Indonesie heeft eigen 'Salman Rushdie'

JAKARTA, 31 okt. De Indonesiers hebben sinds kort hun eigen Salman Rushdie. Diens Indonesische evenknie heet Arswendo Atmowiloto en is hoofdredacteur van het boulevardblad Monitor. De regering is een eindweegs tegemoet gekomen aan woedende islamitische demonstranten die het hoofd eisten van Arswendo wegens vermeende belediging van de profeet Mohammed. Gisteren kondigde de procureur-generaal aan dat binnenkort een proces wordt aangespannen tegen Arswendo.

Onduidelijk is nog wat hem ten laste wordt gelegd. De uitlatingen van de president wijzen op 'subversie', maar een woordvoerder van het onderzoeksteam spreekt van 'een normale strafrechtelijke procedure'.

Vorige week verloor Monitor, Indonesie's snelst groeiend sensatieblad, zijn bedrijfsvergunning nadat de autoriteiten zich ernstige zorgen hadden gemaakt over de onrust onder de Indonesische islamieten, die de grootste moslimgemeenschap ter wereld vormen.

Met leuzen als 'Doodt de zionistische agenten' en 'Arswendo is de Indonesische Salman Rushdie' demonstreerden islamitische studenten dagenlang voor het redactiekantoor van Monitor. Aanleiding voor deze uitbarsting van woede was een enquete onder de lezers. Die werden op 2 september uitgenodigd aan de redactie te schrijven wie zij het meest bewonderden. Alle namen waren geoorloofd en men mocht meer dan een naam inzenden. Voorwaarde was dat voor iedere naam een voorgedrukte bon werd bijgesloten, wat de peiling een uitgesproken commercieel karakter gaf.

In de editie van 15 oktober maakte Monitor de resultaten bekend. Er waren 33.963 briefkaarten binnengekomen gezien de oplage van 600.000 exemplaren een matige respons. Afgedrukt was een lijst van de vijftig meest genoemde namen, in volgorde van populariteit. Onder de genoemden waren politici, artiesten, sportlieden en ook de profeet Mohammed. Ongelukkig genoeg kwam die pas op de elfde plaats, na president Soeharto (nummer een), wijlen president Soekarno (derde), de Iraakse leider Saddam Hussein (zevende) en de hoofdredacteur van Monitor, Arswendo Atmowiloto zelf (tiende).

Enkele dagen na publikatie ontving de redactie een reeks telefonische dreigementen van verontwaardigde lezers. De telefoontjes kwamen uit Jakarta, maar ook uit Atjeh (Noord-Sumatra) en Oost-Java, streken met een relatief groot aantal orthodoxe moslims. Op vrijdagavond 19 oktober bood hoofdredacteur Arswendo voor de staatstelevisie zijn verontschuldigingen aan tegenover al diegenen die door zijn enquete waren gekwetst. Het mocht niet baten. De redactieburelen werden belegerd door woedende demonstranten en vorige week maandag drongen 150 aktievoerders Arswendo's kantoor binnen, waar ze ernstige vernieligen aanrichtten.

Aanvankelijk besloot de directeur-generaal perszaken van het ministerie van informatie Monitor een eerste waarschuwing te geven. Doorgaans volgen daarna nog drie waarschuwingen voordat het ministerie overgaat tot intrekking van de bedrijfsvergunning. Op 23 oktober besloot minister van informatie Harmoko, na het consulteren van religieuze leiders en de Adviesraad voor de Pers, meteen naar dit uiterste middel te grijpen.

Deze drastische maatregel valt midden in een openbare discussie over de Indonesische perswet. Het debat speelt zich af tegen de achtergrond van wat in Indonesie de 'nieuwe openheid' heet, een in augustus door president Soeharto ingeluide versoepeling van de staatscontrole op de media. Waarnemers in Jakarta zien het publikatieverbod voor Monitor overigens niet als het einde van de 'openheid', maar vooral als een tegemoetkoming aan het islamitische volksdeel.