Lisa Alther schrijft om de vrouwelijke geest te kunnenverkennen

De Amerikaanse schrijfster Lisa Alther brengt een kort bezoek aan Nederland ter gelegenheid van de publikatie van een vertaling van haar nieuwe roman Bedrock. Alther werd vooral bekend door Kinflicks, een boek dat in de jaren zeventig nogal wat stof deed opwaaien.

Duurde het in Kinflicks enkele honderden bladzijden, in haar nieuwste roman Bedrock heeft Lisa Althers hoofdpersoon op de eerste pagina al een gesimuleerd orgasme. 'Dat is toch niets bijzonders?' zegt Alther. 'In iedere verhouding komt het voor, daar hoeven we niet moeilijk over te doen. Misschien wordt er te weinig over gesproken maar het is niet uitzonderlijk. Het is een feit dat de meeste vrouwen wel eens een orgasme hebben gesimuleerd nou en?'

Lisa Reed Alther (46) is in Amsterdam ter gelegenheid van de vertaling van Bedrock, haar meest recente roman die in Nederland Een vrouw van vlees en bloed heet. De auteur is vooral bekend van Kinflicks (1975), het boek dat net als Fear of Flying van Erica Jong in de jaren zeventig opschudding teweegbracht omdat in die boeken vrouwen voor het eerst openhartig over seks schreven. Alther publiceerde daarna nog Original Sins (1981) en Other Women (1984).

De schrijfster groeide op in Tennessee, in de Appalachen, een bergketen die door Zuidwest-Virginia, Tennessee en het oosten van Kentucky loopt. Het is een mijnstreek, die volgens haar verschilt van het diepe zuiden. Er zijn nooit plantages geweest, dus er was niet veel slavernij in die omgeving. Alther ging studeren in Boston en woonde daarna in New York, Londen en in Hinesburg (Vermont). Ze is sinds een jaar gescheiden van de schilder Richard Alther.

Haar grootmoeder van vaderskant is van Nederlandse afkomst. Ze heette Vanover maar dat is een verbastering van Vanhoving of zo, zegt Alther. Ze weet het niet precies, maar thuis heeft ze het opgeschreven. Haar oudste Amerikaanse voorvader heette Cornelius en behoorde tot de eerste groep kolonisten in Nieuw-Amsterdam, het huidige New York.

Alther was al een paar keer eerder in Amsterdam, vertelt ze. Heeft ze toen het idee opgedaan om de echtgenoot in Bedrock juist daar schaamluis op te laten lopen? 'Die man moest het toch ergens oplopen? Ik heb Amsterdam niet gekozen om een of ander Amerikaans stereotype te bevestigen, hoor. Amerikanen beschouwen Amsterdam volgens mij als een zeer vrije, politiek linkse stad. Als de echtgenoot in Parijs platjes had opgelopen was dat veel meer de bevestiging van een vooroordeel geweest.'

Bedrock vertelt het verhaal van Clea Shawn, een fotografe, echtgenote en moeder van twee kinderen, die beiden het huis uit zijn. Clea heeft een huis gekocht in een klein dorp in de staat Vermont. Het kost haar moeite daar te wennen maar ze is vastbesloten deel uit te maken van de kleine dorpsgemeenschap. De reacties op Bedrock zijn minder heftig dan die op haar eerdere boeken, met name Kinflicks. Sommige mensen zullen volgens de schrijfster echter altijd aanstoot nemen aan het beschrijven van bij voorbeeld overspel. De reacties wisselen: 'De helft is negatief, de helft positief. Wat de een bevalt, vindt een ander weer afschuwelijk. In Kingsport, mijn geboortestadje, schrokken ze enorm van Kinflicks en velen vonden het smakeloos. Een aantal mensen dacht zelfs dat ze er in voorkwamen. Nu, vijftien jaar later, word ik uitgenodigd om lezingen en spreekbeurten te houden op de middelbare school en voor de Kamer van Koophandel. Bedrock heeft nu weer mensen geschokt omdat ze denken dat op het platteland de verwezenlijking van de Amerikaanse droom plaatsvindt. Daar is het ideale landleven, dat eigenlijk de ruggegraat is van de Amerikaanse samenleving. Ik steek daar in mijn boek de draak mee en beschrijf een gemeenschap van gekke mensen. Bedrock kreeg een heel gunstige kritiek in de Kingsport Times News, de krant van mijn geboorteplaats, omdat het boek in Vermont speelt. Ze waren dolblij dat ik niet weer Tennessee als lokatie had gekozen.'

