'Ik hoor hem nog zeggen: stop the bleeding'; Onder Timmermoeten we zorgen dat Philips ook sociaal blijft

EINDHOVEN, 3 nov. Het is 10 maart 1988. De pas aangetreden algemeen directeur van de divisie Consumenten Electronica (CE) van Philips nu de hoogste baas van het wankelende concern ontmoet de vakbeweging.

Voor J. de Graaf van de Federatie van Hoger Philipspersoneel (FHPP) wordt het de eerste confrontatie met een man, die hij de bijnaam Orkaan Gilbert zal geven. 'Hij kwam als massief, als onverzettelijk over. Hij bracht het complete falen met cijfers in beeld', zegt hij twee-en-een half jaar later.

Rond carnaval van dat jaar was Timmer op een bijeenkomst van de ondernemingsraad van de Eindhovense vestiging al begonnen met het grote demasque. Wil de divisie in de toekomst weer levensvatbaar worden, zo luidde de boodschap, dan zal het mes er in moeten. Van de 70.000 arbeidsplaatsen over de hele wereld, moesten er minimaal 10.000 verdwijnen, waarvan 900 in Eindhoven. 'We waren lam geslagen, apathisch', zegt een 51-jarig kaderlid van een van de bonden nu.

Het verzet kwam uit Belgie. In november 1988 vernielden Belgische werknemers in Eindhoven hekken rond het CE-complex. Secretaris L. Verreycken van de ondernemingsraad van Philips in Leuven was erbij: 'Die actie heeft ons een goed sociaal plan bezorgd, maar als u vraagt hoe onze fabriek hier nu draait, dan moet ik zeggen: vierkant, want van de organisatie klopt niet veel.' Van de 1200 banen in Leuven verdwenen er 400.

Een van de 40 Eindhovense CE-produkt-engeneers, met 34 dienstjaren, was als lid van de bedrijfsledengroep bij het overleg met Timmer. Hij zegt: 'Timmer zei: we gaan van 500 miljoen gulden verlies, die CE nu lijdt naar 500 miljoen gulden winst in 1991. Maar het kost banen. Er gingen al een hele tijd geruchten. Toch trof het ons pijnlijk.

'Nu er weer een nieuwe reorganisatie op ons afkomt, die het hele concern zal treffen, is de onzekerheid weer terug. Ook bij ons gaat er weer 15 procent af. Mensen is al aangeraden ander werk te zoeken, want ook al ben je boven de 50, dit keer gaat het zonder aanziens des persoons. Ik kan er persoonlijk absoluut niks aan doen, want ik heb altijd hard gewerkt.'

De Graaf van de FHPP, terugdenkend aan die tiende maart 1988: 'We kregen ook een inzicht in de stand van zaken bij de divisie over de hele wereld. Dat was voor het eerst in de geschiedenis. Je wist nu precies waar het fout zat. Ons verzet was daardoor ook een stuk milder. Omdat open werd gecommuniceerd, is de reorganisatie sneller verlopen.'

'In vergelijking met wat we aan bottigheid en geslotenheid van Philips gewend waren', herinnert zich bestuurder A. Verhoeven van de Unie BLHP, 'was de aanpak van Timmer voor ons geheel nieuw. Onverholen, kort en bondig maakte hij ons duidelijk waar het op stond. Stop the bleeding: ik hoor het hem nog zeggen.'

Bestuurder J. Cuperus van de Industriebond FNV: 'Hij gaf precies aan waar de schoen wrong. Er was geen aansluiting op de markt, er was ongelimiteerd nieuw personeel aangenomen, vooral academici. Hij legde de bureaucratie bloot op een manier, waar de honden geen brood van lusten.'

'Er zullen', aldus Cuperus, 'beslist parallellen zijn met de wijze waarop hij nu als leider van het hele concern de bezem er door gaat halen. Maar je moet er wel rekening mee houden dat markten verschillen. Bij Consumenten Electronica haalde hij het omdat hij alle medewerking kreeg. Die zal hij nu ook hard nodig hebben, anders lukt het niet.'

Het hart van het concern, zoals CE wordt genoemd, was in 1988 ziek. De 'prijserosie' was enorm. Zo zette de divisie in Duitsland in een jaar tijd 43 procent meer om aan produkten, maar bleef de omzet in geld gelijk.

In haar blad had de Unie BLHP boven een artikel over de reorganisatie de kop bedacht: 'Wordt Jan Timmer de man van 1 miljard?' 'Dat was', zegt Uniebestuurder Verhoeven, 'volgens onze informatie het financiele gat. Philips, die we het artikel van tevoren hebben laten lezen op feitelijke onjuistheden, was niet ingenomen met die kop omdat die de concurrentie te wijs zou maken. We hebben er toen boven gezet: Maakt Jan Timmer de grote sprong voorwaarts?'

Timmers aanpak was onconventioneel. Zo ontving hij op een dag de directeuren van de divisieonderdelen. Er bleken te weinig stoelen te zijn. Toen een van de directeuren daar een opmerking over maakte, zei Timmer: 'Er zijn niet te weinig stoelen, er zijn te veel directeuren.'

