitgaven van de departementen met 2 miljard gulden doet stijgen, ziet hij ook als schrapmogelijkheid.

Om de gemeenten meer te 'prikkelen' bij het aanleggen van normen aan uitkeringsgerechtigden suggereerde hij een andere verrekening tussen rijk en gemeente. In plaats van tien procent voor kosten van de gemeente en negentig voor kosten van het rijk stelde hij een verhouding 80-20 voor. Dat zou ook bij de huursubsidie toegepast kunnen worden. Overigens waarschuwde hij tegen een 'heksenjacht' op uitkeringsgerechtigden. Maar hij zei wel in navolging van Woltgens dat van jonge werklozen die werk weigeren de uitkering ingehouden moet kunnen worden.

Het schrappen van de aftrekposten voor giften, zoals staatssecretaris Van Amelsvoort (financien) had gesuggereerd, wees hij af. Hij herhaalde dat hypotheekaftrek gehandhaafd moest blijven. Maar over het schrappen van het reiskostenforfait viel op termijn te praten, zodra het trein- en busnet een serieus alternatief vormen.

Met de aantekening dat hij de totale lastendruk voor de burger niet wil laten stijgen, meende de CDA-leider wel dat er een nieuwe fiscale indeling kan komen. Brinkman bepleitte gisteravond invoering van het zogenoemde splitsingsstelsel, waardoor de alleenverdiener 'die meer monden moet voeden' er op vooruit gaat ten koste van de 'meerverdieners achter een deur'. In dit stelsel kan de alleenverdiener zijn inkomen voor de fiscus splitsen en toedelen aan zijn niet-verdienende partner waardoor de aanslag lager uitvalt.

Het beroep op de Wet arbeidsongeschiktheid (WAO) zou volgens Brinkman teruggedrongen kunnen worden door een stelsel van premiedifferentiatie in te voeren. Bedrijven die veel werknemers via de WAO laten afvloeien zouden dat moeten merken in hogere premies. Brinkman riep het kabinet op hiermee nu eens haast te maken. Het leek hem ook een geschikt stelsel voor de ziektewet; werknemers die vaak ziek zijn zouden ook hogere premies moeten betalen.

Burgers die aanspraak maken op subsidies zouden volgens Brinkman een legitimatieplicht moeten accepteren. Hij noemde het geen bezwaar dat sociale dienst, fiscus en sociale verzekeringsinstanties hun gegevensbestanden aan elkaar zouden koppelen. 'Die aantasting van de privacy moeten we ons laten welgevallen'.