Cereals

Het woord havermoutpap, de oermoeder van het granenontbijt, roept nog altijd associaties op met een tijd van Hollandse benepenheid. In De Avonden komt een hartverscheurende scene voor van vader die zich steevast met zijn natte paplepel nog wat extra suiker opschept. De havermoutpap vond in Brinta een iets toegankelijker opvolger. Het Brinta-ontbijt had niet meer de vaste, naar klodderigheid neigende samenstelling en liet zich soepeler met de hete melk vermengen.

Beide produkten staan in de levensmiddelenbranche te boek als 'hot cereals', te onderscheiden van de krokante, 'ready-to-eat'-graanprodukten. Tot die snel groeiende categorie behoren de muesli's, de corn flakes en de krokante muesli's. De omzet van deze laatste, 'geinnoveerde' muesli stijgt jaarlijks met 25 procent, leert een artikel in het jongste nummer van De levensmiddelenkrant. Dank zij de spectaculaire opmars van de krokante muesli's steeg de verkoop van granenontbijten het afgelopen decennium jaarlijks met gemiddeld 13 procent. Het laat zich raden dat fabrikanten zich massaal op deze 'groeimarkt' stortten en de consument met een steeds breder scala van cereals confronteerden.

De oorsprong van de muesli bevindt zich in Zwitserland, waar rond de eeuwisseling dr. Bircher-Benner het mengsel van granen en vruchten ontwikkelde omdat hij voorzag dat het raffineren van granen tot onvolwaardige voeding zou leiden. De firma Familia pretendeert a fl.5,30 per pak de originele 'Bio Birchermuesli' (let op de spelling: de Van Dale volstaat met 'musli', de meeste fabrikanten hanteren het compromis 'muesli') te maken, naar het recept van 'de grote Zwitserse grondlegger van de nieuwe medische school'. In het ontbijt ' voor het moderne gezin', zo vermeldt de tekst op het pak, zijn behalve haver- en tarwevlokken, suiker, gedroogde rozijnen, gestampte hazelnoten, amandelen, tarwekiemen en honing ook gedroogde Zwitserse appels alsmede de schil en het klokhuis van de appels verwerkt.

Ook het reform-merk Zonnatura, dat steeds vaker in de schappen van de supermarkt opduikt, fabriceert een Bircher-muesli (f. 3,98); behalve de bekende ingredienten biedt het zonnebloempitten en sojanootjes en bovendien wordt verzekerd dat het ontbijt vrij is van geur-, kleur- en smaakstoffen, conserveermiddelen en residuen van bestrijdingsmiddelen. Fabrikant Quaker Oats, marktleider op de muesli-markt, is iets minder streng in de leer, maar ook bij de H-O Muesli-speciaal (f. 2,59) van deze firma is uitgegaan van de Bircher-basis: havervlokken, rozijnen, zemelen, tarwevlokken, suiker, honing en - als extraatje - kokos.

De reguliere muesli wordt - moeten de fabrikanten hebben gedacht - doorgaans vereenzelvigd met het soort onbespoten alternatievigheid dat geen indrukwekkende omzetten garandeert. Men heeft de vooral in Engeland en de Verenigde Staten populaire Corn Flakes-achtigen als uitgangspunt genomen om de muesli te 'populariseren'. Resultaat zijn de laagdrempelige krokante muesli's, waarvan Cruesli van Quaker Oats de meest verkochte is. Ook deze variant bevat haver- en tarwevlokken, suiker, kokosolie, rozijnen, honing, hazelnoten en kokos; naast Cruesli naturel (f. 1,99) zijn de smaken Fruit Mix en Chocolade verkrijgbaar. Het op een na grootste merk is Jordans' ('The original') Crunchy (f. 2,69), een mengsel bestaande uit voornoemde ingredienten, aangevuld met tarwekiemen, amandelen, sesamzaad en zonnebloempitten.

Het soort van met suiker, honing en allelei pitten verrijkte cereals schieten hun van oorsprong heilzame doel voorbij. Ze worden als buitengewoon gezonde ontbijten aan de man gebracht - zoals tegenwoordig zoveel produkten in de 'light-' en de 'halfvol-'categorie apelleren aan het fitness-sentiment. De voornaamste fitness die ermee te behalen valt, geldt echter de kaakspieren, die geruime tijd bezig zijn de mengsels te vermalen. Vervolgens blijven de zoete, met gedroogde vruchten vermengde vlokdelen hardnekkig op en tussen de gebitselementen plakken. Dan nog liever de 'zaagsel'-achtige Bircher-samenstellingen, die zich ten minste na een nacht in de yoghurt weken soepel naar binnen laten werken.

De bontste ontbijtfantasie wordt vervaardigd door de firma Delicia, die onlangs op de markt kwam met Ceroyale (f. 3,59), een krokante muesli die te koop is in de smaken Fruit en Noten (' voor 45 procent gevuld met rozijnen, banaan, abrikoos, hazelnoten, amandelen en paranoten'), Aardbei (' met echte gevriesdroogde aardbei, amandelen en vanille') en Appel (' met yoghurt omhulde stukjes appel en een vleugje kaneel'). We zijn weer terug bij af: geen boterham met jam maar havermout, luidde vroeger het devies, want een ontbijt moest voedzaam zijn, het was geen smulpartij. Nu zijn er graanontbijten die verder af staan van de basispap dan van een candybar.

Welke muesli's verdienen de voorkeur? 'De mensenvriend', zoals Gerard Reve Albert Heijn pleegt te noemen, heeft het patent op een uitstekende 'Basismuesli' van fl.1,99, een mengsel van gepofte of geroosterde haver-, mais- en boekweitvlokken dat naar eigen voorkeur kan worden aangevuld met vruchten en melk of yoghurt. Wie niet op een paar centen kijkt kan zich in de reformzaak een pak Lima Muesli (f. 10,50) aanschaffen, de koning onder de graanontbijten. Aanbevolen wordt om de granen, vruchten, noten en rijstvlokken (alle 'van gekontroleerd biologische teelt') met water aan te lengen en ze vervolgens even te laten 'zwellen'.

Muesli heeft de merkwaardige eigenschap dat na transport en gebruik van het pak de grotere bestanddelen als noten en rozijnen naar het vlokkenoppervlak blijken te 'kruipen'. Die ongewenste schifting openbaart wat muesli in diepste wezen is: studentenhavermout.