DE PRIJS VAN ZUIVER WATER

Niets lijkt zo gewoon als water uit de kraan. Water heb je overal voor nodig. Om te drinken en te koken, om je te wassen en om schoon te maken. Ook de dieren, de bomen en de planten zijn afhankelijk van water. Zonder water is er geen leven. Gelukkig is er aan water geen gebrek. De totale hoeveelheid water op aarde wordt geschat op 1360 miljoen kubieke kilometer. Maar, nog geen negen miljoen kubieke kilometer bestaat uit zoet water. Dat is minder dan een procent. Juist zoet water is nodig voor de landbouw en de industrie, en voor de bereiding van drinkwater. Het overgrote deel (97 procent) van het zoete water is grondwater. De rest van het zoete water vinden we in de rivieren en meren. Dat is het oppervlaktewater. Daarnaast is er nog water in de dampkring.

Omdat de helft van het aanwezige grondwater op 800 meter diepte ligt, is het heel moeilijk daar bij te komen. Van die enorme hoeveelheid water op aarde kunnen we maar een miniem gedeelte gebruiken voor drinkwatervoorziening.

Nederland heeft met z'n regenrijke klimaat en grote rivieren niet te klagen over de aanvoer van zoet water. Jaarlijks beschikken we over negentig miljard kubieke meter. Daarvan wordt ongeveer anderhalf procent gebruikt om drinkwater te maken. In totaal gaat het om 1,2 miljard kubieke meter water. Dat is een plas zo groot als de provincie Utrecht met een diepte van 85 centimeter. Ruim tweederde is afkomstig uit het grondwater dat door het neervallende regenwater telkens wordt aangevuld. Minder dan eenderde is afkomstig uit de Rijn en de Maas. Per persoon komt ons waterverbruik neer op ongeveer 160 liter per dag. Behalve huishoudens zijn vooral de industrie en de landbouw grootverbruikers van zuiver drinkwater. De industrie heeft water nodig voor talloze processen, van het maken van plastic tot het lozen van koelwater. De landbouw heeft water nodig voor de besproeiing van de akkers en voor het vee.

Zuiveren

De kosten om een kubieke meter water te zuiveren tot drinkwater varieren sterk. De kosten zijn afhankelijk van het soort water dat gezuiverd wordt. Grondwater is nog relatief gemakkelijk te zuiveren, omdat poreuze bodemlagen als natuurlijke filters werken. Oppervlaktewater vergt veel meer zuiveringsstappen en is veel duurder. De prijs van gezuiverd oppervlaktewater kan oplopen tot 2,50 gulden per kuub. Uit ecologisch oogpunt is een selectiever gebruik van het grondwater nodig. Met een stijgend gebruik worden de totale zuiveringskosten hoger.

De grootste vijand van het drinkwater is de milieuvervuiling. Probleem is echter dat de vervuiling wordt veroorzaakt door een groot aantal boosdoeners, waaronder jij en ik. In de tabel zie je de voornaamste vervuilers opgesomd. Alle automobilisten behoren daartoe. De uitstoot van CO2 (kooldioxide) zorgt voor zure regen. Die slaat weer neer op de grond en schadelijke stoffen komen zo in het grondwater en in het oppervlaktewater terecht. Elk huishouden loost vuil water en kwalijke stoffen uit schoonmaakmiddelen op het riool. De industrie vervuilt vooral het oppervlaktewater door afvalwater te lozen. De grootste vervuiler van grondwater is de landbouw- en veeteeltsector. Het gebruik van bestrijdingsmiddelen en de overbemesting verhogen de aanwezigheid van nitraat, fosfaat en bestrijdingsmiddelen in de bodem en op den duur in het grondwater. Als het mestbeleid niet verandert, zullen de komende jaren 250 drinkwaterputten moeten worden gesloten omdat ze een te hoog nitraatgehalte hebben. Zolang er geen structurele maatregelen getroffen worden om de veestapel in te krimpen, de mestproduktie te verminderen en het (industriele) afvalwaterprobleem bij de bron - dus direct bij de vervuilers - aan te pakken, lijkt er niets anders op te zitten dan nog meer technologie en chemicalien in te zetten in de waterzuiveringsinstallaties. De kosten voor het zuivere drinkwater lopen daardoor hoog op. Dat zal de consument niet alleen merken aan de hogere kosten voor waterverbruik. Wat erger is, is dat de extra zuiveringsstappen ook weer bijdragen tot nog meer milieu-problemen. Wat te denken van het extra energiegebruik voor de installaties en de bergen zuiveringsslib die zullen ontstaan? Die moeten ook weer keurig en veilig worden weggewerkt.

Bier

Water is een ongelooflijk goedkope grondstof. Gemiddeld ligt de prijs op 1,70 gulden per kuub. Eigenlijk is het drinkwater veel te goedkoop. Het toenemend gebruik ervan is alleen daarom al moeilijk te remmen. Wanneer consumenten wordt gevraagd op water te bezuinigen, dan zegt de meerderheid dat niet te kunnen. Wat minder douchen misschien, maar tuin en auto blijven rijkelijk besproeid. Als je bedenkt dat de zuiveringskosten voor een liter water bijna even hoog (of even laag) zijn als die van een liter bier, dan kun je stellen dat ofwel het water veel te goedkoop is, of het bier veel te duur. Maar wanneer water even duur zou zijn als bier zou het niet zo moeilijk zijn het gebruik in te dammen. Nu geeft het te goedkope water verkeerde signalen af aan de gebruikers en aan de vervuilers.

Van de consumenten maakt 77 procent zich steeds meer zorgen over de kwaliteit van het drinkwater. Vooral over de mogelijkheden die drinkwaterbedrijven hebben om de kwaliteit te bewaken bij een toenemende milieuvervuiling. Hoewel bronwater uit de fles niet als alternatief wordt gezien, is het gebruik ervan wel toegenomen. In Amsterdam en Rotterdam zijn zelfs al gespecialiseerde 'waterwinkels' geopend. Daarmee worden de fijnproevers onder ons gediend maar voor de 89 procent van de Nederlandse bevolking die 'gewoon' het water uit de kraan wenst te drinken zal het wakend oog en de straffende hand van de overheid het enige redmiddel zijn.