'Ook belangen van consumenten schromelijk onderbelicht'; Ondernemerslobby wanhopig over GATT

DEN HAAG, 3 nov. De Europese lobbies van ondernemers en consumenten zijn wanhopig. Voor hun ogen zien ze de onderhandelingen over liberalisering van de handel mislukken en ze weten niet hoe ze het tij moeten keren.

Hun lobby hebben ze verkeerd aangepakt. Terwijl de Europese Gemeenschap wordt gegijzeld door de boerenlobby die zich weigert neer te leggen bij een vermindering van de landbouwsteun in de EG, erkennen bedrijfsleven en consumentenorganisaties dat hun standpunten onvoldoende aandacht krijgen. En ze hebben veel te verliezen bij een mislukking van de Uruguay-ronde voor liberalisering van de handel in het kader van de GATT, het Algemeen akkoord inzake tarieven en handel.

'De belangen van de consumenten in de Uruguay-ronde worden schromelijk onderbelicht', zegt dr. Michel van Hulten, directeur-generaal van de International Organisation of Consumers Unions (IOCU) in Den Haag. Keith Richardson, algemeen-secretaris van de European Round Table, een lobby van grote Europese industrieen in Brussel, meent: 'Het bedrijfsleven werkt anders dan de boerenlobby. Wij oefenen niet zoveel druk uit in het openbaar'. De overkoepelende lobby van de Europese ondernemers bij de EG, UNICE, neemt voorzichtig stelling: 'We hebben de EG-ministers dringend gevraagd om hun verantwoordelijkheid te nemen en een oplossing te vinden voor het landbouwprobleem', aldus een verklaring van UNICE-voorzitter Carlos Ferrer.

De Uruguay-ronde, die begin december in Brussel afgerond moet worden, dreigt op een falikante mislukking uit te lopen omdat de Europese Gemeenschap nu al drie weken geblokkeerd is door ruzie over vermindering van de landbouwsteun. Vermindering van de landbouwsubsidies is het gevoeligste onderdeel van de Uruguay-ronde. Door deze patstelling dreigen de veel grotere belangen die de industrie, de dienstverlening en de consumenten hebben bij een succesvolle afsluiting van de Uruguay-ronde, verloren te gaan. Want de Uruguay-ronde gaat ook over liberalisering van de dienstensector en van de handel in textiel, over bescherming van intellectueel eigendom en over lagere invoertarieven.

De belangenorganisaties van ondernemers en consumenten zijn bezig hun activiteiten op te voeren in een laatste poging de EG tot een doorbraak in de landbouwkwestie te dwingen en de Uruguay-ronde te redden. Ze erkennen dat het niet gemakkelijk is. 'Je ziet die tractoren van de boeren al weer op de televisie. Moeten wij dan soms met supermarkt-karretjes de straat op?', vraagt Atie Schipaanboord, coordinator internationale handel van de IOCU zich af.

Het bedrijfsleven en de consumentenorganisaties hebben lang vertrouwd op overleg in eigen kring en daar was men het gemakkelijk met elkaar eens. De EG-commissaris voor buitenlandse handel Frans Andriessen in Brussel, de ministers van economische zaken of van buitenlandse handel in de diverse Europese hoofdsteden zijn traditionele voorstanders van liberalisering van de handel.

'Ze zijn zich heel bewust van onze posities', verzekert Keith Richardson van de European Round Table. 'De Commissie is volledig op de hoogte van onze standpunten', voegt Julian Arkell van de European Community Services Group, een lobby van de dienstverlenende sector, hier aan toe. In Nederland zegt mr. A. J. Weenink van de Consumenten Commissie voor Europa: 'Er zijn op dit punt geen verschillen van inzicht tussen de consumentenorganisaties en het ministerie van economische zaken'.

Niettemin schieten dit geregelde overleg en de uitgegeven verklaringen tekort. Geen wonder: de consumentenorganisaties praten bijvoorbeeld met de ambtenaren van Economische Zaken of met de Europese Commissie vrijwel uitsluitend over de kwaliteit van produkten, en niet over handelskwesties. Jim Murrey, de nieuwe directeur van de BEUC, de Europese lobby van consumentenbonden waarmee de IOCU nauw samenwerkt, is zelfs nauwelijks thuis in de ingewikkelde materie van de GATT-handelsronde.

Het andere probleem is dat de lobbies van ondernemers en consumentenbelangen hun weg niet kennen in de goed georganiseerde landbouwwereld. 'We zijn bij de Round Table geen deskundigen op landbouwgebied', erkent Richardson. Julian Arkell zegt dat de dienstensector geen belangen heeft in de landbouw en zich daarom ook nooit heeft verdiept landbouwzaken. 'Maar nu moeten we vaststellen dat de landbouwproblematiek een geweldige invloed heeft op onze belangen', aldus Arkell.

