De wereld een markt

De Europese eenwording eist slachtoffers. Sir Geoffrey Howe diende zijn ontslag in als Britse vice-premier uit onenigheid met premier Thatcher over haar on-Europese gezindheid twee dagen nadat een directe verbinding tussen het Verenigd Koninkrijk en het Europese vasteland tot stand kwam onder Het Kanaal.

Directe aanleiding was de onverbiddelijkheid waarmee mrs. T. de Europese monetaire eenwording afwees en de soevereiniteit van het pond sterling verdedigde nadat in Rome, tijdens de Europese Raad, elf van de twaalf EG-landen instemden met 1 januari 1994 als begin voor de 'tweede fase' van de Europese monetaire unie.

Niemand was gelukkig met de wollige formulering over EMU waarvoor de regeringsleiders in Rome kozen. Karl-Otto Pohl, de president van de Bundesbank, noemde de verklaring van Rome onbegrijpelijk en wees snelle oprichting van een Europese centrale bank af. In de Tweede Kamer nam minister Wim Kok eveneens afstand van overhaaste EMU-plannen. Kok wil pas aan het einde van 'fase twee', als het financieel-economische beleid van de EG-landen verder naar elkaar is toegegroeid, een Europese centrale bank oprichten. Wordt vervolgd.

Ter onderstreping van de onafhankelijkheid van de Bundesbank verhoogde Pohl de Duitse rente met een half procentpunt. Nederland en Belgie volgden ieder met een renteverhoging van een kwart procentpunt. De Franse rente daalde eerder in de week met een kwart procentpunt, zodat sprake is van een steeds grotere convergentie van rentetarieven in Europa.

Aan de overzijde van de Oceaan verlaagde de Federal reserve board de Amerikaanse korte rente met een kwart punt. Fed-voorzitter Greenspan maakte daarmee zijn belofte goed dat een akkoord over vermindering van het Amerikaanse begrotingstekort gevolgd zou worden door een rentedaling. President Bush tekende een begrotingsakkoord dat een vermindering van het tekort met 492 miljard dollar voorziet in een periode van vijf jaar door een combinatie van lastenverhogingen en bezuinigingen.

Ook elders sloeg de EG toe. In Noorwegen viel de coalitieregering door onenigheid over de kwestie van Noorse toetreding tot de EG.

De Europese regeringsleiders wilden zich niet branden aan het meest acute probleem dat de EG op het ogenblik verdeeld houdt: de noodzaak tot vermindering van de landbouwsteun. Frankrijk en Duitsland hielden tot ergernis van Lubbers en Thatcher landbouw van de agenda in Rome. Hierdoor dreigen in de GATT de onderhandelingen over een nieuwe ronde van handelsliberalisatie te mislukken. Crisisberaad dit weekeinde moet voorkomen dat de GATT-ronde over enkele weken volledig flopt.

De EG bereikte wel een akkoord over een nieuwe richtlijn die het vervoer van aardgas liberaliseert. Vanaf juli 1991 krijgen EG-landen de plicht aardgas van het ene naar het andere land via hun leidingnetten te transporteren. Nederlandse bezwaren kregen geen kans; het monopolie van de Gasunie voor het transport van aardgas in het Nederlandse gasnet wordt doorbroken.

De Europese Commissie gaf toestemming aan Air France om twee binnenlandse concurrenten over te nemen in ruil voor de liberalisatie van de gesloten Franse luchtvaartmarkt. De beslissing van de Commissie biedt perspectieven voor KLM, dat goedkeuring zoekt voor samenwerking met British Airways en Sabena.

In de auto-industrie vielen harde klappen. De winsten van Chrysler, Ford en General Motors kelderden. Bij GM werden drastische saneringen aangekondigd. In Europa zet vrachtautofabrikant DAF het mes in zijn organsatie. In de fabriek van Volvo Car 70 procent eigendom van de Nederlandse staat gaan Volvo en Mitsubishi vanaf 1993 jaarlijks 200.000 auto's produceren.

In Oost-Europa wil het met de privatisering van de ex-staatsmonopolies niet vlotten. De vertrekkende voorzitter van de Treuhand, de bewindvoerder van de failliete DDR, bevestigde dat de verkoop van de communistische boedel nog jaren zal duren.

Ondertussen hebben de westerse industrielanden hun hulp aan Oost-Europa verhoogd tot 19 miljard dollar. De Sovjet-Unie en Roemenie blijven uitgesloten. En terwijl het Russische parlement snelle economische hervormingen goedkeurde, werd een opmerkelijk voorstel voor ruilhandel gedaan: overtollige Sovjet-oorlogsschepen tegen Nieuw Zeelandse wol en boter.