Verharding standpunt VS leidt tot speculatie over actie

WASHINGTON, 1 nov. De Amerikaanse president Bush en zijn minister van buitenlandse zaken Baker hebben de laatste dagen beiden een harde toon aangeslagen tegen Irak. Hoewel het Witte Huis zeker niet nu meteen al wil aanvallen, lijkt een militaire afloop van de Golfcrisis deze week voor het eerst sinds de snelle escalatie in augustus en een daarop volgende, lange pauze dichterbij gekomen.

Bush heeft Congresleden niet kunnen garanderen dat hij hen zal raadplegen voordat hij besluit tot militair optreden tegen Saddam Hussein. De president zei dat hij 'niet zou aarzelen' militair geweld te gebruiken, indien nodig.

Van de doeleinden van de Amerikaanse aanwezigheid in het Golfgebied stond de veiligheid van de Amerikaanse gijzelaars steeds op de vierde plaats, na de verdediging van Saoedi-Arabie, afdwinging van het embargo van de Verenigde Naties tegen Irak en terugtrekking van Irak uit Koeweit en het herstel van de Koeweitse regering.

In de toespraken van Bush en Baker is de veiligheid van de Amerikaanse gijzelaars nu meer op de voorgrond gekomen. De veiligheid van Amerikanen was ook het belangrijkste motief voor de invasies in Panama en Granada. Gevaar voor de levens van Amerikanen is ook de enige legitimatie voor direct, zelfstandig optreden van Amerikaanse troepen zonder raadpleging van het Congres of de VN.

Tijdens zijn gesprek met Congresleden dinsdag toonde Bush zich ontzet over door Iraakse troepen begane wreedheden en over de toestand van Amerikanen in het bezette Koeweit, onder wie personeel van de Amerikaanse ambassade. Bush was heftiger dan gebruikelijk, zo drukte een van de aanwezigen het uit.

Met hun harde toespraken wilden Bush en Baker duidelijk maken dat de vredesinitiatieven van de Sovjet-Unie niet mogen leiden tot verwatering van de oorspronkelijke doeleinden van de Amerikaanse aanwezigheid in het Golfgebied. Toch levert het Witte Huis weinig directe kritiek op de Sovjet-Unie uit vrees de fragiele internationale coalitie te breken.

Amerikaanse functionarissen raken er steeds meer van overtuigd dat de sancties niet werken, terwijl de binnenlandse steun voor de Amerikaanse aanwezigheid in de Golf afkalft. Zeer teleurgesteld was Washington ook over de jongste resolutie van de Veiligheidsraad tegen Irak, waarin Irak in relatief zachte bewoordingen werd gewezen op zijn aansprakelijkheid voor de schade die het personen en instellingen in Koeweit berokkent.

Schema

The Los Angeles Times heeft begin deze week gemeld dat Baker volgende week met de bondgenoten in Europa en het Golfgebied zal praten over een mogelijk tijdschema voor het gebruik van militair geweld. Volgens in het artikel aangehaalde functionarissen is nu de tijd gekomen zo'n schema vast te stellen. De Amerikaanse militaire commandanten in de Golf vroegen ook om een duidelijkere missie. In december of januari zou het gewapende conflict kunnen uitbreken, aldus de krant. Een woordvoerder van het ministerie van buitenlandse zaken ontkende dat er al een dergelijk schema bestaat. Bush wilde gisteren geen commentaar leveren op het bericht in The Los Angeles Times.

In december is militair ingrijpen beter mogelijk dan nu. Dan zijn de eersten van de 100.000 man extra Amerikaanse troepen die het Pentagon vorige week begon te sturen, in Saoedi-Arabie aangekomen en hebben zij hun eerste oefeningen achter de rug. Het totale aantal Amerikaanse militairen bedraagt tegen die tijd 340.000 en de hele internationale macht bijna een half miljoen.

Irak heeft ongeveer 435.000 man militairen gestationeerd in het zuiden en in Koeweit. De krachtsverhoudingen voldoen dus nog niet aan de vuistregel van deskundigen dat er op elke verdediger drie aanvallers moeten zijn. Het Pentagon wil eerder te veel dan te weinig strijdkrachten en het is nog niet duidelijk hoe de troepen verder worden aangevuld en of dat moet gebeuren. Het Amerikaanse aanvalsscenario berust nog sterk op bombardementen uit de lucht, waar de geallieerden ver de overhand hebben, gecombineerd met tankmanoeuvres.

Baker gaat overigens niet naar Israel om te overleggen, zodat de bezetting van Koeweit in de publieke waarneming niet wordt geassocieerd met de Palestijnse kwestie.

De Congresleden hebben in hun gesprek met de president aangedrongen op een garantie dat zij zullen worden geconsulteerd voordat tot militaire actie wordt overgegaan. Maar omdat zij in verband met de tussentijdse verkiezingen van komende dinsdag dit jaar niet meer naar Washington terugkomen de volgende sessie begint in principe pas in januari heeft president Bush de komende twee maanden de vrije hand.

Veel afgevaardigden en senatoren vinden het wel prettig dat zij niet verantwoordelijk kunnen worden gesteld voor een gewapend treffen dat misschien zeer impopulair wordt. Als Bush zijn actie heeft ondernomen, staat het aan het Congres vrij kritiek te leveren. In een resolutie heeft het Congres de opstelling van troepen in Saoedi-Arabie gesteund, maar het durfde niet verder te gaan dan dat. Volksvertegenwoordigers herinnerden zich nog de resolutie over de Golf van Tonkin waarmee president Johnson een escalatie van de Vietnam-oorlog kon legitimeren. Sinds de Tweede Wereldoorlog heeft het Congres nooit meer de oorlog verklaard, ook niet over Korea en Vietnam.

'Er is bezorgdheid in het Congres dat dit op de een of andere manier een voorspel is tot onmiddellijke militaire actie', zo vatte de Democratische senator Patrick Leahy de toestand dinsdag samen. 'De mensen willen zeker zijn dat alle andere mogelijkheden zijn uitgeput.'