IJzeren Dame 'triomfeert' in het Romeinse Palazzo Madama; Thatcher blijft overtuigd van eigen gelijk

ROME, 29 okt. Zaterdag nog werd ze bij het betreden van het Palazzo Madama, de zetel van de Italiaanse Senaat, onthaald op een fluitconcert van actiegroepen voor de Europese eenheid. Gisteren verliet de Britse 'IJzeren Dame' op triomfantelijke wijze het gebouw, waarvan de naam verwijst naar een illustere vroegere bewoonster: Margaretha van Oostenrijk, dochter van Karel de Vijfde.

Zelden zal mevrouw Thatcher zo overtuigd van haar eigen gelijk na een topconferentie van de Europese Gemeenschap huiswaarts zijn gekeerd. 'Wij zijn niet geisoleerd komen te staan', riep de Britse premier gisteren bij herhaling uit op haar persconferentie. Toch geeft het slotdocument van de EG-top bij verscheidene passages het inmiddels vertrouwde beeld weer van elf tegen een en die ene is dan steeds het Verenigd Koninkrijk.

Zo wilde Thatcher niet met haar collega-regeringsleiders meegaan in het uitspreken van het voornemen de bevoegdheden van de Europese Gemeenschap uit te breiden met het oog op de te vormen Europese Unie. De Britse delegatie 'wenst niet vooruit te lopen' op de besprekingen die in december worden gehouden over wijziging van de EG-verdragen tijdens de zogeheten intergouvernementele conferenties over een Europese Politieke Unie (EPU) en een Europese Monetaire Unie (EMU).

Ze wilde zich verder niet aansluiten bij de 'consensus' die de Italiaanse voorzitter van de top, premier Andreotti, constateerde 'over de doelstelling van een gemeenschappelijke buitenlandse politiek en een gemeenschappelijk veiligheidsbeleid'. Ook distantieerde de Britse eerste minister zich van de vastgestelde overeenstemming 'om op het gebied van de veiligheid de huidige beperkingen los te laten'.

Tenslotte was het Verenigd Koninkrijk niet in staat de weg te aanvaarden die de andere elf EG-landen willen gaan om de Economische en Monetaire Unie te voltooien. Het moment waarop de tweede fase van die EMU moet ingaan de andere regeringsleiders gingen akkoord met 1 januari 1994 was voor haar onaanvaardbaar. Eerst moet duidelijk zijn wat die tweede fase precies inhoudt; eerder kan geen begindatum worden bepaald, zo redeneerde ze.

Maar bij al die kwesties ging het volgens haar niet om 'urgente onderwerpen'. Er waren belangrijker zaken op de top aan de orde geweest en daarbij was gebleken dat Groot-Brittannie in Europees verband vooraan staat. Thatcher noemde allereerst de Golfcrisis en de buitenlandse gijzelaars in Irak, kwesties waarover de EG-top een krachtige veroordeling aan het adres van Irak uitsprak. En was zij het zelf niet geweest die zich daarvoor de afgelopen weken sterk had gemaakt?

Opvallend was dat de regeringsleiders en het Franse staatshoofd zich in aparte verklaringen uitspraken over de Golfcrisis en de andere problemen in het Midden-Oosten. Dit was volgens minister Van den Broek gebeurd om 'een duidelijke scheiding tussen de Golfcrisis en de Palestijnse kwestie aan te brengen' en zo het streven van de Iraakse leider Saddam Hussein beide onderwerpen te koppelen tegen te werken.

Verder kwalificeerde Thatcher als dringende aangelegenheid de hulp aan Hongarije. En ze prees de snelle reactie van de top op een desbetreffend verzoek van de regering in Boedapest. De grote problemen waarin dit Oosteuropese land plotseling verkeert vooral bij de energievoorziening waren zaterdag direct bij het begin van de vergadering overigens opgevoerd door de Duitse kanselier Kohl. Deze had als ondersteuning van zijn voorstel solidariteit met dat land te betuigen onder andere opgemerkt: 'In de toekomst zullen de mensen zich steeds herinneren dat het Hongarije was dat de grens voor de Oostduitsers opende.' De regering in Bonn stuurt vandaag zelf al een delegatie naar Boedapest om te onderzoeken wat zij zelf op korte termijn aan bijstand kan bieden.

