Neotigason belangrijk geneesmiddel voor psoriasis

ROTTERDAM, 29 okt. Neotigason heeft zich in een jaar tijd een plaats onder de medicinale therapieen tegen psoriasis verworven. Sinds het in Nederland op de markt is gekomen verkocht Roche 900.000 ampullen aan naar schatting 5000 patienten. De voorraden van het middel worden nu teruggehaald om van een nieuwe bijsluiter te worden voorzien waarin staat dat het middel voortaan is gecontraindiceerd bij alle meisjes en vrouwen in de vruchtbare leeftijd.

In een persbericht vertaalt fabrikant Roche 'gecontraindiceerd' met 'verboden voor'. Dermatoloog prof.dr. W. A. van Vloten, verbonden aan het academisch ziekenhuis in Utrecht, reageert verbaasd. 'In de brief van de inspectie die ik ontving staat ook gecontraindiceerd. Voor mij betekent dat dat het onder zeer strikte voorwaarden en bij goede afspraken tussen arts en patiente nog wel aan vrouwen in de vruchtbare leeftijd kan worden voorgeschreven. Het zou jammer zijn als die mogelijkheid verdween. Tigason mocht ook goed begeleid aan die categorie worden voorgeschreven.'

Tigason was de voorloper van Neotigason en is inmiddels niet meer verkrijgbaar. Beide middelen zijn afgeleid van vitamine A, waarvan bekend is dat het de verhoorning van de opperhuid tegengaat. Om met vitamine A psoriasis te bestrijden moet een dosis worden genomen die giftig is. Fabrikant Roche heeft daarom gezocht naar verbindingen die op vitamine A lijken, die beter op de huid werken, maar minder schadelijke neveneffecten hebben. Tigason was het resultaat. De effectieve dosis ligt echter nog dicht bij die waarbij bijwerkingen ontstaan.

In het lichaam wordt de actieve verbinding in Tigason, etretinaat, grotendeels omgezet in acitretine. Die metaboliet is nu het actieve bestanddeel in Neotigason. In het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde van 13 oktober beschrijven vier Nijmeegse dermatologen de eerste resultaten met Neotigason in Nederland. Ze behandelden patienten met verschillende huidaandoeningen, waaronder twee vrouwen met een zeer ernstige vorm van psoriasis, waarbij pusvorming onder de huidkorsten voorkomt. De ene patiente was na drie weken 'schoon', bij de tweede werd een bevredigend resultaat bereikt na aanvullende therapie met ultraviolet licht en teerzalf. De Nijmeegse dermatologen hebben de indruk dat Neotigason dezelfde problemen veroorzaakt als zijn voorganger Tigason. Hun patienten hadden veel last van (voorbijgaande) haaruitval, van droge slijmvliezen en van een droge huid. Andere klachten tijdens het gebruik waren moeheid, hoofdpijn, brokkelige nagels, schilferige huid en jeuk. Neotigason verhoogt de kans op leverontstekingen, zodat de leverfuncties tijdens het gebruik moeten worden gecontroleerd. Het grote voordeel van Neotigason noemden de dermatologen dat het zo snel uit het lichaam verdwijnt. Na een kuur daalde Tigason-concentratie in het bloed in honderd dagen tot de helft. Bij Neotigason duurt dat twee dagen. Vruchtbare vrouwen hoefden zich na een kuur om die reden, ten tijde van het onderzoek, nog maar twee maanden tegen zwangerschap te beschermen.

Het probleem van psoriasispatienten is dat hun huid op bepaalde plaatsen te snel groeit. Om onbekende redenen delen bij hen de cellen van het buitenste laagje huid (opperhuid of epidermis), waarin geen zenuwuiteinden of bloedvaten liggen, tien- tot twintigmaal zo snel als normale epidermiscellen. De epidermis groeit van binnen uit. Het huidoppervlak bestaat gewoonlijk uit dode, verhoornde cellen die nog soepel worden gehouden door talg en het weinige door de huid heendringende vocht. De oudere cellen verdwijnen normaal gesproken door slijtage, bijvoorbeeld bij het afdrogen na een bad of douche. Bij psoriasispatienten groeien op aangedane huidplekken de epidermiscellen zo snel dat de verhoornde cellen korstjes vormen, waaronder zich een lokale ontsteking ontwikkelt. De korstjes, meestal tot een centimeter in doorsnee, groeien dan op een roodgekleurde huid.

