Iers kabinet wankelt door verdacht optreden Fianna Fail

DUBLIN, 30 okt. Op de dag dat koningin Beatrix en prins Claus hun staatsbezoek aan de Republiek Ierland beginnen, staat de regering van dat land op wankelen. Morgen moet het kabinet-Haughey (een coalitie van Fianna Fail en Progressieve Democraten) zich in het parlement een motie van wantrouwen van drie oppositiepartijen laten welgevallen. Een voorgenomen bezoek van koningin en prins aan het parlement gaat daarom niet door.

Aanleiding tot de crisis is de ernstige verdenking dat Haughey en zijn minister van defensie, Brian Lenihan, in 1982 de president van de Republiek onder druk hebben gezet om, na de val van de Fine Gael-regering van premier Garret Fitzgerald, geen verkiezingen uit te schrijven, maar Haughey meteen tot formateur van een Fianna Fail-kabinet te benoemen. De rel is in elk geval van invloed op de presidentsverkiezingen van 7 november en maakt het waarschijnlijker dat Ierland voor het eerst in zijn geschiedenis een vrouwelijke president zal krijgen.

De president van de Republiek Ierland bekleedt een zuiver ceremoniele functie, maar mag, op voordracht van de premier, het Huis van Afgevaardigden bijeenroepen, dan wel ontbinden. De huidige functionaris, Patrick Hillery, heeft de post veertien jaar lang bekleed en moet nu vertrekken. Zijn laatste beleidsdaad is de ontvangst van het Nederlandse koninklijk paar dat een tegenbezoek brengt voor een staatsbezoek van de Ierse president in 1986.

Kandidaten

In de campagne om de opvolging van Hillery strijden drie kandidaten om de eer: Haughey's vriend en politieke compaan Brian Lenihan voor Fianna Fail, de uit Noord-Ierland naar de Republiek overgestapte Austin Currie voor Fine Gael en een vrouwelijke kandidate, Mary Robinson, voor de Labour-partij en de Workers Party. Mary Robinson is niet alleen de enige vrouw in de race, ze is ook de enige niet-parlementarier. Haar bekendheid is gebaseerd op haar jarenlange advocatenpratijk ten faveure van voor Ierland 'linkse' opvattingen als het recht op echtscheiding en andere individuele grondrechten. Austin Currie maakt weinig kans, grofweg omdat hij niet 'een van ons' is en uit het Noorden komt. Tot nu toe werd aangenomen dat veel vrouwen en jonge mensen op Robinson zouden stemmen en dat zij daarom een gerede kans maakte bij de favoriet, de zeer populaire Brian Lenihan, in de buurt te komen. Maar Lenihan heeft zich en zijn vriend Charlie Haughey verstrikt in een net van tegenstrijdigheden en zal daarvoor mogelijk de prijs moeten betalen.

Of Lenihan en Haughey acht jaar geleden hun boekje te buiten gingen, toen ze Patrick Hillery probeerden te beinvloeden, is allang niet meer het onderwerp van het schandaal dat door de Ierse pers met 'Dublingate' wordt aangeduid. De president luisterde immers niet naar hen. De affaire werd alleen tot gigantische proporties opgeblazen toen Lenihan in de loop van zijn campagne om het presidentschap door een Fine Gael-opponent, de voormalige premier Garret FitzGerald, werd herinnerd aan de interventie. De achtergrond van diens vraag was duidelijk: in hoeverre zou Lenihan aan de leiband van de Fianna Fail lopen, wanneer hij eenmaal als president een functie boven de partijen zou moeten gaan bekleden? Maar Lenihan ontkende, met grote heftigheid: hij had nooit enige druk op Patrick Hillery uitgeoefend, en hoezeer Garrett FitzGerald ook volhield dat hij in dezelfde kamer met de president was geweest toen Haughey en Lenihan hem beurtelings opbelden, Lenihan herinnerde zich niets van die telefoongesprekken. De regering Haughey viel Lenihan bij en deed alle mogelijke moeite de oppositie als leugenachtig en onbetrouwbaar af te schilderen.

Rot ei

Nu is de ontkenning alsnog als een rot ei uiteengespat en zowel Haughey als Lenihan weet niet hoe ze het struif van zich moeten afwassen. Een wetenschappelijk onderzoeker aan de Universiteit van Dublin heeft namelijk een bandje geproduceerd van een vraaggesprek met Lenihan uit mei 1989. Daarin geeft Lenihan duidelijk toe dat hijzelf en Haughey en nog een andere Fianna Fail-schaduwminister in 1982 de president hebben opgebeld. Die was 'erg geirriteerd' geweest door de telefoontjes en achteraf beschouwd vond Lenihan die ook niet gepast. De onderzoeker ondervroeg Lenihan vorig jaar voor een proefschrift dat hij voorbereidt.

De minister van defensie en kandiaat-president hield na de confrontatie met zijn eigen stem nog dapper vol dat het de bandopname was van 'een onbelangrijk gesprekje met een of andere student, waar ik mijn hoofd niet bij had' en dat wat hij gezegd had, niet waar was 'naar mijn beste herinnering op dit moment', maar met zijn geloofwaardigheid is het van nu af aan gedaan.

Zaterdag verschenen in Dublin de eerste T-shirts op straat met de tekst: 'Telefoontje? Wat voor telefoontje?' Dat was nadat premier Haughey naar Rome vertrokken was voor de Europese topontmoeting met collega-regeringsleiders. Voor zijn vertrek had hij volgehouden dat de hele kwestie niet tot schade voor zijn regering of voor de kandidaat van zijn partij heeft geleid. De vraag is of zijn coalitie-partners in het kabinet, de Progressieve Democraten, er ook zo over denken. Zij hebben hun oordeel over het gewenste stemgedrag bij de motie van wantrouwen, morgen, opgeschort. Vandaag is er een bijeenkomst met Fianna Fail, waar Charlie Haughey moet beslissen welke prijs zijn kameraad Brian Lenihan hem en de partij waard is. 'Dat Charlie Haughey verslagen is', schreef de bekende commentator Conor Cruise O'Brien al eens, 'geloof ik pas als ik hem met een staak door zijn hart op de grond zie liggen'.