Thatcher

MARGARET THATCHER is in haar eigen val gelopen. Ze heeft tactiek en strategie niet uit elkaar weten te houden en wordt daarvoor gestraft. Het zal iets te maken hebben met een diepe emotie, een authentiek gevoelen dat Groot-Brittannie weliswaar verbindingen kan en moet aangaan met het continent, maar ten langen leste zichzelf moet blijven. De wijzers van de klok draaiende houden en ze tegelijkertijd stilzetten is onmogelijk. De man die haar aan de top van de Britse regering de langste tijd heeft bijgestaan, Sir Geoffrey Howe, heeft die gespletenheid niet langer aangekund. Zijn klassiek Engelse persoonlijkheid is geen beletsel geweest voor het verstaan van de tekens die voor de eerste minister onleesbaar waren gebleven. Zonder Howe en met een verdeelde partij tegenover zich maakt Thatcher de moeilijkste periode door van haar bijna twaalfjarige bewind.

De Britse premier is geen tegenstandster van de Europese Gemeenschap of van Europese samenwerking, zoals zijzelf vaak heeft onderstreept. Integendeel, als een van de eersten in het Westen die het fenomeen Gorbatsjov naar zijn waarde wist te schatten toonde zij gevoelig te zijn voor verandering en vernieuwing in de inter-Europese betrekkingen. Maar als een politicus die zich 'van onderaf' met de traditionele waarden van de Engelse 'ruling class' identificeerde, ontwikkelde zij in de verdediging van die waarden een on-Britse onbuigzaamheid. Haar optreden afgelopen weekeinde in Rome was daarvan een voorbeeld. De Franse president en de Europese ambtgenoten in het openbaar verwijten in 'cloud cuckooland' te verwijlen, levert wellicht punten op bij een deel van de Tory-achterban, maar heeft met doelgerichte diplomatie niets meer te maken. Thatchers verbetenheid verschaft haar tegenstanders geloofwaardigheid wanneer zij haar een anti-Europese instelling verwijten. Haar groeiende isolement leidt tot dat wat zij wil voorkomen: beschadiging van wat zij ziet als het Britse nationale belang.

DE TWIST over het nieuwe Europa heeft als een maaimachine de hoge halmen rondom de premier weggesnoeid. Sir Geoffrey was al weggepromoveerd, toen Nigel Lawson vorig jaar de strijd om het pond en zijn ambt als kanselier van de schatkist opgaf. Dit jaar sneuvelde Nicholas Ridley, een politieke stormram aan Thatchers kant van de scheidslijn nadat hij hardop over de Duitsers had gezegd wat de premier dacht.

Even leek het erop dat met de recente opneming van het pond in het Europese Monetaire Stelsel aloud pragmatisme de overhand had gekregen. Ten slotte is Thatcher niet de enige in Europa die bedenkingen heeft tegen de monetaire bedenksels van de top van Rome. De directeur van de Duitse centrale bank onderstreepte zijn niet te veronachtzamen bezwaren tegen de gekozen formuleringen. Ruimte dus voor beinvloeding van de communautaire ontwikkeling van binnenuit. Maar het vertrek van Sir Geoffrey wijst in een andere richting. Thatcher heeft een wal opgeworpen waarachter zij haar Albion wil verdedigen, daar bijgestaan door een met de dag kleiner wordende Gideonsschare.