Het is niet precies bekend hoeveel mensen psoriasis hebben. De hoofdinspectie voor de volksgezondheid schat hun aantal op 800.000. Bij verreweg de meeste van hen blijft de aandoening beperkt tot vlekjes op de ellebogen, de knieen en de hoofdhuid. 'Het beloop is niet te voorspellen', aldus van Vloten. De oorzaak van psoriasis is onbekend en genezing is onmogelijk. Psoriasis is niet besmettelijk en vrijwel zeker een erfelijke aandoening. Het mechanisme van overerving is echter onduidelijk er is waarschijnlijk meer dan een gen bij betrokken en misschien zijn er ook omgevingsfactoren.

Mensen met psoriasis zijn, als de gewrichten niet zijn aangedaan, lichamelijk niet ziek. Jeuk is een veelgehoorde klacht. De vlekken op knieen, hoofd en op de handen kunnen echter de normale deelname aan de sociale omgang sterk hinderen en tot (zelf-)isolatie leiden. Van Vloten: 'Psoriasispatienten verliezen voortdurend schilfers. Je kunt altijd zien waar ze gezeten hebben.' Als grote delen van de huid of voetzolen en handpalmen met korsten zijn bedekt is de ziekte invaliderend. Genezing is niet mogelijk, symptoombestrijding wel.

De bekendste therapie is ongetwijfeld de vakantie aan de Dode Zee. Het reisje kwam in het verleden vaak in het nieuws als de financiering door ziektekostenverzekeraars weer eens aan de orde was. Dat was nieuws voor calvinistisch Nederland: een gratis vakantie in een zonnig land en dobberen op het magische zoute water van de Dode Zee. En dat alleen om een huidaandoening.

'Het genezend effect zit hoogstwaarschijnlijk niet in het zout', volgens Van Vloten, 'maar in het feit dat de Dode Zee ongeveer 400 meter onder zeeniveau ligt. De uitfiltering van het ultravioletlicht is daar anders zodat je lang in de zon kunt liggen zonder te verbranden, terwijl toch het UV-B-licht dat invloed heeft op psoriasis nog aanwezig is. Het water weekt de huid en maakt hem waarschijnlijk gevoeliger voor de invloed van UV-licht.'

Teerzalven zijn voor de psoriasispatient echter gewoner dan reisjes naar Israel. Medicijnen worden altijd enkele weken of maanden gebruikt, daarna komen de korsten langzaam maar zeker terug. Een teerzalfkuur geeft een vieze boel. Beddegoed en lakens raken voorgoed gekleurd.

Een alternatief zijn de zalven met corticosteroiden. Dat zijn ontstekingsremmers en varianten van de bijnierschorshormonen die in het lichaam van nature de zelfde werking hebben. Voorschrijven en controle moet eigenlijk al aan de dermatoloog worden overgelaten. De corticosteroiden kunnen, en hier begint het probleem voor vrouwen, de foetus aantasten.

De Dode-Zeetherapie is tegenwoordig ook in Nederland mogelijk, in een kuuroord in Nieuweschans en in het psoriasis dagbehandelingscentrum in Ede. Er zijn twee vormen: alleen UV-B-licht of UV-A-licht in combinatie met methoxsaleen, een middel dat enige tijd voor een lichtbad moet worden geslikt en dan de huid gevoeliger maakt voor licht. Methoxsaleen mag niet bij mannen en vrouwen die kinderen willen worden toegepast, omdat het de vruchtbaarheid vermindert.

Voor vrouwen die kinderen willen en die ernstige psoriasis hebben is een aantrekkelijk alternatief nu weggevallen. Voor mannen en vrouwen zonder die wens verandert er in feite niets.