Martin van Rooije, KNVB-bestuurder; 'Een feilloos gevoel voorhet verkeerde moment'

Spijkerhard, maar incidentloos wil hij het voetbalimago opkalefateren, zo viel een maand geleden te lezen in een interview met drs. Martinus Johannes van Rooijen, nu ruim een jaar voorzitter van de sectie betaald voetbal van de KNVB. Een prachtig streven:de koninklijke bond heeft immers als doel 'het bevorderen en het doen bevorderen van de voetbalsport in al zijn verschijningsvormen'. Gisteren stond hij in cartoons afgebeeld met een grote pet op van 'zijn' acountantskantoor Coopers, Lybrand, Dijker en Van Dien, de nieuwe sponsor van het Nederlands elftal. Daarbovenop een petje van de KNVB. 'Conflict of interest?' Geen sprake van, meent Van Rooijen. Anderen denken daar anders over. Zijn dagen lijken geteld.

Als jongetje ging Van Rooijens liefde voor het voetbal al heel ver. Martin, nu 48 jaar, werd geboren in het Noordbrabantse Drunen en verhuisde later naar Rotterdam. Vroeger fietste hij naar eigen zeggen geregeld naar Tilburg om daar Willem II te zien voetballen. Later zou hij de club bijstaan bij het saneren van de financien.

Hij deed HBS-A aan het Sint Franciscuscollege in Rotterdam, studeerde later aan de Rijksbelastingacademie. In 1965 werd hij adjunct-inspecteur van 's Rijks Belastingen. Later werkte hij op het ministerie van financien als juridisch adviseur bij het Bureau Verdragen. Daarnaast studeerde hij economie in Rotterdam. Eind 1968 vertrok hij naar Shell als fiscaal acountant, waar hij in de zomer van '72 hoofd zou worden van de fiscale afdeling van het tot de Shell Groep behorende Billiton. Lang heeft de toen anonieme fiscalist er niet gezeten. Vier dagen voor de kerst van 1973 trad hij toe tot het kabinet-Den Uyl als staatssecretaris financien voor de belastingen. Hij volgde mr. A. P. J. M. M. van der Stee op, die na het vertrek van de zieke mr. T. Brouwer was geroepen tot het ministerschap van landbouw en visserij.

Het valt niet gemakkelijk te achterhalen aan welke verdiensten de toen 31-jarige Van Rooijen die baan dankte. Zijn latere opvolger mr. A. Nooteboom weet het ook niet: 'Frans Andriessen kwam met die jongen. In de KVP hadden ze allemaal van die jongetjes. En Duisenberg had al drie keer 'nee' gezegd. Die kon niet aan de gang blijven.'

Echt soepel was de relatie met Duisenberg niet. Nu nog laat de directeur van De Nederlandsche Bank via zijn secretaresse weten geen woord kwijt te willen over zijn toenmalige staatssecretaris. Het departement werd zwaar gedomineerd door de minister. Dat bleek wel tijdens een persconferentie over een belastingmaatregel waar Duisenberg de benjamin van het kabinet niet bij wilde hebben. Van Rooijen zat op zijn kamer naar de intercom te luisteren en hield vandaar de KVP-leiding per telefoon op de hoogte. Tijdens een veradering van het kabinet liet hij enkele malen weten 'tegen' te zijn, waarna Duisenberg droog opmerkte dat zijn staatssecretaris 'voor' was. Het zat hem niet mee. Zijn toenmalige collega A. de Goede, die Domeinen deed en zich Van Rooijen herinnert als een van de bewindslieden die op moeilijke momenten op de gazonnen van het Catshuis een balletje trapte: 'Hij klaagde er wel vaak over dat hij bij Ruud Lubbers op Economische Zaken geen poot aan de grond kreeg.'

Van Rooijen werd niet al te serieus genomen en zo is het gebleven. Voor de man op wie hij in de ogen van het volk zo veel leek, Lubbers, kwam hij een metertje tekort. 'Het was net niet de goede katholieke sjiek waaruit hij voortkwam', zegt een vroeger KVP-kamerlid. 'Lubbers had gymnasium-beta gehaald op het Canisiuscollege in Nijmegen, Van Rooijen het A-diploma van een onbeduidende Rotterdamse HBS. Het dure jezuitische tegenover het grijze katholieke. Lubbers deed aan hockey, Van Rooijen voetbalde. Lubbers was een politiek dier, Martin een techneut met een feilloos gevoel voor het verkeerde moment.'

