Demontage 'Hillebom' routineklus met risico

ROTTERDAM, 5 nov. Het is half negen 's ochtends. G. van Dam (74), ex-marktkoopman, zit met zijn jas aan en das om in de woonkamer, zijn hoed stijf in de trillende handen geklemd. Van Dam, ernstig cara-patient, haalt moeizaam adem. Vandaag demonteert de Explosieven Opruimingsdienst (EOD) in Rotterdam een vliegtuigbom van 500 pond uit de Tweede Wereldoorlog, die tijdens een Engels bombardement op 21 maart 1941 op de Lange Hilleweg terechtkwam, maar niet ontplofte. Zeshonderd gemeente-ambtenaren zijn bij deze 4,5 miljoen gulden kostende operatie betrokken.

Van Dam is geemotioneerd. De operatie 'Hillebom' brengt vijftig jaar geschiedenis in alle helderheid terug. Bij het bombardement kwamen zijn ouders en zijn 18-jarig zusje Beppie om het leven. 'Mijn moeder stond met mijn enige thuiswonende zusje in de gang. Ze riep mijn vader, die beneden om de hoek keek, bij de waterstoker. Toen mijn vader binnenkwam, ontplofte een bom. Ze waren alle drie op slag dood, net als het gezin Gabriels, met zes kinderen, dat onder hen woonde. Ik woonde een paar straten verder.'

De woningen in een cirkel van 150 meter rond die plek, waar 1.700 Rotterdammers wonen, worden ontruimd. Voor twaalf uur moet alles leeg zijn. De politie verzegelt de deuren. De 8.000 mensen die in een ring tussen 150 en 400 meter van de bom wonen, moeten vanaf twaalf uur binnen blijven. Van Dam wacht op de ziekentaxi die hem en zijn vrouw naar zijn dochter in Sliedrecht brengt. Zijn medicijnen, zijn zuurstoffles, alles heeft hij al ruim tevoren klaargezet. 'Ik zal blij zijn als 'ie weg is.'

Volgens H. Gilissen, die de leiding heeft over de opruimploeg, is dedemontage van de Hillebom een 'routineklus', die 150 keer per jaar voorkomt. Eerst wordt het ontstekingsmechanisme op een afstand losgedraaid, daarna wordt met de hand, eventueel met een tangetje, het slagpijpje verwijderd. De laatste handeling heeft zeker risico's omdat de ontsteker op het 'gewapende' moment is opgehouden. Gilissen: 'Is het pijpje vastgeroest dan kan bij het weghalen de bom zoafgaan.' Hij vergelijkt het met een lucifer die op het strijkvlak van het doosje zit vastgeplakt. Even voor enen is de ontruiming voltooiden wordt met demontage begonnen.

Overal op de straten rondom de Lange Hilleweg staan groepjes buren. De politiemannen onderzoeken elke woning, om zeker te zijn dat niemand achterblijft. De deuren van 32 panden worden met een breekijzer geforceerd, maar er is niemand aanwezig. 'Ik moet zes katjes achterlaten', jammert een dame, 'ik hoop toch echt dat mijn huissie niet in de hoogte gaat.'

De meeste bewoners kiezen ervoor de dag bij familie of vrienden door te brengen. Wie die mogelijkheden niet heeft, kan naar het opvangcentrum 't Slag. Zo'n 125 voornamelijk oudere mensen drinken er een kopje koffie. Ze kunnen de hele dag blijven: er is eten, tv en lectuur. De lokale zender Radio Rijnmond verzorgt de hele dag rechtstreekse uitzendingen. Mevrouw A. Wigmore (84) heeft gezelschapvan haar drie buurvrouwen. Toen 's ochtends het gas werd afgesloten en politie op straat rondliep, kreeg ze de zenuwen. Ze zag het weer voor zich: 'Ik had een opvangadres voor joden in mijn huis in Amsterdam. Ik ben opgepakt en heb twee maanden gevangen gezeten. Ach, ik heb zo veel meegemaakt.' Ze wuift met haar hand: nu gaat het wel weer.