In Nederland blijkt de machteloosheid bij de werkgeversorganisaties NCW en VNO. Mr. W. L Quaedvlieg, medewerker internationale zaken van het Nederlands Christelijk Werkgeversverbond, vertelt dat zijn organisatie geregeld overleg voert met Economische Zaken over handelskwesties. Nederland is een krachtig voorstander van liberalisering, dus dat geeft nooit dissonanten. Maar nu Franse en Duitse belangen een EG-akkoord over vermindering van de landbouwsteun blokkeren, weet het NCW het ook niet meer. 'Dat zijn binnenlandse problemen van andere landen, die liggen buiten de horizon van het werkterrein van het NCW', stelt hij spijtig vast.

De grote afhankelijkheid van de officiele gesprekspartners wordt eveneens verwoord door mr. M. G. Labberton, woordvoerder van de Vereniging Nederlandse voedsel- en agrarische industrie, een samenwerking van VNO en NCW. De voedselverwerkende industrie agrarische cooperaties, Unilever, Heineken, etc. onderhoudt traditioneel contacten met het ministerie van landbouw, maar daar heeft men alleen oog voor de ondernemersproblemen van het boerenbedrijf.

De voedingsmiddelenindustrie is gebaat bij afbraak van de landbouwsteun, bij open grenzen voor buitenlandse agrarische grondstoffen en bij lage prijzen. 'Wat moeten we in verband met de GATT nu nog bij Landbouw', vraagt Labberton zich af. 'Misschien is het voor ons wel beter om te praten met Economische Zaken.'

Prominente vertegenwoordigers van het bedrijfsleven zijn inmiddels in stelling gebracht om te waarschuwen voor de verregaande gevolgen van een mislukking van de Uruguay-ronde. Deze week kwam Peter Wallenberg, de voorzitter van de Internationale Kamer van Koophandel, met een oproep aan de grote industrielanden om de handelsronde te redden. Ook de Eminent Persons Group on World Trade, een internationaal gezelschap oudere heren zoals Otto Graf Lambsdorf, Lord Young, Francois-Xavier Ortoli en William Brock, wees deze week op de dringende noodzaak een handelsakkoord te bereiken. Niet alleen voor de industrielanden, ook voor de ontwikkelingslanden en voor Oost-Europa zijn grotere markttoegang en liberalisering van de wereldhandel van economisch levensbelang.

Harde, tot de verbeelding van het publiek sprekende onderbouwing van de voordelen die bedrijven en consumenten hebben bij de Uruguay-ronde ontbreken. Geen enkele belangengroep in Europa heeft uitgerekend wat het directe voordeel zal zijn bij een succesvolle afsluiting van de Uruguay-ronde, of hoe groot de stroppen zullen zijn als de handelsronde mislukt. UNICE, de werkgeverslobby, wijst alleen op de geringe omvang van de landbouwsector: 3,2 procent van het bruto nationale produkt en 7,7 procent van de beroepsbevolking in de EG. De industrie is verantwoordelijk voor bijna veertig, de dienstensector voor bijna zestig procent van het Europese bnp.

Als de wereldhandel 3.100 miljard dollar in 1989 en een gemiddelde groei van 4 procent per jaar in de jaren tachtig een jaar stilstaat, komt dat de EG volgens de European Round Table op 40 miljard dollar te staan. De European Community Services Group wijst op een omvang van de wereldwijde handel in dienstverlening van 600 miljard dollar per jaar maar weet niet hoeveel de Europese dienstverlening hiervan voor zijn rekening neemt en evenmin hoeveel liberalisering van de handel in diensten hieraan zou toevoegen.

De consumentenorganisatie IOCU beschikt wel over cijfers die de kosten van het huidige, niet-geliberaliseerde landbouwbeleid voor de consumenten aangeven. Hogere voedselprijzen als gevolg van marktafscherming en landbouwsubsidies betaald uit belastinggeld kosten een gezin van vier personen in Japan, de VS en de EG resp. 78 gulden, 45 gulden en 55 gulden gemiddeld extra per week.

Bij voorbaat hebben de ondernemersclubs zich er bij neergelegd dat de landbouwsteun niet zal verdwijnen, zelfs als de Uruguay-ronde in december slaagt. 'We rekenen er niet op dat de EG het landbouwbeleid zal ontmantelen', zegt Richardson van de European Round Table. Met zoveel begrip voor de landbouwsector is het nauwelijks verrassend dat mevrouw Julien van UNICE vaststelt: 'We weten ook niet waarom de boerenlobby zoveel meer succes heeft dan wij'.