Milieu-activist Farley Mowat over onze vervreemding van denatuur; WOLVEGEHUIL

'Als de mens iets vernietigt, moet er altijd een zondebok worden gezocht. Dat geldt ook als hij zijn eigen leefmilieu vernietigt.' Farley Mowat is een van Canada's bekendste milieudissidenten en best verkopende schrijvers van dit moment. Maar optimistisch over de toestand in de wereld is hij niet. ' Vorige zomer overkwam me iets bijzonder vreemds. Ergens langs de fjorden in Noord-Canada, ver weg van moderne wereld, vonden we de resten van een aantal huizen van Thule Eskimo's. We schatten ze op ongeveer vijftienhonderd jaar oud. Het waren vier huizen, perfect geconserveerd, alleen de daken waren ingestort. Het was een prachtig plekje. Plotseling zag ik verderop merkwaardig wit spul op het strand. Nog opgewonden van onze ontdekking, renden mijn vrouw en ik er naartoe. Toen we dichterbij kwamen, herkenden we het: de grond lag bezaaid met gebruikte pampers! En dit was diep in het poolgebied, een plek waar zo goed als geen bacteriologische afbraak kan plaatsvinden... Dit soort dingen treft me diep.'

De nu achtenzestig-jarige Farley Mowat is vooral bekend geworden door zijn boek Never Cry Wolf uit 1963. Hij is een opvallende verschijning, klein en gedrongen van gestalte, met een rossige baard en pretoogjes. Bij officiele gelegenheden vertoont hij zich graag in Schotse kilt, als een verwijzing naar de afkomst van zijn voorouders.

Onlangs verscheen van zijn hand Rescue the Earth!, een verzameling gesprekken met vijftien Noordamerikaanse milieubeschermers. Het is een programmatisch boek, want Mowat is van mening dat er snel iets moet worden gedaan om onze planeet te redden. De mensen die hij in dit boek ondervraagt, behoren tot zeer uiteenlopende milieu-organisaties, varierend van het bemiddelde Wereld Natuurfonds met een manager in een driedelig pak, tot radikale splintergroepen, die hongerstakingen niet uit de weg gaan om hun doel te bereiken.

VRIENDEN ZONDEBOK FAILLISSEMENT DYNAMIEK

Zelf heeft Mowat zich zijn leven lang ingezet voor de natuur en de inheemse volken van Canada. Boeken zoals People of the Deer (1952), Des-perate People (1959), A Whale for the Killing (1972), Sea of Slaughter (1984), en Virunga (1987) over Dian Fossey waren daarvan het resultaat. Zijn uitgesproken mening over de plaats van de mens op aarde 'niet het middelpunt' heeft Mowat overigens evenveel bewonderaars als vijanden opgeleverd. Die laatsten noemen hem ook wel 'Hardly Know What'. Desondanks werd zijn werk in zesentwintig talen vertaald, waaronder het Nederlands.

In Rescue the Earth! treden bekende Canadezen voor het voetlicht, zoals Brian Davies, die in de jaren zeventig de gehele wereld deed opschrikken met de televisiebeelden van het doodknuppelen van zeehonden. Daarnaast zijn er ook gesprekken met onbekende Canadezen, die soms een eenzame strijd voor het behoud van de natuur voeren.

Helaas heeft Mowat louter geestverwanten opgezocht, en daardoor ontkomen de interviews in dit boek vaak niet aan de sfeer van 'wij zijn de goeien en zij zijn de slechten'. Pittige vragen worden niet gesteld. Toch is Rescue the Earth! een boeiend boek, omdat het een goed beeld geeft van de verschillende Canadese milieugroeperingen. Bovendien komt Mowat van bijna alle geinterviewden te weten hoe zij tot de natuur 'bekeerd' raakten. Opvallend genoeg is dit vrijwel altijd door een voorval in hun vroege jeugd, of na een soort 'openbaring', zoals bij hem zelf het geval was.

Mowat raakte op jonge leeftijd, tijdens een jachtpartij met zijn vader, diep ontroerd door het overvliegen van honderden zwanen en duizenden ganzen. Met een schok besefte hij dat mens en natuur 'een onlosmakelijke eenheid' vormen. Later waren er andere ervaringen die een grote indruk op hem hebben gemaakt, zoals zijn 'vriendschap' met de wolven (beschreven in Never Cry Wolf), zijn leven bij de Inuit en de aanblik van oneindige kuddes kariboes. Mowat raakte ervan overtuigd dat de mens vervreemd is van 'zijn natuurlijke familie', de dieren. Naarstig probeerde hij uit te vinden of de inheemse volkeren van Canada er wel in waren geslaagd de banden met de natuur te handhaven. Als een soort belangenbehartiger leefde Mowat enkele jaren met de Inuit en verbleef hij veelvuldig bij verschillende Indianenstammen.

' Als kind had ik veel vriendjes op een nabijgelegen Indianenreservaat. Achteraf geloof ik dat ik daar veel geleerd heb over de natuur. En daaronder versta ik ook de mens, de omgang van mensen met elkaar. De mens is een dier. Ik maak geen onderscheid tussen de natuur en de natuur van de mens. Blanken begrepen niet dat ik daar graag kwam. Die halen nog steeds hun neus op voor Indianen.

' De Amerikanen dachten dat de enige goede Indiaan een dode Indiaan was. De Canadese methode was ze in reservaten bijeen te drijven en ze te laten kreperen. Maar het heeft niet gewerkt, want ze bestaan nog steeds. Psychologisch gezien zijn ze wel aan het afsterven, al sinds het moment dat wij kwamen. Hun toekomst ziet er bepaald niet rooskleurig uit, tenzij ze bereid zijn geheel in onze cultuur op te gaan. Zolang ze Indiaan blijven, zijn ze tweede- of derderangs burgers.'

