Milieu belangrijkste strijdpunt bij verkiezingen Californie; Het meest Westerse Westen

LOS ANGELES, 3 okt. Californie is het meest Amerikaanse Amerika en het meest Westerse Westen. Alle ontwikkelingen die zich in andere geindustrialiseerde landen of streken voordoen, zijn in de grootste staat van de VS in grotere mate voorhanden. Dit is het land van de toekomstschok van maatschappij-analyticus Alvin Toffler.

Hier begonnen onder andere de revolte tegen belastingen, de grootschaligheids- en de kleinschaligheidsstroming, de computerindustrie, de hippies en later de New-Age-beweging. Het voornaamste strijdpunt bij de verkiezingen die komende dinsdag in deze Amerikaanse deelstaat worden gehouden is milieu. Er hebben op dezelfde dag over dit probleem ook verscheidene referenda plaats.

De laatste tien jaar is Californie sneller veranderd dan ooit. Dat komt door de grote toevloed van mensen, met name buitenlanders. Californie heeft een kwart van de immigratie in de Verenigde Staten geabsorbeerd.

Begin volgende eeuw zullen blanken een minderheid van veertig procent vormen. De totale bevolking is nu dertig miljoen mensen. Van de zes miljoen nieuw aangekomenen in de laatste tien jaar kwam twee vijfde uit het buitenland. Overal in Zuid-Californie zijn vreemde talen te horen, Spaans, Koreaans, Armeens, Vietnamees, Russisch of Cambodjaans. De nieuwe Amerikanen die geen Engels spreken overstromen massaal de scholen. En de voorstedelijke patronen van winkelcentra, huizen met tuinen, tankstations en parkeerplaatsen breiden zich steeds verder uit over aanvankelijk ongerepte bergen en sinaassapelplantages. Californiers willen ruim blijven wonen. De bestaande voorzieningen kunnen de toevloed niet aan. De wegen zijn permanent verstopt, de riolen barsten.

Het Californische electoraat is voor 85 procent blank, terwijl blanken slechts 58 procent van de bevolking uitmaken. Niet-blanken laten zich nog niet zo veel als stemmers registreren, of ze nu nieuwkomers zijn of er al langer wonen. De vraagstukken die bij de verkiezingen komende dinsdag een rol spelen, reflecteren dan ook hoofdzakelijk de zorgen van blanken.

Gezien de groeistuipproblemen in de staat zelf speelt de Amerikaanse aanwezigheid in het gebied van de Golf nauwelijks een rol in het verkiezingsdebat.

De zorg om het milieu heeft vooral te maken met de snelle bevolkingsgroei. 'Het gaat niet om het milieu maar om de hoeveelheid mensen. Als je geen mensen hebt, heb je ook geen milieuproblemen', zegt de 64-jarige Orris Barner, die in de jaren veertig aankwam in het dorp Orange van negenduizend inwoners en nu in een gelijknamige metropool van 109.000 mensen woont.

Steeds meer Californiers zeggen te lijden aan een nieuwe, geheimzinnige milieuziekte, die bestreden zou kunnen worden door altijd thuis te zitten in een stofvrije, afgesloten ruimte. Vrijwel alle symptomen, van maagklachten tot en met slaperigheid of traanogen kunnen duiden op de kwaal, E1 genoemd.

Overal ontstaan 'no-growth'-bewegingen die de bevolkingsgroei van hun stad of dorp willen tegenhouden. De links-radicale beweging die in de jaren zestig en zeventig controle kreeg over het stadsbestuur van Santa Monica, is nu ook tegen groei. 'No growth' plaatst rijke mensen die ruim willen blijven wonen, links-radicalen en milieu-activisten tegenover minderheden en kleine zakenmensen. Door de vele soorten autoriteiten is er weinig planning mogelijk en probeert iedereen de problemen naar het naburige district af te schuiven.

De zonnige mentaliteit van begin jaren tachtig is voorbij. Het Californie van vrij genot is het Californie van angsten geworden, angst voor economische recessie, angst voor milieurampen, angst voor ziekte, angst voor een alles vernielende aardschok en angst voor misdaad.

Bijna niemand is tevreden met zittende politici. Als reactie wenden de meeste Californiers zich af van de politiek en stemmen ze niet. Een van de referenda die dinsdag worden gehouden wil de termijnen voor plaatselijke bestuurders en wetgevers aan een maximum binden. De kans is groot dat het referendum het haalt.

Voor politici is het moeilijk om een dergelijke staat te besturen met kiezers die niet stemmen en belastingbetalers die de beurzen gesloten willen houden.