WETENSCHAP

Felix Eijgenraam heeft interviews over natuur- en pseudowetenschappengebundeld die in deze krant hebben gestaan. De geinterviewden zijn denatuurkundige John Stuart 'Ongelijkheden van' Bell (hij is 3 oktober jl. opeenenzestigjarige leeftijd aan een beroerte overleden); de wiskundige Benoit 'Fractal' Mandelbrot; Douglas 'Godel Escher Bach' Hofstadter; de natuur- en wiskundige Roger 'Tegel' Penrose; biochemicus Thomas 'Sexon' R. Cech; moleculair-bioloog Walter 'Do The Exon Shuffle' Gilbert; microbiologe Lynn 'niet-Mendel' Margulis; 's werelds grootste mierenkenner en sociobioloog Edward Osborne Wilson; 'Mr Science Citation Index' Eugene Garfield; hoofdredacteur van Nature John Maddox; Paul Kurtz, die korte metten maakt met paranormaal begaafden; 'ontmaskeraar' James 'The Amazing' Randi, en Philip J. Klass, die UFO's omtovert in IFO's.

Het zijn stuk voor stuk kopstukken op hun terrein, en alleen daarvan moet In dienst van de verwondering het hebben. Want zowel als populaire inleiding op hun werk als blik op de mens achter het werk zijn de interviews te kort en de vragen te gewoon. Maar het kan ook zijn dat deze dienaren van de verwondering buiten hun werk om niet zoveel te vertellen hebben.

Toch staan er enkele antwoorden in die het verdienen aan de krant te ontsnappen. Zo is Bells favoriete interpretatie van de quantummechanica die van Ghirard, Rimini en Weber. Hofstadter, die in Godel, Escher and Bach nogal wat over Zen-boeddhisme heeft geschreven, blijkt dit een ondiepe, grappige vijand van de wetenschap te vinden en lacht om de vrijheid van de wil: ' Mensen hebben de illusie dat ze de baas zijn in hun eigen geest, maar in werkelijkheid zijn ze de gevangenen van hun hersenen.' Gilbert vertelt een moleculair-biologisch sprookje over de ontwikkeling van het leven op aarde. Garfield maakt aannemelijk dat in de wetenschap kijkcijfers wel een maat zijn voor de kwaliteit van de programma's. En Maddox vertelt hoe de Bulgaarse pseudo-fysicus Stefan Marinov vele malen heeft gedreigd met zelfverbranding als Nature zijn uitvinding van het perpetuum mobile niet wereldkundig zou maken, en het toen maar deed via een advertentie. Later is hij met zijn uitvinding naar Londen gereisd om die op de redactieburelen te demonstreren. Helaas was hij een essentieel tandwiel vergeten. Het laatste wat Maddox van hem te zien kreeg, waren vliegende stenen, vergezeld van ruitscherven.

Het leukste verhaal komt van ontmaskeraar James Randi over de Benveniste-affaire. Hij maakte als enige niet-wetenschapper deel uit van een onderzoeksteam van Nature, dat een vernietigend rapport schreef over de eerder in dat blad gepubliceerde bevindingen van de Franse immuno-loog Jacques Benveniste. Deze beweerde te hebben ontdekt dat extreme verdunningen van een eiwitoplossing hun biologische activiteit kunnen behouden, zelfs wanneer de oplossing zo verdund is dat er geen enkel molecuul meer in zit. Voor de homeopatici was dat interessant nieuws, want zij beweren al sinds jaar en dag dat extreem verdunde ziekteverwekkende verbindingen een geneeskrachtige werking hebben. Randi: ' We plakten de envelop met de gecodeerde proefresultaten vast aan het plafond. Toen ik op de ochtend van de uitslag de envelop van het plafond haalde, zag ik dat de ladder die ik aan het eind van de vorige dag had gebruikt om hem op te hangen, een meter was verschoven en dat de envelop ongeveer vijftien graden was gedraaid. Ik kan dat bewijzen met foto's. Toen ik de envelop in aanwezigheid van het voltallige laboratoriumpersoneel en het Nature-team openmaakte, zag ik dat de dichtgeplakte klep met een scherp voorwerp een klein stukje was opengetornd. De resultaten in de envelop waren nog een keer extra verpakt in aluminiumfolie. Tijdens het openen riep een medewerker van Benveniste bij wijze van suggestie: 'Je had er wat aluminiumfolie omheen moeten wikkelen!' Waarop Benveniste uitriep, en ik heb dat op tape: 'O! Maar hij heeft er alu... ..' Hij verschoot van kleur en hield abrupt zijn mond. Alleen het Nature-team wist vooraf van de aluminiumfolie.'

Dat was het.

In dienst van de verwondering. Interviews over natuur- en pseudo-wetenschappen

door Felix Eijgenraam

107 blz., Aramith 1990, f19,90

ISBN 9068340743

    • F. A. Muller