'We staan constant onder druk van de staatsbank, een moeizamerelatie'; Oekrinbank rekent op God, niet meer op Moskou

KIEV, 3 nov. In de ene hoek van de kamer wordt een secretaresse ingewijd in de geheimen van de computer, uiteraard van Japanse makelij. In de andere hoek wordt driftig gerekend en getelefoneerd. Aan de muur hangen affiches van Dynamo Kiev en diens oude topvoetballer Oleg Blochin. Op tafel staat een opengesneden cola-blikje, gebotteld in Bodegraven, voor de pennen en potloden. Ondertussen lopen de clienten in en uit. In een kamer van vier bij acht, waar negen mensen hun bureau hebben. De overige zestien werknemers, inclusief de directie, zitten in de vier andere kamertjes in het oude pand achter. De Oekraiense Republikeinse Bank voor Innovatie NV is aan het werk.

De laatste lettercombinatie moet niet te letterlijk worden opgevat. Een naamloze vennootschap kan de bank niet genoemd worden. Individuele aandeelhouders heeft de onderneming niet, omdat de Sovjet-wetgeving voor dit principe van kapitalistische ontwikkeling nog geen ruimte biedt. Maar een staatsbank in de klassieke zin is het ook niet. Want de aandeelhouders van de Oekrinbank zijn niet alleen de ministerraad van de Oekraiense republiek. Het geld van de bank is ook van de non-gouvernementele organisaties die twee jaar geleden het intitiatief hebben genomen: de Academie van Wetenschappen, het ministerie van assemblage en bouwnijverheid, de Oekrainse vakcentrale, de Raad van uitvinders en rationalisatie, het bedrijf 'Tsentrostalkonstruksia', de Kamer van Koophandel van Kiev, het Instituut voor super-duurzame materialen, het hoofdstedelijke Polytechnische instituut en de industriele versmeltingsfabriek 'Bolsjewiek'.

De zaken worden, ondanks deze barrieres, voortvarend aangepakt. In januari 1989 is de bank begonnen met een startkapitaal van twintig miljoen roebel. Daarmee heeft ze vorig jaar een winst van 5,2 miljoen roebel weten te maken. 'Een rendement van 23,7 procent dus. Aan de aandeelhouders konden we op basis daarvan zeven procent dividend uitkeren. Daarmee kunnen we ons meten met de winsten van de beste banken in de wereld', zegt vice-voorzitter Michail Dobrov van de Raad van Bestuur niet zonder trots. Met die twintig miljoen heeft de bank in 1989 in honderd contracten in totaal 220 miljoen weten om te zetten, 130 miljoen in de vorm van leningen voor 'innovatie-projecten' (de aanschaf van eenvoudige computers) en 90 miljoen als algemeen 'commercieel krediet'.

Dit jaar lopen de zaken nog beter. Over de eerste negen maanden van het jaar heeft de Innovatiebank al driehonderd miljoen roebel omgezet, waarvan 225 miljoen in technologische vernieuwingen en 75 miljoen overig krediet. De winst wordt geraamd op veertien miljoen roebel, waardoor de bank waarschijnlijk een dividend van 9 tot 9,5 procent kan gaan uitkeren.

Het vermogen is vooralsnog opgebouwd uit spaartegoeden. De bank geeft zes procent rente voor een deposito van een jaar de oude spaarbank van de staat biedt slechts twee tot drie procent en vraagt tien tot twaalf procent.

Aan plannen is bovendien geen gebrek. Volgend jaar wil de bank haar eerste emissie van aandelen voor particulieren lanceren. De prijs per aandeel gaat voor die gelegenheid omlaag van 100.000 roebel per stuk naar 2.500, zodat de gewone burgerman zijn geld ook in de bank kan steken. Ook anderszins wil de Oekrinbank de klant gerieven. De komende jaren denkt ze bijvoorbeeld in alle districten van het land filialen te kunnen openen. Nu is de bank alleen nog maar gevestigd in de hoofdstad, Odessa, Dnepropetrovsk, Charkov, Donetsk en Lvov. ..de regeringen van de Oekraine en de unie maar zouden meewerken. 'Met de staat hebben we nu een moeizame relatie. We staan bijvoorbeeld continu onder druk van de staatsbank van de Sovjet-Unie. Die probeert ons zoveel mogelijk in onze actieradius te beperken. Daar kunnen we formeel niets tegen doen. Dus proberen we zoveel mogelijk de lege kamers van de huidige wetgeving te benutten', aldus Dobrov.

Toch bevredigt dat niet. De bank wil haar vleugels echt uitslaan. Met name naar het buitenland waar veel geinteresseerde bankiers zijn, al was het maar omdat er vijf miljoen Oekraieners (ongeveer tien procent van de bevolking) in de 'diaspora' leven, die niet zelden succesvol in het zakenleven zijn maar wier hart tegelijkertijd verzengd blijft door heimwee. Roech heeft dankzij geld van de diaspora haar organisatie kunnen opbouwen, met als gevolg dat de beweging nu de sterkste maatschappelijke formatie in de Oekraine is. Dat perspectief lonkt ook voor de Oekraine als ze de markteconomie op gaat, is de redenering van Dobrov. Er zijn nu al contacten met de Oekraiense Kredietunie, een bank in Toronto. Met die en andere financiele instellingen wil de Oekrinbank nauw gaan samenwerken, bijvoorbeeld door gezamelijk kredieten te verstrekken en overdracht van lopende rekeningen mogelijk te maken zodat Kiev spaartegoeden in valuta kan creeren. Dobrov: 'We hebben al een aantal aanbiedingen. Sommige Westerse banken hebben zich bij hun krediet-beleid al bereid getoond 85 procent van investeringen te financieren.'

Echt gerust op de toekomst zal de topman van de Oekrinbank pas zijn als er in de Oekraine een regering is, die de 'soevereiniteit' die afgelopen zomer is uitgeroepen, verder gestalte geeft. 'In onze staf zitten zowel democraten als leden van Roech (de nationalistische beweging) en leden van de communistische partij. Maar als bank zijn we radicaler dan het parlement. De politieke spanningen belemmeren het investeringsklimaat. God weet wanneer we echt helemaal vrij zijn', aldus Dobrov.

In die zin heeft Dobrov een bondgenoot in Roech. Vorige week ontvouwde een economische specialist van Roech, Aleksandr Savtsjenko, zijn programma. Ook de Oekraiense economie blijkt er ernstiger aan toe te zijn dan al gevreesd werd. Maar in potentie heeft het land bijna alles: grondstoffen, industrie en een rijke agrarische sector, althans totdat de collectivisatie die ruineerde. Volgens Savtsjenko zou de vrije markt werkelijk in een half jaar gerealiseerd kunnen worden, heel wat sneller dan de 'vijfhonderd dagen' van Gorbatsjovs raadsadviseur Sjatalin. En ook nog met een maximale belastingdruk van 35 procent, aldus de Roech-leider. Balsem op de ziel van de bankdirectie. Dobrov: 'De onafhankelijkheid van de Oekraine moet zo snel mogelijk gerealiseerd worden'.