Na kritiek van EG-partners; Bonn zoekt bredere basis missie Brandt

BONN, 3 nov. De Duitse regeringscoalitie zal dit weekeinde alsnog proberen de voorgenomen reis van oud-kanselier Willy Brandt naar Irak een bredere internationaal-politieke basis te geven. Ondanks alle kritiek uit andere Europese hoofdsteden gaat Brandt maandag naar Bagdad.

De Duitse regering van CDU/CSU en FDP acht de bemiddelingsreis van Brandt niet strijdig met de EG-afwijzing van onderhandelingen over de vrijlating van gijzelaars in Irak, maar voelt zich een maand voor de Bondsdagverkiezingen van 2 december niettemin door de kwestie in politieke moeilijkheden gebracht.

FDP-minister Genscher (buitenlandse zaken) kondigde gisteravond aan dat Bonn wil proberen Brandt te laten vergezellen door vertegenwoordigers van 'alle grote Europese politieke families'.

De Duitse regering had eerder deze week haar instemming met Brandts reis 'verbonden met die verwachting', aldus minister Klein (CSU) gisteren. Bonn heeft de Belgische liberaal Willy de Clercq, vroeger lid van de Europese Commissie, verzocht mee te gaan naar Irak, maar probeert ook nog ten minste een vooraanstaande Europese christen-democraat of conservatief over te halen zich in Brandts gezelschap te begeven.

De aangezochte prominente christendemocratische Europarlementarier, de Italiaan Colombo, wil niet mee, conform de opvatting van zijn regering, zolang Brandt geen mandaat van de Verenigde Naties heeft.

De Clercq zei gisteravond voor de Duitse televisie dat hij in beginsel bereid is Brandt te begeleiden. Hij zei erbij 'geen details' van de reis te kennen en nog geen visum te hebben. Brandt vertrekt maandagmiddag in een grote, met medicijnen geladen Boeing, naar Irak. Bij zijn terugreis, donderdag, zou in het dan praktisch lege vliegtuig plaats zijn voor honderden gegijzelden.

Genscher zei gisteravond in een televisie-interview te hopen dat de Verenigde Naties of de Europese Gemeenschap Brandts reis toch nog op de een of andere manier met meer dan alleen de al uitgesproken goede wensen zullen steunen.

VN-secretaris-generaal Perez de Cuellar, die Brandt eerder deze week in New York elk mandaat weigerde, zal dit weekeinde vermoedelijk nog een verklaring afleggen, zei Genscher, die toegaf niet te weten of die verklaring anders van inhoud zal zijn.

SPD-erevoorzitter en Nobelprijswinnaar Brandt herhaalde gisteren in een rede aan de universiteit van Cincinatti dat hij zijn reis naar Bagdad ziet als 'fact-finding' aangaande mogelijkheden om zonder militaire confrontatie een eind aan de Golf-crisis te maken.

Pag.5: Vervolg

Pag.4: Japanse premier in problemen door Golf/ Indiase voedselhulp was zinloos

De 77-jarige voorzitter van de Socialistische Internationale is niet van plan om over het lot van gegijzelden te onderhandelen.

Minister Genscher zei gisteravond dat hij aanneemt dat iemand met de internationale ervaring en statuur van de oud-kanselier niet op verzoeken om bemiddeling van Bagdad zou zijn ingegaan zonder vooraf te weten dat dan ook een aantal gegijzelden vrijkomt.

Genscher reageerde gisteravond op Britse kritiek met de opmerking dat Brandts 'humanitaire reis in eigen verantwoordelijkheid' verschilt van een eerdere bemiddelingspoging van de Britse oud-premier Edward Heath, die gegegijzelde landgenoten vrij kreeg. De oud-kanselier heeft juist als voorwaarde vooraf gesteld dat niet slechts Duitse gegijzelden vrij mogen komen. Het gaat daarom niet om een Duitse solo-actie, Bagdad kan geen Europese landen via gegijzelden tegen elkaar uitspelen, zei Genscher. Om die reden ook acht de Bondsregering Brandts missie ook niet in strijd met de slotverklaring van de EG-top van jongstleden zondag in Rome.

In die verklaring 'bevestigen' de regeringsleiders 'hun vastbeslotenheid geen vertegenwoordigers van hun regeringen, in welke hoedanigheid ook, te zenden om met Irak te onderhandelen over de vrijlating van buitenlandse gegijzelden en om anderen te ontmoedigen zulks te doen'. De missie-Brandt is met deze laatste zinsnede niet te verenigen, zo was de afgelopen dagen de kritiek van de regeringen in Londen, Rome en Den Haag.

Wel hadden de EG-leiders de secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Perez de Cuellar aangespoord een speciale afgezant naar Irak te sturen om het 'onmiddellijke vertrek van alle gijzelaars te bewerkstelligen'.

De Bondsregering had Brandt tot begin deze week ook afgeraden om naar Irak te gaan. Omdat de oud-kanselier instemming van Bonn steeds een beslissend vereiste had genoemd, leek de kous daarmee voorlopig af. Nadat Brandt deze week in New York bij Perez de Cuellar vruchteloos had geprobeerd om een VN-mandaat te krijgen, verraste hij woensdagnacht kanselier Kohl en Genscher telefonisch met de mededeling dat hij niettemin en alsnog had besloten om 'als particulier' naar Irak te gaan.

Kohl en Genscher stonden vanaf dat moment, vier weken voor de verkiezingen en bij toenemende binnenlandse bezorgdheid over het lot van de omstreeks vierhonderd gegijzelde Duitsers, voor een lastige keus. Als zij zou blijven weigeren akkoord te gaan mocht zij op kritiek van grote groepen kiezers rekenen. Maar als zij, drie dagen na de EG-verklaring van Rome, wel akkoord gingen met de missie-Brandt, zoals zij deden, stond kritiek van Europese partnerlanden op een Duitse solo-actie nagenoeg vast.

Nu Kohl en Genscher ook daarom sinds woensdag proberen om prominente Europese politici van andere grote partijen te vinden die Brandt willen begeleiden, treft hun coalitie het verwijt dat zij volgende week in het succes van Brandt willen delen zonder echt achter zijn missie te staan. Dat verwijt is vandaag al uitgesproken, in het massablad Bildzeitung, door Oskar Lafontaine, de kanselierskandidaat van de SPD.

    • J. M. Bik