Tot zover vonden alle EG-leiders zich wat de urgente punten aanging nog op dezelfde lijn. De onderhandelingen over vrijmaking van de wereldhandel boden de Britse premier echter de kans voor open doel te scoren. Thatcher: 'De Uruguay-ronde (zoals de onderhandelingen worden genoemd, red.) eindigen eind dit jaar. We hebben dus nog twee maanden de tijd. En we zijn als EG de enige belangrijke groepering om de tafel die nog geen onderhandelingspositie heeft ingenomen. Na zeven ministerraden is er nog geen overeenstemming bereikt over de vermindering van de landbouwsubsidies. En toen vrijdag een akkoord binnen handbereik leek, werd dit door Frankrijk geblokkeerd.' Waarna ze de eerder aangehaalde zin uitsprak dat Groot-Brittannie niet geisoleerd was.

Het onderwerp was een kolfje naar haar hand. Thatcher had de GATT-onderhandelingen zaterdag meteen naar voren gebracht als dringend te bespreken onderwerp. Maar het werd verschoven naar het diner. Toen het tafelgesprek volledig door de Golf werd beheerst, bleek er gisterochtend geen gelegenheid meer een impuls van de top naar later te voeren ministersoverleg te laten uitgaan. 'Wij zijn altijd bereid een besluit te nemen over een zaak die urgent is. Anderen hebben dit tegengehouden, waardoor de reputatie van de Europese Gemeenschap is geschaad', was het uitdagende commentaar van de premier.

Over 'vragen' en 'verder weg liggende' onderwerpen kon de meerderheid het wel eens worden, zei Thatcher, verwijzend naar de passages over EPU en EMU. 'Misschien zijn wij meer analytisch dan anderen op dit moment.' Om die anderen vast te waarschuwen zei ze dat Groot-Brittannie nooit zal aanvaarden dat het een Europese munt krijgt opgelegd (de uiteindelijke doelstelling van de EMU): 'Noch het Britse parlement noch het Britse volk zal ooit akkoord gaan met het verdwijnen van het pond sterling.'

Met die 'anderen' zal ze dan niet premier Lubbers op het oog hebben gehad. Deze heeft een andere mening over EPU en EMU, maar deelt haar zorgen over het uitblijven van een gemeenschappelijke EG-stellingname in de Uruguay-ronde en had net als zij van de top een stimulans willen zien uitgaan. Als spoedige overeenstemming over de GATT uitblijft, ontstaat er volgens minister Van den Broek een 'ernstige crisis' die een grote uitstraling kan hebben en zelfs een schaduw kan leggen op de komende intergouvernementele conferenties. 'Als men praat over het politieke gezicht van de EG naar buiten toe en wij gaan beslissingen als die over de GATT uit de weg, dan is de geloofwaardigheid van de Gemeenschap in het geding', aldus de minister.

Eerder zijn president Mitterrand en bondskanselier Kohl, die voor kampioenen van de Europese integratie doorgaan, het mikpunt van de Britse kritiek. Waren het niet Mitterrand en Kohl die, tegen de zin van Londen in, eerder dit jaar een initiatief namen tot de Europese Politieke Unie. Waren het niet de ministers van buitenlandse zaken van Frankrijk en Duitsland die onlangs in Venetie ideeen naar voren brachten over een gemeenschappelijke buitenlandse politiek en een veiligheidsbeleid van de Twaalf, iets waar Thatcher geen enkele behoefte aan heeft? En zijn het nu juist niet die landen die weigeren de handel in landbouwprodukten vrijer te maken door subsidies terug te dringen en op die manier de EG als protectionistisch blok in de wereld te kijk zetten?

Kohl en Mitterrand toonden zich niet onder de indruk van de soms felle debatten in het Palazzo Madama. De kanselier, die de politieke eenwording van Europa 'het belangrijkste voor ons' noemde, omschreef de houding van de Britse premier over EPU en EMU als 'constructief' en de president sprak over 'de altijd wat gespannen betrekkingen tussen de EG en de Britse premier'. Maar 'aan het eind vinden de twaalf lidstaten elkaar altijd weer'.