Hirsch Ballin toont flexibiliteit; Kamer overtuigt ministervan geregistreerd partnerschap

DEN HAAG, 2 nov. Minister Hirsch Ballin (justitie) was ooit zeer kritisch over de wettelijke registratie van alternatieve samenlevingsvormen, waar hij gisteren in de Kamer een verrassende toezegging over deed. Nog niet zo lang geleden had hij het gewoon liever niet.

Op 28 september 1986 was hij tijdens een studieconferentie in Utrecht een belangrijk dissident. Bij de bespreking van het CDA-rapport '1 + 1 = Samen' toonde hij zich van erkenning van homo-huwelijken door de overheid 'niet overtuigd'. Hij vond dat de overheid niet de pretentie moest hebben om de 'lotsverbondenheid van mensen te erkennen'. Overheidsregisters voor samenwoners zouden ook gemakkelijk 'publieke erkenning van een ideologie' kunnen betekenen. Dat zinde de toen 35-jarige Tilburgse hoogleraar in het staatsrecht niet.

Tegen een 'lichte vorm van registratie' had hij echter niets. Maar hij vroeg zich wel af of zo'n registratie wel een echte erkenning zou inhouden. Homoseksuele paren zouden dat wellicht meer als een 'margarinebriefje' dan als een boterbriefje zien. Hirsch Ballin bepleitte een nuchtere en zakelijke aanpak waardoor voor alternatieve relaties gelijke 'redelijke sociaal-economische bestaansvoorwaarden' zouden kunnen gelden. Van een gelijkstelling op alle fronten aan het huwelijk moest hij weinig hebben. Alternatieve relaties worden getolereerd, maar ze zijn geen 'in ons cultuurpatroon zodanig verankerde institutie' als het huwelijk.

Gisteren leek hij van gedachten te zijn veranderd. In de Tweede Kamer toonde minister Hirsch Ballin zich overtuigd door de pleidooien uit alle grote fracties voor een 'geregistreerd partnerschap' voor mensen die niet kunnen of willen trouwen. 'Die handschoen wil ik opnemen', zei hij. De minister zal advies aan de commissie-Kortmann vragen voor een vorm van 'publiekrechtelijke erkenning' die samenwonende homoseksuelen gelijke rechten en plichten verschaft als getrouwde heteroseksuelen. Ook samenwonende broers of zusters die 'voor elkaar instaan' moeten er gebruik van kunnen maken, vond hij.

De PvdA vierde de opvallende koerswijziging van de CDA-minister met de constatering dat er een 'gezamenlijke politieke richting' is ingeslagen. Bij de PvdA wordt daarbij gedacht aan een volledige juridische gelijkstelling met het huwelijk. Maar bij het CDA is men nog niet zo ver. Woordvoerder Van de Camp had het over een 'aparte status' voor het geregistreerd partnerschap dat 'zoveel mogelijk' gelijke rechten biedt. Het moet een 'vergelijkbare regeling' maar geen gelijkstelling met het burgerlijk huwelijk worden, vond hij. Maar waar de grens voor het CDA precies ligt, wil hij pas zeggen als Hirsch Ballin zijn advies binnen heeft.

Welke politieke risico's het CDA met dit standpunt bij de christelijke achterban loopt, werd meteen duidelijk gemaakt door Schutte (GPV). Hij sprak schamper van een 'pseudo-huwelijk', dat volgens het Evangelie 'onbestaanbaar' is. Volgens zijn orthodox-protestantse visie is het huwelijk bij de Schepping aan man en vrouw gegeven. Het CDA lijkt nu met de coalitiegenoot in een woordenspel te zijn verzeild: 'U noemt het anders, maar het is hetzelfde'.

Ook in de katholieke doctrine wordt de huwelijksband heilig genoemd. Het huwelijk is de belichaming van de geestelijke en lichamelijke eenheid van man en vrouw. God zelf is er de stichter van. Wie trouwt symboliseert de vereniging van Christus met de kerk en sluit een verbond van eeuwige trouw. Het huwelijk is dan ook in principe niet ontbindbaar. Buitenhuwelijkse relaties zijn evenmin aanvaardbaar. Het zijn 'proef-huwelijken', waarbij liefde onder voorbehoud wordt geschonken, terwijl Christus zich onvoorwaardelijk schonk. Dat is strijdig met de waardigheid van de mens.

Het is dan ook niet zo moeilijk om te bedenken waar Hirsch Ballin straks de grens zal trekken.

Naar een bekende typering van de Euro-parlementarier en CDA-ideoloog A. Oostlander staat de katholieke minister bekend als iemand die beschikt over 'de filosofische exactheid van de reformatie en met voldoende flexibiliteit om zijn fundamentele opvattingen praktisch in te vullen'. Tot die opvattingen behoren enerzijds tolerantie jegens andersdenkenden en anderzijds de exclusiviteit van het gezin. Zowel zijn schijnbare ommezwaai als zijn vermoedelijk toekomstige stellingname zijn daarmee te verklaren.

In de mogelijkheid van gezinsvorming ligt volgens Hirsch Ballin de wezenlijke betekenis van het huwelijk. Kinderen horen naar zijn opvatting uitsluitend thuis in een verbintenis tussen man en vrouw. 'Het recht aanvaardt en institutionaliseert de relatie die van nature, naar lichaam en geest tussen ouders en kinderen bestaat', aldus Hirsch Ballin destijds. Als er kinderen worden geboren, dan ontstaan er automatisch familierechtelijke en vermogensrechtelijke relaties tussen ouder en kind. Daar komt geen rechter of andere overheidsfunctionaris aan te pas.

Als het huwelijk vastloopt, hanteert de rechter het criterium 'het belang van het kind' voor eventuele plaatsing bij nieuwe ouders. Maar met deze voet tussen de deur van het huwelijk moet de rechter wel oppassen. Hirsch Ballin zei destijds te vrezen dat deze juridische objectivering mogelijk ook op andere relaties kan worden toegepast. Er moet voor worden gewaakt dat 'eerst aan gelijkgeslachtelijke relaties dezelfde rechtspositie als aan gehuwden worden toegekend, en vervolgens met behulp van medische techniek (kunstmatige inseminatie, spermabanken of draagmoeders) nakomelingschap wordt georganiseerd'. Zo wordt volgens hem 'de menselijke voortplanting doormidden gebroken: in een technisch deel, waarbij mannen tot verwekkers en vrouwen tot het voorstadium van de couveuse worden gereduceerd, en in een sociaal deel'.

Met een geregistreerd partnerschap wordt die breuk geformaliseerd en een 'sociaal deel' door de overheid erkend, zo lijkt het nu. De mogelijkheid van adoptie of natuurlijk ouderschap voor homoseksuele relaties komt dan wel zeer dichtbij, moet Hirsch Ballin zich gisteren hebben gerealiseerd. Het ligt dan ook voor de hand dat hij daar de grens zal trekken. Hirsch Ballin liet dat gisteren ook al doorschemeren hij vraagt alleen advies over de financiele, civiele en sociale zekerheids-gelijkstelling met het huwelijk.