Verontwaardiging in Italie over snelle vrijlating mafiosi

ROME, 2 nov. De 29-jarige Italiaanse terrorist Francesco Maietta had nog 24 jaar cel voor de boeg, maar vorige week mocht hij weer naar zijn vader en moeder toe. Niet omdat hij de gewapende strijd heeft afgezworen, niet omdat hij met de politie is gaan samenwerken, maar omdat hij in de gevangenis zo goed zijn best deed als student.

Maietta heeft zich in de gevangenis laten kennen als een serieuze, ijverige student en hij lijkt geen sociaal gevaar, zo luidde de officiele argumentatie van het Hof van Assisen in Rome, dat Maietta's gevangenisstraf omzette in huisarrest. Het was hetzelfde hof, onder dezelfde president, dat vorig jaar Maietta tot 27 jaar had veroordeeld wegens de moord op luchtmachtgeneraal Licio Giorgieri, op 20 maart 1987.

Toen dit bekend werd barstte er een golf van verontwaardiging los over het feit dat iemand die wegens terreurdaden is veroordeeld, zo snel weer op vrije voeten kan komen. 'Ik ben verbijsterd, kapot, ' zei Giorgia Pellegrino, de weduwe van generaal Giorgieri. 'Ik heb nooit om wraak gevraagd, maar het is niet te accepteren dat in een rechtsstaat de moordenaars van mijn man als straf niet tenminste een minimumperiode in de gevangenis zitten.'

De verontwaardiging over de strafvermindering voor Maietta is extra groot omdat hij lid was van de Unie van Strijdende Communisten (UCC), een afsplitsing van de Rode Brigades die bleef moorden toen de 'historische leiders' van de brigades allang hadden gezegd dat alle politieke en sociale redenen voor terrorisme niet meer gelden. Giorgieri werd vlak bij zijn huis in Rome doodgeschoten omdat uit militaire tijdschriften bleek dat hij indirect bij het Star-Wars-programma van de Amerikaanse regering was betrokken.

Frustraties

De zaak-Maietta heeft opnieuw de aandacht gevestigd op een van de grootste frustraties van politie en justitie in Italie: de snelheid en het gemak waarmee gedetineerden, ook zwaargestraften, de gevangenis verlaten. Er is al een aparte term voor bedacht: de 'makkelijke vrijlatingen'. Alleen iemand zonder goede advocaat blijft lang in de gevangenis. Hoofdoorzaken zijn het trage en gebrekkige functioneren van het justitiele systeem en de ruime mogelijkheden die de wet biedt voor strafverlichting.

Afgelopen maandag waren er weer twee opzienbarende gevallen. In Turijn werden elf mafiosi op vrije voeten gesteld omdat de termijn van een jaar was verstreken die mag liggen tussen hun veroordeling en de uitspraak in hoger beroep. Zeven van hen waren tot levenslang veroordeeld wegens de ruim zestig moorden die ze samen op hun geweten hadden in de keiharde strijd om de controle over de drugshandel die tussen 1974 en 1984 in Turijn werd uitgevochten.

In de Zuiditaliaanse regio Calabrie ging het speurwerk van maanden in rook op wegens een stempeltje. In Cosenza mocht een drugshandelaar zijn cel weer uit omdat het stempeltje op zijn arrestatiebevel met een ter plaatse gemaakte rubberen stempel was gezet in plaats van met de voorgeschreven stalen stempel die van staatswege wordt verstrekt.

In Paola, een stadje dertig kilometer van Cosenza, werden zes mafiosi op vrije voeten gesteld omdat een stempel op hun arrestatiebevel ontbrak. Het zoveelste geval van incompetentie? 'Helemaal niet', zei de volledig ontgoochelde officier van justitie, Domenico Fiordaliso. 'We hebben die stempels niet, want het ministerie heeft ze ons nooit gestuurd. Hoe kunnen we ze dan gebruiken?'

Crisis

De gebeurtenissen in Turijn en Calabrie hebben nog eens laten zien hoe groot de crisis is waarin de Italiaanse justitie verkeert. De rechters kunnen het werk nauwelijks aan, waardoor processen zich vaak jaren voortslepen. Vooral in het zuiden komt daar nog eens een enorm gebrek aan ondersteunend administratief personeel voor de justitie bij.

Een andere verklaring voor de 'makkelijke vrijlatingen', waarover nu zoveel beroering is ontstaan, is de wettelijke uitwerking van het idee dat een gevangenisstraf alleen als uiterste maatregel mag worden opgelegd en uitgevoerd. Volgens de vier jaar geleden goedgekeurde wet-Gozzini, genoemd naar de senator voor Onafhankelijk links die hiertoe het voortouw had genomen, moeten gevangenen die hebben laten zien 'niet meer sociaal gevaarlijk' te zijn, de kans krijgen hun straftijd op andere manieren uit te dienen.

Op deze manier kregen Valerio Morucci en Adriana Faranda, twee rode brigadisten die in 1978 hadden deelgenomen aan de ontvoering van Aldo Moro, vorige maand toestemming overdag buiten de gevangenisdeuren te gaan werken, bij een computerbedrijf. Om tien uur 's avonds moeten ze zich weer melden bij de gevangenis.

Het komt vaak voor dat zware straffen zo worden omgezet in een veel lichter regime. Een aantal veroordeelde brigadisten heeft gekozen voor sociaal werk en helpt bij de opvang van drugsverslaafden of de verzorging van AIDS-patienten. Deze gevallen komen meestal wel in de publiciteit en dan zeggen de betrokkenen dat ze iets terug willen doen voor de samenleving.

Maar het gebeurt ook dat opzienbarende arrestaties zijn gevolgd door een 'makkelijke vrijlating' zonder dat daar ruchtbaarheid aan is gegeven. Zo keken veel Italianen op toen drie in 1987 gearresteerde leden van de UCC, de afsplitsing van de Rode Brigades, dit voorjaar deelnamen aan een debat over terrorisme op de bezette universiteit van Rome. Weinigen wisten dat hun celstraf was omgezet in huisarrest en bijna niemand wist dat hun feitelijke bewegingsvrijheid daarbij zo groot was.

Na alle ophef over de 'makkelijke vrijlatingen' heeft de regering dinsdag toegezegd dat er snel een aantal wijzigingen in het strafrecht komt. Het is de bedoeling dat voor terroristen en mafiosi mindere soepele regels zullen gelden dan voor andere gevangenen. Maar het is al duidelijk dat hierbij twee groepen tegenover elkaar staan, in ieder geval wat de 'politieke' misdaden van voormalige terroristen betreft.

'Ik kan heel boos worden als ik zoveel verontwaardiging zie over de pogingen van deze mensen weer een normaal lid te worden van de samenleving', zegt Adolfo Bachelet, priester en broer van een hoge rechter die door de links-extremisten van Prima Linea is vermoord. Hij betreurt het dat hij de moordenaars van zijn broer nog niet heeft kunnen omhelzen om hen persoonlijk te zeggen dat hij hen heeft vergeven. De weduwe van generaal Giorgieri wil in ieder geval 'een minimum aan straf.' Bijna in tranen over het feit dat Maietta thuis verder mag studeren op zijn politieke wetenschappen, zei ze: 'Ik heb niets te vergeven. Het leven is het mooiste, het hoogste dat er is en wie dat wegneemt verspeelt het recht op vergiffenis.'