WOLVEN

Al sinds het eind jaren veertig is de relatie tussen Mowat en de Canadese overheid vertroebeld. Toentertijd accepteerde hij een opdracht om in het noorden van Canada het verdwijnen van de kariboe te onderzoeken. De overheid gaf hiervan de wolven de schuld. Ter plaatse ontdekte Mowat dat niet de wolf de oorzaak was de slachting, maar de mens, die op grote schaal jaagde. Hij deed de opzienbarende ontdekking dat de wolven zich voornamelijk voedden met muizen, die ook door Mowat met smaak werden verorberd tijdens zijn verblijf in het koude noorden. Deze conclusie sloeg in als een bom. Sindsdien is het tussen Mowat en de overheid nooit meer goedgekomen.

Mowat: ' Helaas wordt de wolf in Canada nog net zo bedreigd als vroeger. Dit jaar mogen er weer vele honderden wolven worden doodgeschoten. Overigens eten wolven, in tegenstelling tot wat veel wordt beweerd, helemaal geen mensen. Tenzij ze hondsdol zijn of iets dergelijks. Maar er bestaat niet een betrouwbaar gedocumenteerd geval waaruit blijkt dat een mens is aangevallen door een gezonde wolf. De meeste wolven zullen het contact met mensen juist zoveel mogelijk vermijden. Maar er is een belangrijk aspect aan de zaak dat nooit belicht wordt: wolven hebben een enorme gevoelswaarde voor mensen. Ze maken ons er duidelijk meer bewust van hoe de natuur in elkaar zit. Wolven maken instincten in de mens wakker. Daarom heeft hun gehuil een enorme invloed: mensen beseffen ineens dat ze niet het oppermachtigste wezen der schepping zijn. Iemand die ooit wolven heeft horen huilen, gaat heel anders denken over natuur en milieuzaken. Ik ken een aantal verstokte stadsmensen, drukke zakenlieden, die door het luisteren naar het gehuil van wolven echt veranderd zijn.'

Hoe omstreden Mowat is, bleek in 1985. Toen werd hem de toegang tot de Verenigde Staten ontzegd waardoor de geplande promotietour voor zijn Sea of Slaughter in het water viel. Dit boek geeft een gedetailleerde beschrijving van de grootschalige vernietiging van vele vissoorten, vogels en zeezoogdieren in de Atlantische Oceaan door toedoen van de mens.

'Toen de Immigratiedienst van de VS door alle aandacht in de media, gedwongen werd om een reden voor mijn weigering op te geven, kwamen ze met kranteknipsels uit 1968 waaruit zou blijken dat ik een bedreiging zou vormen voor de Amerikaanse strijdkrachten. Ooit had ik namelijk gezegd dat ik de B-52 bommenwerpers die over mijn huis vlogen met mijn jachtgeweer zou neerschieten, ha ha ha!'

MASSAGRAVEN' Overigens is in januari dit jaar een twee uur durende documentaire gebaseerd op Sea of Slaughter op de Canadese televisie vertoond, en die heeft in Canada ongelooflijk veel reacties losgemaakt. Er keken meer dan drie miljoen mensen, en dat is heel veel voor Canadese begrippen, want wij hebben altijd concurrentie van de Amerikaanse zenders. De film eindigde met weerzinwekkende beelden van een vuilstortplaats in Nova Scotia waar tienduizend ton haring lag te rotten. Tienduizend ton! Alleen de kuit was eruit gehaald, de rest was daar gedumpt. De kuit is bestemd voor de Japanse delicatessenmarkt. Hadden ze al die vissen in de zee teruggegooid, dan was het zeker uitgekomen, dus daarom werden ze met bulldozers in deze gigantische massagraven met aarde bedekt. Huichelachtig wordt er dan gezegd dat de zeehonden verantwoordelijk zijn voor het verdwijnen van de vissen uit onze zeeen! Mensen die de jacht op de zeehonden willen intensiveren om de visserij te beschermen, zijn waanzinnig bezig. Niet de zeehonden brengen de visserij in gevaar, maar wij zelf!

' Allereerst wordt negenennegentig procent van alle vis in de zee gegeten door andere vissen. En biologen hebben aangetoond dat slechts minder dan twee procent van de vis die de zeehonden eten, interessant is voor de beroepsvisserij. Als de mens iets vernietigt, moet er altijd een zondebok gezocht worden. Zo kiest men de zeehond als zondebok voor het uitsterven van de vis, de wolf voor het verdwijnen van de kariboe en de Indianen voor de teruggang van het wild. En het ergste is dat de jacht op de zeehonden in Canada onverminderd doorgaat. Vorig jaar zijn er ongeveer tachtigduizend jonge zeehondjes gedood. En het aantal gedode dieren stijgt met tien- tot vijftienduizend per jaar, ondanks het verbod op de import van jonge zeehonden in Europa.

' In maart dit jaar is de jacht weer begonnen. Het ligt voor onze regering heel, heel gevoelig, want ze wil haar vissers te vriend houden en het is dan ook bijzonder moeilijk om de waarheid boven water te krijgen. Maar wat er tegenwoordig gebeurt, is dat er in Azie welbewust een markt ontwikkeld wordt voor testikels van zeehonden. Die worden gebruikt voor het maken van medicijnen en afrodisiaca. Vorig voorjaar zijn er ten minste twee grote slachtpartijen geweest, waarbij de zeehonden gewoon op het ijs zijn achtergelaten, alleen de penissen en de testikels waren meegenomen.'