Feinstein hoopt op een 'Truman effect'

Sommige gouverneursverkiezingen van morgen zijn in de Verenigde Staten net zo belangrijk als de verkiezingen voor het gehele Huis van Afgevaardigden en een derde van de Senaat of zelfs nog belangrijker.

In het Congres zullen zich weinig drastische veranderingen voordoen. Verwacht wordt dat de Republikeinse minderheid verder zal slinken. Omdat de meeste Congresleden voor hun campagne kunnen beschikken over een ruime kas, hebben zij geen last van krachtige opponenten. Sommigen die wel bedreigd werden, stijgen zelfs weer in de opiniepeilingen.

Maar er wordt ook beslist over de gouverneurs van de grootste staat van de VS en van de op twee na grootste: Californie en Texas.

Aan het behoud van de gouverneurszetel in Californie hechten de Republikeinen veel waarde, nu de zittende gouverneur aftreedt. In het snel groeiende Californie woont elf procent van de Amerikaanse bevolking. Uit de laatste volkstelling bleek dat er zeven nieuwe Congreszetels voor Californie bij moeten komen. De gouverneur heeft grote invloed op de indeling van de kiesdistricten die nu sterk inhet voordeel van de Democraten is. Hij is ook een belangrijke stemmentrekker voor de presidentsverkiezingen en Californie telt daarin zwaar. President Bush dacht ook al aan de presidentsverkiezingen van 1992 toen hij maar liefst twee keer binnen een week zij aan zij met de Republikeinse kandidaat Pete Wilson campagne voerde. Van de vijftig gouverneurs zijn er op het ogenblik 29 Democratisch.

STOCKTON (Californie), 5 nov. Als de trein fluitend stopt in de plaats Stockton, 150 kilometer ten oosten van San Francisco, wordt het tweehonderdkoppige publiek tot ontroering gebracht met de triomferende muziek van de film 'Indiana Jones and the temple of doom' van Steven Spielberg. Uit een luxe-coupe stapt de Democratische kandidate voor de belangrijkste gouverneursverkiezingen in de Verenigde Staten, Dianne Feinstein (57).

Als Feinstein begint te praten is het schaarse publiek uit deze middelgrote stad meteen geboeid. In haar felrode pak en witte hemd heeftze op het publiek een uitstraling die haar competente Republikeinse concurrent, senator Pete Wilson, mist. Ze is als voormalig burgemeester van San Francisco een kleurrijke kandidate die niet alleen Californie maar heel Amerika fascineert.

In 1978 kreeg ze als voorzitter van de gemeenteraad plotseling het stadsbestuur in handen, nadat burgemeester Moscone door een psychisch labiele man was doodgeschoten. Op effectieve wijze had ze de orde inde stad hersteld, werd herkozen en bleef tien jaar burgemeester.

In hetzelfde Stockton stopte in 1948 ook de verkiezingstrein van president Truman. Die stond, net als Feinstein nu, achter in de opiniepeilingen en won toch. Daaruit poogt ze kracht te putten. Haarconcurrent Wilson heeft weliswaar de uitstraling van een referendaris eerste klasse, maar zijn ster rijst. Hij is gematigd, voert een kalme, defensieve campagne om zijn voorsprong te vergroten. Bij een voor hem georganiseerd feest laat hij zich door slachtoffersvan misdaden feliciteren voor zijn prestaties als wetgever of hij spreekt pas afgestudeerden van de politie-academie toe.

Bij de onverwachte overwinning van Feinstein in de Democratischevoorverkiezingen van afgelopen voorjaar speelde het feit dat ze een vrouw is een rol. De kiezers stelden belang in een vrouwelijke kandidatedie persoonlijk begrip had voor vraagstukken als abortus en onderwijs. 'Hard en verzorgend', is haar credo. 'Het is tijd voor de blauwe pakken om naar huis te gaan en laten we een jurk proberen', is een terugkerende slogan. Na de crisis in de Golf en de dreiging van een recessie is dit voordeel omgeslagen in een nadeel. De bezorgde kiezers zijn conservatiever geworden en overal in de VS voelen vrouwelijke kandidaten het effect.

Feinstein heeft nu het populistische thema van 'pluk de rijken' inhaar campagne geintroduceerd. Ze belooft dat ze nooit rijke belangengroepen zal bevoordelen zoals Wilson dat volgens haar wel zou hebben gedaan. Toch kan ze niet te ver gaan in haar populisme bij gebrek aan overtuigingskracht. Haar man is net als de echtgenote van Wilson multimiljonair.

