POLEN

In Warschau worden de meeste boeken gewoon op straat verkocht. Handelaren, vaak jongeren in spijkerbroek, richten aan de kant van de weg provisorische kraampjes in waar de boeken liggen uitgestald, soms naar onderwerp gerangschikt, maar meestal liggen ze door elkaar, van kookboek tot encyclopedie, van seksboek tot historisch-literair werk.

De vrije boekverkoop maakt het samenstellen van een statistisch verantwoorde toptien onmogelijk. De gegevens van de grootste, en sinds kort particuliere boekhandel 'Universus', lopen jaren achter, terwijl de prive-handelaren geen boodschap hebben aan statistieken. Zij zijn meer geinteresseerd in de opbrengst, de bundels zloty die ze in manden of schoendozen opbergen. De verkoop van boeken in de straten van Warschau is lucratief, en de verkopers weten precies welke boeken hun de dikke pakken zloty bezorgen.

Hun bestseller is van een kleurrijke figuur uit de Poolse politiek: Jerzy Urban, de voormalige woordvoerder van de communistische regering. De ex-communist Urban is volgens de meeste handelaren de best verdiendende auteur van Polen. Met het verdwijnen van de communisten uit de Poolse pluche, verdween ook Urban een man met zeer opvallende flaporen uit het perscentrum van Warschau, maar hij keerde snel weer terug als schrijver met zijn boek Albafet Urbana (het alfabet van Urban). Het boek van de ex-woordvoerder op de omslag een vuist met flaporen waarbij de middelvinger een obsceen gebaar maakt verkoopt buitengewoon goed. En dat in een land waar de koopkracht flink is gedaald. Urban maakt de Polen nieuwsgierig, wekt het voyeurisme op in de lezer omdat hij het prive-leven van bekende Polen (vooral politici uit de vroegere nomenklatoera, de heren die eertijds de scepter zwaaiden) in alfabetische volgorde behandelt. De details worden uitvoerig beschreven en de Polen smullen. Gierek, Kiszczak, Jaruzelski, de 57-jarige ex-woordvoerder weet over iedereen wel een paar pikante details te vertellen. Urbans opvolgster, de knappe, blonde en ook arrogante Malgorzata Niezabitowska, wordt al evenmin gespaard. ' Niezabitowska ziet er prima uit beneden de gordel. De televisie toont tijdens haar persconferenties dus altijd de verkeerde helft.'

De Polen hebben naast de pikante aspecten van de politiek ook veel belangstelling voor boeken uit de voorbije jaren van het communisme. Gierek Replika, het tweede deel van een zeer lang vraaggesprek met de Poolse ex-leider, is bijzonder in trek. Met de opkomst van Solidariteit verdween Edward Gierek tien jaar geleden van het toneel, en deed er het zwijgen toe. Dit jaar spreekt hij weer voor het eerst in het openbaar. Gierek (die ooit mijnwerker was in Belgie en door de partijgenoten soms Edward Katanga werd genoemd) doet een boekje open over zijn gesprekken met Brezjnev, de Poolse 'Westpolitiek', de gespannen verhoudingen in de communistische partij en zijn val als partijleider. Het eerste deel van het gesprek met de ex-leider Edward Gierek: Przerwana Dekada (het gebroken decennium) is al uitverkocht, en met deel twee zal hetzelfde gebeuren.

Niet alleen de ' politici van de oude orde', ook de ' agenten van het smerige werk' boeien de Polen. Ludzie Bezpieki gaat over de Poolse geheime politie (UB) die in de jaren veertig en vijftig ten tijde van het stalinisme de zuiveringen uitvoerde. Het boek is een verzameling verhalen over de slachtoffers, met teksten van originele documenten en het geeft inzicht in de manier van werken binnen de geheime politie. Ook bij dit werk spreekt de omslag boekdelen: een man met een rode muts van de Ku-Klux-Klan.

Een andere categorie boeken die de Polen graag lezen zijn de vertaalde romans, fictieverhalen en oorlogsboeken, Tolkien's In de ban van de Ring, John Irvings The World acording to Garp en Cornelius Ryans A bridge too far worden bijzonder goed verkocht, zowel in Universus als op straat. Ook het boek Vladimir, le vol arrete dat de Francaise Marina Vlady schreef over haar gestorven man de bekende Russische zanger, acteur en dichter Vladimir Visotski is zeer geliefd in Polen.

Het Poolse lezerspubliek beperkt zich echter niet tot de boeken over het recente verleden, de buitenlandse romans, en spionage-verhalen. Naast de verbeelding is er plaats voor de dagelijkse realiteit en de nabije toekomst. Irena Wierzbicka en Teresa Rynkowska voelden de tijdgeest kennelijk goed aan. Zij stelden onlangs een boek samen dat nu in Polen grif wordt verkocht: Duits door zelfstudie.