Enthousiaste jongen

Een VVD'er die onbekend wil blijven, maar akkoord gaat met de omschrijving van 'voormalig nestor in de fractie en financieel woordvoerder': 't Was een enthousiaste jongen, zo van: d'r tegenaan. Toen ik van die voetballiefde hoorde, was ik verbaasd en ook weer niet. Ik bedoel: zie je Henkie Koning al voetballen? Anderzijds paste het bij dat jonge-honden-achtige. Ik denk niet dat ik daarbuiten ooit meer dan vijf woorden met hem heb gewisseld. Wel met bijvoorbeeld Marcus Bakker, maar dat was een interessante man.'

De liberaal weet ook niet waar Van Rooijen ineens vandaan kwam. 'Bij Shell was ie misschien goed op de hoogte van de mazen in het net. Voor die post geldt toch een beetje dat je een stroper moet hebben als je een koddebeier zoekt.'

Wars van eigenzinnig optreden was Van Rooijen ook toen al niet. Hij kwam enkele malen stevig in botsing met Den Uyl en Duisenberg. De kranteberichten over die aanvaringen worden gelardeerd met kleine schandaaltjes op het voetbalveld, zoals een flinke schorsing voor de bewindsman bij het vierde elftal van het Leidse Unitas. De linksback had zijn tegenstander nog een hengst gegeven toen het spel al 'dood' was.

Toen het kabinet-Den Uyl viel kwam Van Rooijen in de Kamer. Het eerste kabinet-Van Agt was bijna rond toen de prominenten Aantjes (ARP), Van Leeuwen (CHU) en Vergeer (KVP) nog moesten delibereren over twee staatssecretariaten, te verdelen tussen KVP en CHU:volkshuisvesting en financien. 'Iedereen verwachtte dat Van Rooijen kon blijven, maar Vergeer kwam ineens met Brokx voor volkshuisvesting. Weg Van Rooijen. Dus ik werd 's zondagsavonds door Van Leeuwen gebeld met de mededeling dat ik staatssecretaris financien moest worden', zegt opvolger Nooteboom. Tegen het eind van 1980 trad minister Andriessen af, met in zijn kielzog de loyale staatssecretaris Nooteboom. Opnieuw had Van Rooijen het nakijken: onder Van der Stee ook al geen vriend van Martin trad Van Amelsfoort aan.

Maar ook in de Kamer liep het niet. De 'coming man' werd begin 1980 door een KVP-beoordelingscommissie, waarvan Lubbers adviseur was, 'solistisch' genoemd, 'moeilijk om mee samen te werken'. Zijn onverkiesbare 27ste plaats vond hij zelf zeker geen 'afgang', maar hij hield de eer al snel aan zichzelf en vertrok weer naar Shell.

Was hij zo slecht in de Kamer? Zijn toenmalige omgeving daarnaar gevraagd komen er antwoorden als: tact was niet z'n sterkste kant, een man die altijd wel goed was voor een paar onbenullige vragen, zijn KVP-achtige methoden, een wat ondoorzichtig optreden, vergelijkingen met een sfinx, die de voorbijganger raadsels opgeeft. 'Hij lijdt meer onder slechte kritiek dan nodig zou zijn, maar doet er niets aan om dat te voorkomen. Een onmogelijke man om mee om te gaan.'

