Mandela geprikkeld na Japanse weigering voor steun aan ANC

TOKIO, 30 okt. Japan zal het Afrikaanse Nationale Congres (ANC) geen hulp geven. Dat heeft premier Toshiki Kaifu gisteren gezegd tegen Nelson Mandela, de vice-voorzitter van het ANC die voor een vijfdaags bezoek in Japan is. Mandela reageerde vandaag tijdens een toespraak voor het Japanse parlement zeer geprikkeld op de afwijzing: 'Japans bijdrage aan de verbetering van het lot van mijn volk is absoluut onvoldoende'.

Mandela had Japan gevraagd 25 miljoen dollar te geven om onderdak en onderwijs te kunnen financieren voor de tienduizenden zwarte bannelingen die geleidelijk terugkeren naar Zuid-Afrika. De Japanse minister van buitenlandse zaken legde Mandela uit dat er legale problemen kleven aan officiele steun aan een politieke partij; Japan geeft alleen hulp aan regeringen.

'Beschouw ons dan als een vredesorganisatie', pleitte Mandela, die tijdens zijn huidige rondreis door Azie en Oceanie in India en Australie wel cheques kreeg toegestopt. Japan wil echter alleen via de Verenigde Naties een bijdrage leveren aan de opbouw van een nieuw Zuid-Afrika. Ook bij Japanse economische organisaties kreeg Mandela nul op het rekest. Het argument was daar eveneens dat het steunen van een politieke partij problematisch is. Bovendien doet het Japanse bedrijfsleven al zijn best door niet-blanke ondernemingen in Zuid-Afrika te steunen via internationale organisaties. De enige concrete toezegging die Mandela mee terug kan nemen, is dat Japan jaarlijks een aantal zwarte studenten zal accepteren voor bedrijfsstages.

De aankomst van Mandela in Japan, zaterdag, deed wat vreemd aan. De ANC-leider werd verwelkomd door een groep uitbundig dansende zwarte vrouwen en een ontvangstcomite van stijve Japanse ambtenaren. Niet alleen de ontvangst wekte een geforceerde indruk, het hele bezoek doet geforceerd aan.

Japan heeft zich nooit erg kritisch uitgelaten over het apartheidsbewind in Zuid-Afrika. Het aloude adagium 'handel gaat voor' heeft ertoe geleid dat Japan na Duitsland de belangrijkste handelspartner is van Zuid-Afrika. Om van de niet-blanke Japanners acceptabele handelspartners te maken werden ze in Zuid-Afrika bestempeld als 'ere-blanken', een titel waar de pragmatisch ingestelde Japanners nooit principiele bezwaren tegen hebben gehad.

Economische sancties, zoals een verbod op directe investeringen en beperkingen op de import van Krugerrands, heeft Tokio pas ingevoerd na buitenlandse kritiek op Japans lakse standpunt over Zuid-Afrika.

Het bezoek van Mandela op uitnodiging van de Japanse regering wordt nu geafficheerd als een blijk van Japanse steun voor een nieuw Zuid-Afrika zonder apartheid. Dit contrasteert merkwaardig met de discriminerende uitlatingen, drie weken geleden, van minister van justitie Seiroku Kajiyama. Op excursie door de rosse buurt van Tokio merkte de bewindsman over de aanwezigheid van Filippijnse prostituees op dat 'zij de buurt verpesten, net als zwarten de blanke woonwijken in de VS bederven'.

Mandela verwees vandaag tijdens zijn toespraak naar de uitspraken van de minister die zich hiervoor inmiddels omstandig heeft geexcuseerd en zei dat Japan kennelijk nog niet in staat is zijn eigen racisme afdoende te bestrijden. Eerder zei de ANC-leider dat Japan 'wel in staat is om deze kwestie op eigen kracht op te lossen'. Een woordvoerder van het ANC lichtte toe dat het ANC geen anti-Japanse gevoelens wil aanwakkeren. 'We streven immers naar harmonie tussen de rassen.'

Mandela kreeg vandaag bij zijn bezoek aan het parlement een stormachtig onthaal, de volksvertegenwoordigers ontvingen hem met een staande ovatie. Mandela zei zeer vereerd te zijn door het feit dat een niet-regeringsleider in het buitenland de kans krijgt het parlement toe te spreken.

    • Elbrich Fennema