Feinstein en Wilson hebben meer gemeenschappelijk. Ook Wilson was indertijd een bekwaam burgemeester, van de stad San Diego in het zuiden van Californie. Beide kandidaten hadden vroeger veel achting voor elkaar. Daarom proberen ze nu de verschillen te forceren door een campagne op de televisie met negatieve spotjes over elkaar. Wilson is daar doelmatiger mee dan Feinstein, maar het gevolg is weldat het publiek cynisch is geworden nu het volgens de fijnste regelen van de kunst van de tv-demagogie krijgt voorgeschoteld hoe slecht politici zijn.

Wilsons tv-spot beschuldigt Feinstein van fiscale ondeugdelijkheid tijdens haar burgemeesterschap van San Francisco. Op het beeldschermwordt de groei voorgerekend van de uitgaven, van het aantal ambtenaren en van het begrotingstekort. Twee keer verschijnt Feinstein in beeld in een van haar zwakste tv-momenten en zegt: 'Wat er was, was niet eenbegrotingstekort maar een tekort aan opbrengsten.'

In haar campagne pleit Feinstein ook voor zaken die geld kosten zoals beter onderwijs, een betere infrastructuur en een ziektekostenverzekering voor iedereen. Zij wil het financieren door zwaardere belasting op de loterij, maar toch heeft ze hierdoor het imagogekregen, zoals dat in Californie voor Democraten geldt, van het gatin de hand en de fiscus die dit moet aanvullen.

Ondanks de openbare noden betalen de Californiers nog steeds niet graag belastingen. Een referendum over een voorstel om het nog moeilijker te maken de lokale belastingen te verhogen, kan voor nog meerproblemen zorgen. Als het voorstel morgen wordt aangenomen, is er voor een lokale belastingverhoging niet alleen een lokaal referendumnodig maar moet dat dat ook een tweederde meerderheid krijgen. Het zal de oplossing van stedelijke problemen als drugsverslaving of misdaad nog moeilijker maken.

Tachtig meter van het station in Stockton, waar Feinstein zaterdag sprak, staan armoedige, afgebladderde huizen van Mexicaanse immigranten, nog even verder staan handelaars in het cocaine-derivaat crack, rijden pooiers in Corvettes en heupwiegen magere drugsprostituees.

Hebben de Mexicanen geen belang bij een actievere overheid? De naam Feinstein zegt een drietal Mexicaanse mannen die omringd door kinderen voor hun huis staan niets. Ze kijken alsof hun de relativiteitstheorie wordt voorgerekend. Ja, ze weten wel dat er iets gaande is bij het station, zeggen ze in het Spaans. Is het politiek?

'Je zou eigenlijk weer een Democratische partijmachine moeten hebben, maar die is uitgestorven', zegt de lokale Democratischeorganisator Richard Lezak. Aan de andere kant ziet hij niet veel potentieel in de Mexicanen die een kwart van de bevolking van Stockton uitmaken. 'Ze zijn zo conservatief en eng van geest, houden vast aan hun kerk.'

Wethouder Mel Panizza wijt de organisatieproblemen aan het wantrouwen van de Mexicanen. 'De Mexicanen zijn bang voor de overheid. Veel mensenzitten hier illegaal, ze spreken de taal niet. En ze verhuizen veel, vande ene oogst naar de andere', zegt hij.

Als de nieuwe immigranten stemmen, gaat hun voorkeur lang niet altijd uit naar de Democraten. Van de Spaans sprekende kiezers in Californie geeft 40 procent de voorkeur aan de Republikeinse partij die in een van haar vele gedaanten de partij van 'God en Familie' is. Bij de staatsschuwe Vietnamezen en Koreanen ligt het percentage dat stemt op de Republikeinen heel hoog.

Als Wilson wordt gekozen, weerspiegelt de politieke situatie in Californie die van de natie: een Republikeinse gouverneur, die wordt gecontroleerd door een parlement dat ondanks zijn slechte imago Democratisch zal blijven. Dat zou betekenen dat de grootste en meesttrendy staat van Amerika nog niet rijp is voor een andere politieke koers. De Democraten zullen dan nog moeten wachten.