Pikant

Indachtig Van Rooijens huidige dubbele-petten-problematiek als voorzitter van de KNVB en vennoot bij de prettig in het gehoor liggende sponsor 'Coopersenlybranddijkerenvandien' zijn, achteraf bezien, twee dingen uit zijn Kamerperiode pikant. In maart '78 had Van Rooijen voor zijn fractiegenoten een rapport met gedragsregels voor mogelijke verstrengeling van belangen opgesteld. Den Uyl had het CDA verweten het gehele politieke bedrijf in diskrediet te brengen met een reeks 'affaires', varierend van de koopsompolis tot en met Lubbers' beslommeringen rond Hollandia Kloos. Van Rooijen wees zijn fractiegenoten er met nadruk op dat het ging om regels die strenger waren dan die voor de gewone burger. 'Regels voor handelingen die op zichzelf geheel wettig zijn en vaak zelfs moreel zonder enige bedenking, maar het is voor politici verstandiger, raadzamer, die niet te verrichten. Politici hebben nu eenmaal een extra grote verantwoordelijkheid, ' luidde de begeleidende tekst. Hoon was de oogst. D66-voorman Terlouw liet weten dat politici zich 'juist' moeten gedragen en niet enkel 'veilig'. 'Van het CDA is niet alleen een Ethisch Reveil nodig, maar ook een Fiscaal Reveil'.

Een jaar later werd de ondanks alles ijverige en intelligente Van Rooijen benoemd tot voorzitter van het Budget Bewakings Instituut, dat belast was met de uitvoering van het rapport 'Gezonder Betaald Voetbal'. Het plan was nodig, omdat de subsidie oogstende voetbalclubs een zwijnestal hadden gemaakt van het financiele beleid. Van Rooijen was de keus van de KNVB geweest, die er alles aan had gedaan om oud-minister Van Doorn (CRM) van die stoel weg te houden. Bij zijn aantreden liet hij vooral merken niets van sponsors te willen weten: 'Andere takken van sport hebben al ondervonden hoe kwetsbaar een vrijage met een sponsor kan zijn. De clubs moeten in hun budget oppassen voor tijdelijke bedragen. Die komen er, als je met het bedrijfsleven in zee gaat.'

Terug bij Shell dook Van Rooijen een paar jaar geleden ineens op bij Feyenoord, toen de multinational overwoog een voetbalploeg te gaan sponsoren. Een oud-bestuurslid: 'Dat was wel eigenaardig. Maar de rekensom was snel gemaakt. Als Shell Feyenoord zou gaan sponsoren, was Van Rooijen in voor het voorzitterschap. Van de man is bekend dat zijn ellebogen tamelijk wijduit staan.'

Dat heeft toch iets opgeleverd. Koud voorzitter van de sectie betaald voetbal van de KNVB werd hij al door de paus ontvangen met het oog op het wereldkampioenschap. Maar de samenwerking in Zeist is niet van harte. Zijn bemoeizuchtig is hoogst vermoeiend, wordt uit de bossen vernomen. Hij staat te boek als iemand die zoveel mogelijk -zo niet alles- alleen wil doen en verre staat van wat men behoorlijk afstandelijk besturen zou kunnen noemen. En zijn werkwijze mag daarbij zeker ook niet erg geordend worden genoemd.

Het verhaal dat Van Hilten (portefeuille economische zaken bij de KNVB) in de onderhandelingen met sponsors alleen heeft geopereerd, wordt in Zeist weggelachen. Van Hilten doet niets zonder Van Rooijen. 'Daarbij komt, ' zegt iemand van de professionele staf, 'dat ie ontzettend vaak op pad is, dat moet ook voor Coopers zijn. Het kan niet anders dan dat hij voor zijn kantoor dingen binnensleept. Het is voor velen te verwonderlijk dat hij van dat kantoor zoveel tijd in het voetbal mag steken.'

Zijn woordvoerder Ger Stolk kreeg onlangs publiekelijk te horen dat hij geen trainingspak meer mocht dragen. Dat past niet in de statuur van het voetbal, zoals Van Rooijen dat bij zijn huidige club ASC in Oegstgeest gewend is. Dat bleek ook toen Stolk sprekend over Feyenoord joviaal vertelde dat ze daar vroeger vanaf een hogere ring naar beneden stonden te pissen. Van Rooijen was als door een horzel gestoken. In die 'verkeerde-jassen-cultuur' past hij dus weer net niet.

Maar alle KNVB-bestuursleden hebben inmiddels een fax en Van Rooijen heeft zijn geoliede babbel behouden. Oud-staatssecretaris Nooteboom wijst met respect voor zijn intelligentie op een treffend Bijbelwoord: 'Al ware het, dat ik met de tongen der mensen en engelen sprak, maar had de liefde niet, ik ware schallend koper of een rinkelende cimbaal.'