In een vraaggesprek in deze krant zei hij over de reorganisatie bij CE: 'We hebben de bomen gekapt waarachter de mensen zich konden verschuilen. We weten nu precies wie voor wat verantwoordelijk is. De mensen hebben geleerd in teamverband te werken. '

Hij zei ook dat het van groot belang is dat de activiteiten daar worden ontplooid, waar het zwaartepunt van de markt ligt.

Zo verhuisde het hoofdkantoor voor de CE-activiteit autoradio's (Philips Car Stereo International) in het kader van de reorganisatie van Eindhoven naar Wetzlar in Duitsland bij Frankfurt, waar naast in het Franse Rambouillet en Singapore een produktiecentrum is gevestigd. Op het hoofdkantoor werken 55 mensen, van wie er 40 uit Eindhoven meekwamen.

Een Nederlandse werknemer in Wetzlar: 'In Eindhoven waren we min of meer afgesneden van de dagelijkse werksfeer in de drie produktiecentra. Omdat de Duitse markt voor onze sector in Europa veel representatiever is dan die in Nederland in dit land zitten immers de grote automobielfabrikanten zitten we nu hier met onze commercieel sturende mensen. Volgens insiders loopt Car Stereo nu 'als een trein'.

In het verslag over het derde kwartaal 1990 blijkt de divisie CE de enige te zijn, die met winst afsloot. De omzet steeg naar ruim 17 miljard gulden. In procenten van de leveringen steeg de winst in vergelijking met hetzelfde kwartaal 1989 met 1,3 procent tot 6,3. Doel is om uiteindelijk een rendement te halen van 7,5 procent. In 1991 of uiterlijk in 1992 zal de omzet moeten zijn verhoogd tot 22 miljard gulden. Voor het eerst is er winst geboekt op de videorecorders.

De Eindhovense produkt-engeneer: 'Dat het ook bij ons beter gaat, kan ik niet zeggen. Er zijn in Eindhoven maar weinig afdelingen, waarvan je kunt beweren dat de Timmer-doctrine heeft gewerkt. De winsten worden bij de produktie in het buitenland gehaald. Ik heb aan mijn baas gevraagd: geef me nu eens aan wat er bedoeld wordt met die veel genoemde mentaliteitsverandering, maar je krijgt geen antwoord. Ze weten het gewoon zelf niet. De leiding luistert niet naar ons als we goede adviezen geven. We worden nog altijd ondergewaardeerd. Die van de leiding houden elkaar vast en waaien bij zwaar weer niet om, maar wij worden als nietige poppetjes weggeblazen.'

FHPP-bestuurder De Graaf: 'In het eerste half jaar van de reorganisatie had je het gevoel bij CE in een mortuarium rond te lopen. Nu zijn er weer flair en elan. Ik hoop echter dat Timmer niet de fout zal maken om andere divisies op precies dezelfde manier aan te pakken. Maar overal moet iets worden gedaan aan de topstructuur, overal zal de competentiestrijd moeten verdwijnen, overal zal het gevecht met de concurrentie moeten worden aangegaan. '

Van de mensen, die bij CE weg moesten, is practisch niemand gedwongen ontslagen. Een Eindhovense CE-werknemer: 'Maar dat heeft wat zweet gekost. Er is maanden gevochten voor een sociaal plan, maar het liefst was Philips zo goedkoop mogelijk van de mensen afgekomen.'

Cuperus van de FNV: 'CE is praktisch gereorganiseerd. We moeten nu gaan kijken naar morgen. We zeggen niet: geen man de poort uit, maar wel: niemand de w.w. in. Ook wat er nu op stapel staat moet sociaal gezien op de manier gebeuren als bij CE. Zo niet, dan zal men ons op zijn weg vinden.'

De Graaf van de FHPP: 'Nu heel Philips voor een zeer ingrijpende reorganisatie staat, is pijnlijk duidelijk geworden dat 20 jaar lang een mismanagement is gevoerd. Timmer is gezien zijn prestaties bij Consumenten Electronica en voordien bij Polygram de enige kandidaat die geschikt is voor het algemene leiderschap en om er andermaal het mes in te zetten. Als de onderneming niet op zeer korte termijn positieve impulsen laat zien, voorzie ik dat het hele concern ontstrengeld wordt en in delen wordt uitverkocht. Wij zullen er alles aan doen om de operatie-Centurion (zo noemt Timmer de ingreep in het hele concernred.) te laten slagen. We hebben wel zorgen over de vraag hoe het sociaal plan moet worden betaald. De 10.000 mensen die in Nederland hun baan verliezen, mogen niet zo maar bij de vuilnisbak worden gezet. Ze moeten uit een werkende positie kunnen solliciteren. Onder Timmer zullen we er wel alert op moeten blijven dat het beleid ook sociaal blijft.'

    • Max Paumen