REACTIES OP REDE KOK OVER 'ZWAAR WEER'; Bedrijven zijn nietzo somber

ROTTERDAM, 2 nov. Nederlandse ondernemingen en beursanalisten reageren in het algemeen terughoudend op de uitspraken van minister Kok dat de Nederlandse economie op 'zwaar weer' kan rekenen. In het algemeen schatten de bedrijven de toekomst niet zo somber in, maar ze menen wel dat een escalatie van de Golfcrisis het beeld kan veranderen.

Een woordvoerder van Amev meent dat Kok met name over de problemen van de Staat heeft gesproken. 'Met een aanhoudende hoge rente en lagere belastingkomsten zal de overheid het zwaarder krijgen.' Beursanalisten stellen dat Financien vooral bezig is zich in te dekken tegen maatregelen die noodzakelijk zullen zijn om de Rijksbegroting sluitend te maken door middel van bijvoorbeeld een belastingverhoging.

'Nederlandse bewindslieden hebben uit politieke overwegingen hun ogen te lang dicht gehouden', meent dr. J. Snippe, hoofd van de aandelenresearch-afdeling van Banque Paribas. Hij wijst op langer bestaande vertragingen in de groei van de Verenigde Staten en ook de tegenvallende ontwikkelingen in Groot Brittannie, Spanje en Italie. 'Zo'n situatie laat Nederland niet onberoerd', aldus Snippe. Hij wijst evenwel op de grote afhankelijk van Nederland van de Duitse economie. En daar is vooralsnog geen sprake van een recessie.

De somberheid en onzekerheid over de economische ontwikkelingen die zich nu bij politici en ambtenaren openbaart, heerst al geruime tijd op de burelen van beursanalisten. Al vorig jaar was de teneur van veel marktrapporten en bedrijfsanalyses dat 1989 als een topjaar voor het Nederlandse bedrijfsleven beschouwd kon worden. Na de zeven vette jaren zou de groei onherroepelijk verminderen. De hoge rente, lage dollarkoers en de onzekerheid over de afloop van de Golf-crisis deden in de loop van het jaar de winstverwachtingen verder dalen.

De tegenvallende resulaten van grote Nederlandse bedrijven als DAF, KLM en Akzo zijn volgens Snippe voor het grootste deel te verklaren uit conjuncturele problemen. Philips is wat dat betreft een geval apart. 'Philips was al jaren een probleem, alleen wist niemand dat de ontwikkelingen zo snel zouden gaan.'

Of het 'zwaar weer' nu betekent dat er een heuse recessie voor de deur staat wordt betwijfeld. 'Met recessie associeer ik een enorme werkloosheid en een hoge inflatie', zegt drs. F. Tuin, analist bij de effectenbank Kempen en Co, 'Maar dat is niet de verwachting'. Ook bij Kempen en Co is men niettemin al enige tijd pessimistisch over de economische ontwikkelingen. Dit jaar is de vraag naar conjunctuurgevoelige produkten, zoals bijvoorbeeld papier, nog redelijk op niveau gebleven. Maar het is niet denkbeeldig dat in 1991 de vraag stagneert en een overcapaciteit in het bedrijfsleven ontstaat.

De groeivertraging bij bedrijven is dit jaar scherper geweest dan aanvankelijk werd verwacht, zegt drs. H. Hakker van Barclays De Zoete Wedd Nederland. 'Het naar beneden bijstellen van de winstverwachtingen is nog niet afgelopen', zo verwacht hij. Lage dollar, hoge olieprijzen en hoge rente beginnen bij chemische-bedrijven als Akzo en DSM hun tol te eisen en naar verwachting zullen op den duur ook internationaal opererende bedrijven die tot nu toe de dans ontsprongen, zoals Hoogovens, te maken krijgen met een fellere concurrentie vanuit Amerika.

Nederlandse bedrijven staan er nu over het algemeen beter voor dan begin jaren tachtig het geval was, zo menen veel analisten. Er is minder geld geleend, de vennootschapsbelasting is aanmerkelijk gedaald, de loonmatiging van de afgelopen jaren heeft haar vruchten afgeworpen en veel bedrijven zijn in staat geweest de afgelopen jaren een reserve tegen slechtere tijden op te bouwen.

Ahold zegt dat 'voorzover nu al valt te overzien' nog weinig te merken is van een daling van consumentenbestedingen. Unilever is wat minder optimistisch over de ontwikkelingen in de Nederlandse economie dan enkele maanden geleden. Maar of dit werkelijke tot 'zwaar weer' zal leiden acht het concern moeilijk te voorspellen.

Heineken merkt nog weinig van economische problemen 'maar de bierverkoop is vrij constant en bleef ook begin jaren tachtig, toen het slecht ging met de economie, op peil. We merken meer van warme zomers of campagnes van de overheid die waarschuwen tegen overmatig gebruik van alcohol', aldus een woordvoerder.

J. C. M. Hovers, voorzitter van de raad van bestuur van Stork, houdt rekening met een afvlakking van de economie maar blijft optimistisch. 'Het wordt misschien wat minder, maar dan zitten we nog steeds op een zeer acceptabel niveau'. Bovendien biedt de eenwording van Duitsland volgens hem goede kansen. 'Bij de meeste bedrijven gaat het beslist niet slecht. Zelf merken we nog geen significante tekenen van aarzeling. Er is een goede bezetting en orderontwikkeling', aldus Hovers die waarschuwt voor het zelfvervullende karakter van negatieve voorspellingen.

De woordvoerder van Volmac vreest ook dat de kans op een crisis toeneemt als veel mensen deze voorspellen. Uitzendbureau Randstad meldt dat op de arbeidsmarkt geen sprake is van 'recessie-achtige symptomen'. Het bedrijf maakt dat op uit een stijging van de 'Randstad barometer' in de maanden augustus-september. Volgens de Nederlandse vereniging van de rijwiel- en automobielindustrie RAI zijn de autoverkopen in de eerste negen maanden van dit jaar met 1,1 procent procent gestegen ten opzichte van dezelfde periode vorig jaar. Maar in september zijn de verkopen met 5,1 procent gedaald ten opzichte van dezelfde maand vorig jaar.