Vijandschap

Daarbij speelt de strijd tussen het zuiden en het noorden van de Verenigde Staten nog zeker een rol. Er is volgens Alther nog steeds vijandschap tussen noord en zuid. Alther: 'De Burgeroorlog is al meer dan een eeuw voorbij maar men is er nog niet van hersteld. De zuiderlingen vinden de mensen uit het noorden onbeschoft en materialistisch en in het noorden vinden ze dat het zuiden erg dom is. Mijn moeder kwam uit het noorden en mijn vader uit het zuiden. Ik groeide op in het zuiden maar ik kwam vaak in het noorden, geen van beide delen heeft me de gelegenheid gegeven me thuis te voelen. In het zuiden vonden ze dat ik een noordelijk accent had en voor mijn noordelijke familie was ik een zuiderling.

'Het racisme is in Amerika nog altijd een van de grootste problemen, ook sinds de afschaffing van de slavernij. Toen ik wegging uit het zuiden haatte ik het een tijdlang om zijn racisme maar ik kwam er al gauw achter dat dat overal in Amerika even erg was. Veel zwarten trekken terug naar het zuiden omdat dat voor velen de plaats is waar ze vandaan komen en waar hun culturele wortels zijn. In sommige opzichten is het racisme in het zuiden misschien wel beter te verdragen. Daar weet je tenminste waar je aan toe bent omdat de mensen er recht voor z'n raap zeggen wat ze bedoelen.'

Bedrock is een satire op het Amerikaanse dorpsleven. De personages en voorvallen zijn zo grotesk, dat zelfs Althers huidige dorpsgenoten in Vermont zich niet beledigd voelden. 'Ik heb het dorp, Roches Ridge, op een manier willen portretteren die typisch zuidelijk is. Het komt voort uit een visie die men sinds de Burgeroorlog vooral in het zuiden heeft. Er is toen zoveel kapotgemaakt dat het de mensen een tragische visie op het leven heeft gegeven. Dat is ook het wezenlijke van de zuidelijke humor lachen om je tranen te verbergen.

'Mijn voorbeelden zijn Flannery O'Connor, Carson McCullers en Katherine M. Porter. Van jongsaf heb ik altijd veel gelezen: Engelsen als Jane Austen en de gezusters Bronte. Doris Lessing was erg belangrijk voor mij. Door haar zag ik dat als je de dagelijkse dingen om je heen op een bepaalde manier ordent en beschrijft, je geen belangrijke gebeurtenissen nodig hebt om een verhaal te dragen. Ik miste toch altijd een grondige verkenning van de vrouwelijke geest. De heldinnen in de boeken die ik las stierven of trouwden en daarmee was de kous af. Het is voor mij een van de redenen geweest om te gaan schrijven.'

De boeken van Alther worden geassocieerd met openhartige beschrijvingen van de vrouwelijke seksualiteit. Vooral de omslagen van de Amerikaanse pockets doen vermoeden dat de verhalen die ze verpakken op z'n minst soft-porno zijn. 'Het is altijd weer een verrassing hoe uitgevers mijn boeken aanprijzen. Ja, er komt seks in voor maar dat is wat mij betreft het minst belangrijke van wat er allemaal in gebeurt. Toen ik mijn debuut, Kinflicks, voor het eerst aan een uitgever liet lezen, zei hij: 'Het is prachtig maar u moet al die sterfscenes in het ziekenhuis er maar uit halen, dat is te deprimerend.' Ik ben onmiddellijk naar een andere uitgever gegaan, en met succes.'

Lisa Alther: Bedrock. Uitg. Penguin, prijs fl.17,50; Een vrouw van vlees en bloed. Vert. door Nicky de Swaan. Uitg. Contact, 344 blz., prijs fl.34,90.

Lisa Alther houdt vanavond een lezing in het West-Indisch Huis, Haarlemmerstraat 75, Amsterdam. Aanvang: 20 u. Toegang fl.15, -. Reserveren bij AUB ticketshop en de VVV bespreekbureaus.