Bisschoppensynode haalt streep door vernieuwingen in kerk

ROME, 30 okt. Een kwart eeuw na het Tweede Vaticaanse Concilie heeft de rooms-katholieke kerk met de zondag beeindigde algemene bisschoppensynode een streep gehaald door een aantal vernieuwingen die door dat concilie waren begonnen.

Na een maand vergaderen over de vorming en opleiding van priesters zijn twee conclusies dat democratisering iets is voor staten, niet voor kerken, en dat de maatschappelijke rol van de priester op de achtergrond raakt bij zijn spirituele taak. Van experimenten met het celibaat, hoe beperkt ook, kan geen sprake zijn, nu niet en in de toekomst niet.

In politieke stelsels zou bij een dergelijk proces van een restauratie worden gesproken Vaticaanse bronnen spreken liever over een heraccentuering van wat in een onverschillige en materialistische wereld verloren dreigt te gaan. In een afsluitende toespraak tot de ruim tweehonderd bisschoppen zei paus Johannes Paulus II dat de identiteitscrisis onder priesters het gevolg was van 'een verkeerde uitleg, soms bewust tendentieus' van conclusies van het Tweede Vaticaanse Concilie.

De enige deelnemer vanuit Nederland, kardinaal Simonis, had al eerder gezegd dat er na het concilie te veel nadruk was komen te liggen op de maatschappelijke rol van de priester. 'Er is in de jaren die achter ons liggen vaak gesproken over dienstbaarheid: de priester is dienaar van de kerk, dienaar van het volk Gods', zei Simonis op een persconferentie. 'Al te makkelijk wordt de priester zo een maatschappelijk werker. Maar een priester is in de eerste plaats iemand die de gelovigen met God verzoent.'

Vandaar de grote nadruk die op de synode is gelegd op de spirituele rol van de priester en op zijn missionaire taken. Dissidente geluiden, vooral vanuit Zuid-Amerika, waren door de gelaagde manier van werken van de synode nauwelijks terug te vinden in het slotdocument met zijn 41 voorstellen.

Meer dan voorstellen zijn het overigens niet. De Braziliaanse kardinaal Aloisio Lorscheider, die zich sterk genoeg voelde om regelmatig de Romeinse curie te irriteren, had nog een pleidooi gehouden voor het oude idee om van de synode een permanent overlegorgaan te maken en haar conclusies een zwaarder gewicht te geven. Hij wees op 'teleurstellingen' en 'frustraties' bij bisschoppen na eerdere synodes, omdat hun meningen niet goed waren weergegeven en niet waren terug te vinden in de uitwerking door de paus van de synodedocumenten. Maar hij was de enige. Kardinaal Innocenti, de prefect van de Congregatie voor de Clerus, had het al gezegd: 'Zo is het nu eenmaal. De paus beslist'.

In het slotdocument van de synode staat dat de bisschoppen 'geen enkele intentie hebben twijfels aan te moedigen over de kans dat het celibaat in de toekomst zou kunnen worden afgeschaft'. Het voorzichtige voorstel van Zuidamerikaanse bisschoppen om getrouwde mannen tot priester te wijden, mannen die hebben laten zien een goed katholiek te zijn, 'moet niet in overweging worden genomen', zei de paus nadrukkelijk in zijn slotwoord. 'We moeten andere wegen zoeken om het soms tragische probleem van het gebrek aan priesters op te lossen.'

Welke wegen, dat is onduidelijk. De paus kondigde aan dat er een wetenschappelijk onderzoek zal komen naar de achtergrond van priesterroepingen. De meest concrete uitkomsten van de synode voor de opleiding van priesters zijn het voorstel om de kandidaat-priester een orienterend jaar te laten doorlopen en om een systeem van permanente bijscholing van priesters op te zetten. Daarnaast heeft de synode het voorstel van de Franse kardinaal Albert Decoutray overgenomen om vrouwen een rol te laten spelen bij de opleidingen op de seminaries.