Oorspronkelijk Hollands sprookje in het Doenks

Hoewel de NOS voor de vijftig minuten durende film Monas Plen van Ineke Smits slechts als coproducent optrad, is de uitzending vanavond nagenoeg ook de premiere. Voor een roulement in bioscoop of filmhuis bestond kennelijk geen belangstelling en vertoningen tijdens de laatste festivals van Rotterdam en Utrecht bleven onopgemerkt. Toch is deze produktie van de Haagse stichting Meatball tamelijk bijzonder, al was het maar omdat de lijst van acteurs en andere medewerkers weinig bekende namen bevat uit het Nederlandse filmwereldje. Helaas besloot de NOS de film om te dopen tot De maan, volledig voorbijgaand aan het feit dat dialogen en liedteksten in het Doenks gesteld zijn.

Doenks is een speciaal voor deze film ontwikkelde taal. De credits noemen geen scenarioschrijver, dus mag aangenomen worden dat ook het Doenks aan de fantasie van Smits ontsproten is. Het klinkt als een Romaanse taal met invloeden uit het Engels en het Nederlands, met een doorzichtige, esperanto-achtige grammatica. De sensualiteit van de klank herinnert nog het meest aan het Portugees. Maar ook de kunstmatige, theatrale vorm van Monas plen lijkt op wat wij weten van de discrete, fluisterende kwaliteiten van Portugese filmers als Manoel De Oliveira en Joao Botelho.

Monas plen is gesitueerd in de tijd dat de maan veel dichter bij de aarde stond. Haar zware buik raakte eens per maand op een bepaald punt bijna de zeespiegel. Op dat moment voeren de bewoners van het kustplaatsje Hejme uit om de maanmelk te oogsten, hun belangrijkste voedingsbron. Met een laddertje klommen de mannen naar het hemellichaam en molken teder de op barsten staande maanmoeder. Vrouwen was het onder geen enkele voorwaarde toegestaan de maan te betreden; in zekere zin was zij hun rivaal in de liefde. Uit afgunst trotseert de wulpse Selena het verbod ('malfelix! malfelix!', roepen de andere schepelingen nog) en veroorzaakt daardoor het einde van de symbiotische relatie tussen maan en aardbewoners. Voor straf moet zij eeuwig daarboven achterblijven.

Originaliteit en verbeeldingskracht zijn de troeven van Smits, die eigenhandig een mythologie creeert mede naar aanleiding van de folklore van een zeevarende natie. Haar intenties overtreffen verre de gebrekkige perfectie van de uitvoering. Maar de onbeholpenheid van de bordkartonnen vormgeving, de onhandigheid van de visserslui en de wel erg frontale en onvoorbereide ontbloting van Selena, dragen ook bij aan de charme van een uiterst curieuze en betoverende verrassing.

    • Tv Vooraf
    • de Maan
    • Hans Beerekamp Monas Plen